Türkiye'de gençlerin ekonomik koşullardan memnun olmadığını söylemek kolay. Peki, bu memnuniyetsizliğin muhalefete yöneldiğini söyleyebilir miyiz? İktidara duyulan tepki neden kendiliğinden muhalefete güvene dönüşmüyor? Ve daha önemlisi, gençlerin siyasi tercihlerini gerçekten ne kadar anlıyoruz?

2026 Arayüz Gençlik Araştırması, tam da bu soruları düşündürüyor. Türkiye genelinde 18-30 yaş arasındaki 1.255 gençle yapılan araştırmaya göre gençlerin yüzde 40'ı geliriyle geçinemiyor, yüzde 39'u ise geçinse bile birikim yapamıyor. Yani yaklaşık her beş gençten dördü ya ay sonunu getirmekte zorlanıyor ya da geleceği için kenara para koyamıyor.

Daha dikkat çekici bir bulgu var. Önceki seçimde AK Parti'ye oy veren ve bir sonraki seçimde de partiyi desteklemeyi düşünen gençlerin yüzde 41'i, ekonomi düzelmezse AK Parti'ye oy vermeyeceğini belirtiyor. Elbette bu gerçekleşmiş bir oy değişimi değil, koşula bağlı bir tercih beyanı. Ancak ekonomik memnuniyetsizliğin siyasi bağlılıklar üzerindeki etkisini sorgulamak için önemli.

Araştırmanın asıl çarpıcı tarafı ise gençlerin siyasetle kurduğu ilişki. Siyasetle ilgilendiğini söyleyenlerin oranı yüzde 22'de kalırken, bir sonraki seçimde oy kullanmayı düşünenlerin oranı yüzde 74. Siyasetle ilgilenmediğini belirtenlerde bile bu oran yüzde 65. Buna karşılık gençlerin yaklaşık yüzde 60'ı kendi geleceği üzerinde söz sahibi olmadığını, yüzde 65'i ise sorunlarının siyasi partiler tarafından yeterince gündeme getirilmediğini düşünüyor.

Sandığa gitmek istiyorlar ama kendilerini siyasette yeterince temsil edilmiş hissetmiyorlar.

Bence meselenin düğümlendiği yer burası. Ekonomik koşullarından şikayet eden bir genç, herhangi bir siyasi partinin kendisine daha iyi bir gelecek sunacağına inanıyor mu? İktidardan uzaklaşan bir seçmenin muhalefete yaklaşacağını varsaymak için elimizde yeterli veri var mı?

Çünkü iktidara öfke, kendiliğinden muhalefete umut üretmiyor.

GENÇLERİN YAŞINI ÖLÇÜYORSUNUZ, YAŞADIKLARINI DEĞİL

Buradan kamuoyu araştırma şirketlerine seslenmek istiyorum: Gençlerin oyunu ölçüyorsunuz. Peki, hayatlarını ne kadar ölçüyorsunuz?

Her ay önümüze tablolar koyuyorsunuz. 18-24 yaş, 25-34 yaş, üniversite mezunu, çalışan, işsiz... Ardından bu kategorilerden siyasi sonuçlar çıkarıyorsunuz. Ama diploması cebinde, asgari ücrete yakın ücretle çalışan gencin siyasi tercihini, kendi mesleğinde çalışan yaşıtıyla karşılaştırıyor musunuz? Ailesinin evinden ayrılamayan gençle ekonomik bağımsızlığını kazanmış gencin sandığa aynı beklentilerle gidip gitmediğini araştırıyor musunuz?

Aynı yaşta iki genç düşünün. Biri yarın hangi şirkette işe başlayacağını planlıyor, diğeri yıllardır yaptığı iş başvurularından yanıt bekliyor. Biri ailesinden bağımsız bir hayat kurmuş, diğeri maaşı kiraya yetmediği için çocukluğunun odasında yaşıyor. İkisinin de yaşı 24. Ama aynı ekonomik koşullarda yaşamıyorlar, aynı gelecek beklentilerine sahip değiller.

Gençlik yalnızca bir yaş grubu değil, ekonomik ve toplumsal deneyimlerle ayrışan bir seçmen kitlesi.

Elbette kamuoyu araştırmaları yalnızca yaş kırılımlarından ibaret değil. Ancak eğitim-iş uyumsuzluğunu, kira yükünü, birikim yapıp yapamadığını ve geleceğe güven duyup duymadığını yeterince sorgulamayan bir araştırma, genç seçmenin hayatındaki temel ayrımları gözden kaçırabilir. O gencin yaşını, eğitimini ve gelirini öğrenirsiniz ama siyasi tercihinin ardındaki hayal kırıklığını, güvensizliği veya gelecek beklentisini anlamakta eksik kalabilirsiniz.

Gençlerin ekonomik deneyimlerindeki bu ayrışma artık gündelik hayatın her alanında karşımıza çıkıyor. Bunu görmek için bazen anket tablolarından çıkıp bir kafenin içine bakmak yeterli.

EKONOMİ BÜYÜYOR, GENÇLERİN GELECEĞİ KÜÇÜLÜYOR

Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı'nın (TEPAV) Cafe Latte Ekonomisi: Bir Fincanda İki Türkiye başlıklı değerlendirme notu, bu dönüşümün ekonomik boyutunu ortaya koyuyor.

2010 yılında 62 bin olan kayıtlı yeme-içme işletmesi sayısı 2025'te 159 bine yükselmiş. Sektördeki sigortalı çalışan sayısı 326 binden 913 bine çıkmış. Türkiye'de yaratılan her 12 yeni kayıtlı işten biri artık bir kafede veya lokantada.

Bir iktidar için bundan parlak istihdam vitrini olmaz. Kürsüden okunur, alkış alır. Ama şu soru pek duyulmaz: Türkiye neden üniversite mezunlarına diplomalarının karşılığını verecek kadar nitelikli iş üretemiyor?

TEPAV, Türkiye'deki dönüşümü Yunanistan'ın borç krizi sonrasında tartışılan "kafe ekonomisi" kavramıyla karşılaştırıyor. İki ülkenin koşulları aynı değil. Türkiye'de yüksek katma değerli sektörler de büyüyor. Ancak istihdamın önemli bir bölümü düşük ücretli hizmetlerde yoğunlaşırken eğitimli gençlerin bir kısmı niteliklerine uygun iş bulamıyor.

Ekonominin büyümesiyle gençlerin hayatının iyileşmesi artık aynı anlama gelmiyor.

Raporun en çarpıcı bulgularından biri şu: Yeme-içme sektöründeki üniversite mezunlarının yüzde 68,8'i eğitim düzeylerinin altında nitelik gerektiren işlerde çalışıyor. Sektörde çalışanların yüzde 39,4'ü ise 30 yaşın altında.

Dört yıl okumuş, belki iktisat, belki mühendislik bitirmiş bir genç süt köpürtüyor. Burada küçümsenen kahve hazırlamak değil; o gencin eğitimine harcadığı yılların ve mesleki birikiminin karşılıksız kalması.

Bir ülke gençlerine diploma verip o diplomanın karşılığını veremiyorsa, kendi yetiştirdiği insanın geleceğini tüketiyordur.

Üstelik masada oturan genç de sanıldığı kadar rahat değil. Yüksek kiralar, küçülen yaşam alanları ve uzaktan çalışma, kafelerin işlevini değiştirdi. Kendi evini kuramayan genç için kafe bazen çalışma odası, bazen arkadaşlarıyla buluşabildiği bir mekan. Bir kahve parasına birkaç saatlik masa kullanıyor.

Sonra biri çıkıp soruyor: "Millet fakirse kafeler neden dolu?"

TEPAV'ın verileri bu kolaycı sorunun ardındaki gerçeği gösteriyor. Lokanta ve konaklama harcamalarının hane bütçesindeki payı yüzde 7'den yüzde 10'a yükselmiş. Ancak bu alandaki reel tüketim artışı, toplam tüketim artışının gerisinde kalmış. Yeme-içme fiyatları da genel fiyat düzeyinden daha hızlı artmış. Daha fazla para harcamak, daha iyi yaşamak anlamına gelmiyor.

Raporun dikkat çektiği "erişilebilir lüks" kavramı, bence bugünün Türkiye'sini anlatan en acı ifadelerden biri. Ev almak, araba almak, birikim yapmak uzaklaşan hedeflere dönüşürken küçük tüketimler ulaşılabilir kalıyor. Bir evin peşinatını biriktiremeyen genç, pahalı bir kahve alabiliyor. Ama bu onun zenginleştiğini değil, ulaşabildiği hayallerin küçüldüğünü de gösterebilir.

Büyük hayallerin yerine küçük mutluluklar koymak zorunda kalan bir kuşağa, tüketiyor diye refah içinde yaşıyor diyemezsiniz.

BOYKOT EDENLE BOYKOTUN ORTASINDA ÇALIŞAN AYNI GENÇ Mİ?

Mart 2025'i hatırlayın. Ekrem İmamoğlu'nun gözaltına alınmasının ardından meydanlar dolmuş, CHP'nin boykot listesinde Espressolab öne çıkmıştı. Çağrı özellikle kampüslerde karşılık bulmuş, şirketin kendi açıklamasına göre iki ayda cirosu yüzde 22 düşmüştü.

Peki, o kafelerin tezgahında çalışan gençler?

Dışarıdaki genç kahve almaktan vazgeçerek siyasi tavrını gösterebildi. Tezgahın arkasındaki içinse mesele daha karmaşıktı. Boykotu desteklese bile geçimini sağladığı iş yerinin ekonomik kayıplarından etkilenebilirdi. Biri tüketiminden vazgeçebiliyordu, diğeri geçiminden vazgeçemezdi.

Şirketin hikayesi tartışıldı, çalışanların hikayesi ise yeterince araştırılmadı.

Oysa bir fincanın iki yanında iki genç var. Biri geleceğini kuramadığı için o masada oturuyor, diğeri geçinebilmek için o masaya servis yapıyor. Aynı yaşta olabilirler ama aynı hayatı yaşamıyorlar.

Mart 2025'in meydanlarını, kampüs kafelerine yönelen boykotu hepimiz hatırlıyoruz. Ama o kafelerin tezgahının arkasında kimin durduğunu hatırlayan pek yok.

Bir dahaki sefere biri size kafelerle dolan caddeleri refahın kanıtı diye gösterdiğinde yalnızca masalara bakmayın. Tezgahın arkasına da bakın. Orada diplomasıyla çalışan, emeğinin karşılığını alamayan, belki de geleceğini kuramayan bir genç var.

O gencin boykot günlerinde ne düşündüğünü bilmiyoruz. Sandıkta ne yapacağını da bilmiyoruz. Ama şunu biliyoruz: Geleceğini kuramayan bir kuşağın siyasi tercihlerini yalnızca yaşına bakarak anlayamayız.

Çünkü sandığa yalnızca yaşımızla değil, yaşadıklarımızla gideriz.

Arayüz Araştırmasını buraya bırakıyorum, açıp açıp bakın... Sonra, sandık vakti geldiğinde seçim kampanyalarında gece gündüz koşturduğunuz gençlik kollarınızın yüzüne bir daha bakın...