Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı (TEPAV), “Cafe Latte Ekonomisi: Bir Fincanda İki Türkiye” başlıklı değerlendirme notunda yeme-içme sektörünün son 15 yılını TÜİK verileriyle inceledi. Rapora göre 2010'da 62 bin olan kayıtlı yeme-içme iş yeri sayısı, 2025'te 150 bini aşarak yüzde 154 arttı. Ancak bu patlama zenginleşmeye değil, pahalılığa işaret ediyor.
Kafe patlamasının nedeni alım gücü değil pahalılık: TEPAV yeme-içme verilerini açıkladı
TEPAV’ın yeni raporuna göre Türkiye’de kayıtlı yeme-içme iş yeri sayısı 15 yılda yüzde 154 artarak 150 bini aştı. Ancak kafe patlaması alım gücünün arttığını değil, yeme-içme fiyatlarının genel fiyatlardan yüzde 54 daha hızlı yükseldiğini gösteriyor.
Gül Devrim Koyun
Haberi Paylaş
1
10
Yiyecek-içecek hizmetlerindeki sigortalı çalışan sayısı 2010'da 326 bin 601 iken 2025'te 913 bin 782'ye yükseldi. Artış yüzde 180. Her 10 bin kişiye düşen kayıtlı yeme-içme iş yeri sayısı da aynı dönemde yüzde 119 büyüdü.
2
10
Türkiye’de oluşan her 12 yeni kayıtlı işten biri yeme-içme sektöründe ortaya çıkıyor. Sektörün kayıtlı istihdamdaki payı yüzde 5,4'e ulaştı. Kayıt dışılık oranı ise pandemi döneminde desteklerin kayıtlı çalışma şartına bağlanmasıyla 7 puan düşerek yüzde 27'ye geriledi.
3
10
Türkiye, Yunanistan modeliyle karşılaştırıldı
Rapor, Türkiye’deki tabloyu kriz sonrası Yunanistan için geliştirilen üç göstergeli “kafe ekonomisi” modeliyle karşılaştırdı. Bu kavram, sektörün istihdamdaki payı hızla artarken verimliliğin ve reel ücretlerin gerilediği, düşük katma değerli hizmetlerin istihdamın ana sürükleyicisi haline geldiği dönüşümü tanımlıyor.
4
10
Üniversite mezunları eğitiminin altındaki işlerde
Rapora göre genç ve eğitimli iş gücü düşük ücretli alanlarda yoğunlaşıyor. Sektördeki üniversite mezunlarının üçte ikisinden fazlası, eğitim düzeylerinin altındaki işlerde çalışıyor. Kadın çalışanların payı da son 11 yılda yaklaşık iki katına çıktı.
5
10
Servis ettiği latteyi içemiyor
TEPAV, medyan ücretin altında kazanan baristaların ve servis çalışanlarının, servis ettikleri ürünü kendi bütçeleriyle alamaz hale geldiğine dikkat çekiyor. Raporda bu durum “içeridekiler ve dışarıdakiler” ayrımı olarak tanımlanıyor.
6
10
Kafeler gençlerin “üçüncü mekanı” oldu
Raporda sosyolog Ray Oldenburg’un “üçüncü mekan” kavramına yer verildi. TEPAV’a göre daralan konutlar, yüksek kiralar ve uzaktan çalışma nedeniyle kafeler, genç nüfus için saat bazında kiralanan bir mekan işlevi görüyor.
7
10
Fiyatlar yüzde 54 daha hızlı arttı
Lokanta ve konaklamanın hanehalkı harcamalarındaki payı 2009'da yüzde 7 iken 2024'te yüzde 10'a çıktı. Ancak toplam tüketim yüzde 159 büyürken lokanta-konaklama reel tüketimi yüzde 139'da kaldı. Artışın tamamı fiyattan geldi: Yeme-içme fiyatları 15 yılda genel fiyatlardan yüzde 54 daha hızlı yükseldi.
8
10
Zengin ile yoksul arasındaki makas açıldı
TEPAV’a göre ev ve otomobil gibi hedefler uzaklaştıkça bir fincan kahve “erişilebilir lüks” haline geldi. Ancak bu harcamanın bütçedeki payı en zengin yüzde 20'de 0,8 puan artarken, en yoksul yüzde 20'de 1,4 puan geriledi. Makas 5,2 puana çıktı.
9
10
Yerli üretime katkı geriliyor
Bir liralık yeme-içme talebinin yurt içinde yarattığı üretim 2012'de 1,73 liradan 2023'te 1,66 liraya düştü. Ara girdide gıda imalatının payı yüzde 43'ten 33'e, tarımın payı yüzde 7'den 5'e indi. İş gücü ödemelerinin katma değerdeki payı da yüzde 5 azaldı. Harcamaların dörtte üçünden fazlası ise turizmden değil, yerleşik hanehalkından geliyor.
10
10