1936’da Malatya - Arapgir’de doğan Muhan Bali’nin 11 yaşında iken babasının vefatı hayatını çok değiştirmiş, çocuk yaşında hayatın zorlukları ile mücadeleye başlamak zorunda kalmıştır.
İlk ve orta öğrenimini Arapgir’de tamamlayıp İstanbul Kabataş Lisesini bitirip, İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümüne kaydolmuş ve bu bölümden Prof. Dr. Mehmet Kaplan’ın danışmanlığını yaptığı “Peyami Safa’nın Romanlarında Hasta, Sakat ve Dejenere Tipler” başlıklı tezini hazırlayarak 1962 yılında mezun olup aynı yıl Prof. Dr. Mehmet Kaplan’ın kurucusu olduğu Erzurum Atatürk Üniversitesi’nde halk edebiyatı asistanı olarak göreve başlamış, 1965’te Keriman Hanım’la evlenmiş ve 1966'da tek çocuğu Ece dünyaya gelmiştir.
Atatürk Üniversitesi adına İstanbul Üniversitesi’nde 1967 yılında yapmakta olduğu doktora programında "Erçişli Emrah ve Selvi Han Hikayesi Varyantları Tespiti ve Halk Hikayeciliği Bakımından Önemi" adlı çalışması ile Doktor olmuştur. Aynı yıllarda üzerinde çok emek vererek, Hocası Prof. Dr. Mehmet Kaplan ve arkadaşı Mehmet Akalın'ın katkıları ile çalıştığı, Halk Edebiyatının önemli eserlerinden olan "Köroğlu Destanı" yazılmış ve 1973 yılında basılmıştır. 1971 yılında Amerika'da Prof. Dr. İlhan Başgöz'ün yanında çalışmalarına devam etmiş ve 1976 yılında Doçent olmuştur. Doçentlik unvanını alma sürecinde karşılaştığı, zorluklara, engellemelere ve haksızlıklara rağmen azmi, inanç ve inadı ile doğru bildiğinden şaşmadan, akademik ve siyasi açıdan hiç kimseye boyun eğmeden çalışma hayatını sürdürmüş ve bundan hep gurur duymuştur.
Atatürk Üniversitesi adına 1971 yılında bir yıl ABD’de, 1981 yılında altı ay Fransa’da araştırmalarda bulunmuş, ABD’de 1971 yılında yaptığı araştırmalarını Prof. Dr. İlhan Başgöz’ün, 1981 yılında Fransa’da yaptığı araştırmaları ise Prof. Dr. Pertev Naili Boratav’ın yanında yapmış ve doçentlik sürecinden çok daha fazla mücadele ile 1983 yılında Profesör olmuştur.
Anadolu Üniversitesi’nde 7 yıl misafir öğretim üyeliği yapan Bali, 1985-86 arası Erzincan Eğitim Yüksek Okulu’nda müdürlük yapmış, 1988’de KKTC’de görevlendirildiği Lefke Avrupa Üniversitesi’nde Türk Dili ve Edebiyatı Bölümünü kurmuştur. Son bir yıl Girne Amerikan Üniversitesi’nde bölüm başkanı olarak görevlendirilmiş süresi bitince Erzurum’a dönerek 2003’te Atatürk Üniversitesi’nden emekli olmuştur. Aynı yıl bölüm başkanı Prof. Dr. İskender Pala’nın daveti ile İstanbul Kültür Üniversitesi’ne gidip Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü’nde tam zamanlı olarak yeniden çalışmaya başlamıştır.
Halk edebiyatı alanının ilk doktorları arasında yer alan, yetiştirdiği öğrenciler ve verdiği eserlerle halkbilimi ve halk edebiyatı alanına önemli hizmetlerde bulunan 3 Aralık 2008’de vefat eden Prof. Dr. Muhan Bali, Atatürk Üniversitesi’nin yetiştirdiği; makaleleri, başta Türk Folklor Araştırmaları Dergisi” olmak üzere çeşitli dergilerde yayımlanan, Katıldığı kongrelerde halk edebiyatıyla ilgili bildiriler sunan, Kitaplar yazan Türkiye’nin önde gelen halk bilimcilerinden biridir.
“Sivas Âşıklar Bayramı ve Şah Turna”, (TFA) 1967; “Atatürk Üniversitesi’nde Halk Edebiyatı Çalışmaları”, (TFA) 1969; “Kaybolan Köy Folkloru”, (TFA) 1970 gibi yazılarla; “Gümüşhaneli Âşık Akif Timurhan (Zevrakî) (Hayatı, Sanatı, Eseri)”, Gümüşhane, 1990, “Atatürk Üniversitesi’nde Fırat Havzası Folkloru İle İlgili Derleme ve Çalışmalar”, Elazığ,1992, “Türk Edebiyatında ve Türk Halk Hikayelerinde Hoşgörü”, Ankara, 1995. “Isparta/ Sücüllü Köyü’nden Bir Âlim: Prof. Dr. Mehmet Akalın”, SDÜ, Isparta, 1998. “İki Bilim Adamı ve Hacı Bektaş Veli”, Gazi Üniversitesi, Ankara, 1998, “Erzurum’un Manevî Mimarlarının Anadolu Evliyaları”, Kültür Bakanlığı, Ankara, 1998. gibi ulusal;
“Türk Folklor ve Halk Edebiyatı Örneklerinin Komşu Ülkelerdeki Paralelleri”, Balkan Milletleri Folklor Semineri, Ohri, 1971, “Latif Şah Hikayesinin İki Varyantı ve Bilinmeyen Bir Halk Hikayecisi”, Uluslararası Türk Folklor Kongresi, Ankara, 1976, “Roman ve Halk Hikayesi”, Uluslararası Türkoloji Kongresi, İstanbul, 1977. “Üç Hoca Halk Şairi İçinde Alvar İmamı Efe”, Uluslararası Türkoloji Kongresi, İstanbul, 1985. “Atatürk Üniversitesi’nde Kıbrıs Türk Kültürü İle İlgili Olarak Yapılan Çalışmalar”, KKTC, Lefkoşa, 1995, gibi uluslararası bildirileri ilk akla gelenlerdir.
Üzerinde Fethi Gemuhluoğlu, Cemil Meriç, Mehmet Kaplan, Cahit Tanyol, lhan Başgöz ve Pertev Naili Boratav’ın belirgin etkileri olduğu ileri sürülen Prof. Dr. Muhan Bali’nin künyeleri:
* Erciflli Emrah ile Selvi Hikayesi: Varyantların Tesbiti ve Halk Hikayeciliği Bakımından Önemi, Ankara, 1973,
* Köro¤lu Destanı (Mehmet Kaplan, Mehmet Akalın ile beraber), Ankara, 1973,
* Latif Şah Hikayesinin İki Varyantı ve Bilinmeyen Bir Halk Hikayecisi, Ankara, 1976,
* Anadolu’da Halk Meslek ve Sanatları: Çobanlık, Ankara, 1979, * Halk Edebiyatında Nesir, Erzurum,1982,
Ağıtlar, Ankara, 1997,
*Halk Edebiyatına Giriş: Derleme Metodları (Ders Notları), ‹stanbul, 2004, *Peyamî Safa’n›n Romanları, İstanbul, 1962-2004 biçiminde olan yayınlanmış sekiz kitabı bulunmaktadır.
1981’de kurulan Kemalist Atılım Birliği Erzurum Sekreterliği dışında hiçbir derneğe, kuruma, kuruluşa üye olmadığı özellikle vurgulayan Prof. Dr. Muhan Bali, Erzurum gibi, sözlü kültür ve halk edebiyatı bakımından zengin bir kültür merkezinde uzun yıllar öğretim üyeliği yapıp bu bölgenin kaybolmakta olan halk kültürü ürünlerini, derlemiş, derlenmesine öncülük etmiş ve derleme yöntemlerini öğrencilerine ders olarak okutmuştur. Onun bu alandaki yöntemliliğinin göstergesi “Halk Edebiyatına Giriş Derleme Metotları” adlı çalışmasıdır. Derlemeye verdiği önem nedeniyle yöre kültürünün pek çok öğesinin kaybolmasını önlemiştir.
Onun yaklaşık bin kasetten oluşan ve Erzurum yöresi saha araştırması ile edindiği malzeme Erzurum yöresi halk kültürü kaynakla Künyeleri: Âşık Âkif Timurhan (Zevrâkî), Âşık Mevlid İhsanî, Âşık Mustafa Gül, Ari f Delen, Âşık Mustafa Ruhanî, Hüseyin Sümmanoğlu, Alvarlı Nesimi Ates, Âşık Yaşar Reyhanî, İbrahim Sarıkaya, Âsık Ümmani, Ümmen Ekici, Âşık Zarrafi, İsmail Tanrıkulu, Âsık Nebi Coskun, Âşık Nebi Usta, Behçet Mahir, Posoflu Sâbit Müdâmi, Habip Karasta, Âşık Murat, Âşık İshak Usta, Davut Sulari, Âsık Mevlid İhsanî, Vahap Kocaman, Âsık Kâmil Duru, Yazıger Simsek, Âsık Sadi Değer, Binali Şenlik, İbrahim Sarıkaya, Namaz Sazcı, Âsık Niyazi, Suphi Mirsen, Âsık Niyazi Sazcıoglu, Mustafa Dudunali, Temur Andiç, Âsık Seref, Raci Alkır, Ayse Özkaynak, Âsık Ümmani, Posoflu Sâbit Müdâmi, Âşık Ruhanî, Murat Çobanoğlu, Şavşatlı Âşık Kara, Mustafa Gulâni, Âdem Efkânî, Âşık Ali, İzzet Özkan, Âsık Feryadi, Âşık Seyid, Âşık Sefil Selimî Âşık Ali, Tozkoparan, Âşık Şevki Esen, Âşık Veysel, Cahdi Kut, Âşık İzzet Savaş, Şavşatlı Âşık Kara, Ahmet Raif, Adem Efkari, Murat Çobanoglu, Yılmaz Şenlik, Sevki Usta, Âsık Niyazi, Âşık Nebi Usta, Hüseyin Atik, Namaz Usta, Behçet Mahir, Âşık Mevlid İhsanî, Suphi Mirza, Hasan Söz, Âşık Abdülkadir, Vahab Kocaman, Ağrılı Turahan, Mihmani, Şahbazoğlu, Âsık Dursun Cevlani, Âşık Lütfü, Erzurumlu Ali, İmam, Halil Sarıkaya, Sefika Takım, Fahri Kırkkılıç,Saim Belekoglu, Âşık Hüseyin, Mevlid İhsani, Âşık Sümmani, İhsan Yavuzer, Âsık Can Mahmud, Âşık Şevki Halıcı biçimindeki Türk halk kültürü ürünleri ve şiirlerin kayıtlı olduğu bin kadar kasetten oluşan önemli bir arşivi Prof. Dr. Muhan Bali özgün değerlendirmelerinin ışığında gelecek kuşaklarla bilim dünyasına ulaşmıştır. Ruhu şad olsun.
Prof. Dr. Muhan Bali ile Eskişehir’de
