Sayıştay’ın Tarım ve Orman Bakanlığı’nın 2025 yılı denetimine ilişkin raporunda, TÜRKVET Hayvan Kayıt Sistemi’ndeki dikkat çeken kayıt sorunları ortaya çıktı. Raporda yaklaşık 2,5 milyon büyükbaş ve 35 milyon küçükbaş hayvanın zorunlu aşı kayıtlarının bulunmadığı belirlendi. Ayrıca sistemde biyolojik açıdan uyumsuz yaş ve yavru kayıtlarının yer aldığı, güncel olmayan kayıtlara rağmen buzağı desteği ödendiği ve aşı-küpe uygulamalarından doğan 3,56 milyar liralık alacağın yalnızca yüzde 51’inin tahsil edilebildiği kaydedildi.
Sayıştay, Tarım ve Orman Bakanlığı ile Bakanlığa bağlı Döner Sermaye İşletmelerinin 2025 yılı mali hesaplarına yönelik denetimlerini tamamlayarak raporları kamuoyuna açıkladı. Raporda, mera alanlarından sağlanan gelirlerin kullanımına ilişkin tespitlerin yanı sıra hayvancılık kayıt sistemlerinde ortaya çıkan muhasebe ve veri sorunlarına da yer verildi.
Sayıştay raporu ortaya koydu: AFAD'ın paraları İller Bankası'na aktarılmışGündemRapora göre Tarım ve Orman Bakanlığı’na 2025 yılı için 487 milyar 940 milyon 42 bin lira nihai bütçe ödeneği tahsis edildi. Bakanlık, mali yılın sonunda bu tutarın 479 milyar 204 milyon 405 bin lirasını harcadı. Böylece başlangıçta tahsis edilen bütçenin yüzde 98,2’si kullanılmış oldu.
MERA GELİRLERİ HESAPLARDA ATIL KALDI
Sayıştay denetçileri, Mera Kanunu kapsamında mera, yaylak ve kışlaklardan elde edilen otlatma bedelleri ile ürün satış gelirlerinin yüzde 75’inin, mera ıslahı ve geliştirme çalışmalarında kullanılmak üzere ilgili belediyelerin veya köy sandıklarının özel hesaplarına aktarıldığını hatırlattı.
Raporda, söz konusu hesaplarda biriken kaynakların mera ıslah projelerinde amacına uygun şekilde kullanılmadığı tespit edildi. Denetimlerde, köy ve belediyelere aktarılan ve ıslah ile geliştirme çalışmalarında kullanılması gereken mera gelirlerinin bu amaçla değerlendirilip değerlendirilmediğinin meralardan sorumlu Daire Başkanlığı tarafından araştırıldığı belirtildi.
Buna göre 2024 yılında Türkiye genelinde yalnızca Tokat’ta 1 adet ortak mera ıslah projesi yürütüldü. 2025 yılında ise belediyeler ile İl Tarım ve Orman Müdürlüklerinin iş birliğiyle herhangi bir ortak mera ıslah projesi gerçekleştirilmedi.
Yevmiye kayıtları incelenebilen 82 belediyenin özel hesaplarında 2023 yılında 18,2 milyon lira, 2024 yılında 20,8 milyon lira ve 2025 yılında 19,69 milyon lira mera geliri biriktiği belirlendi.
Raporda, ilgili belediyelerin muhasebe kayıtlarında mera ıslahında kullanılmak üzere her yıl belediye hesaplarında kaynak biriktiği belirtilerek, "bu kaynakların ıslah ve geliştirme projelerinde kullanılamadığı" tespitine yer verildi.
Söz konusu kaynakların kullanılamamasının temel nedenleri arasında Mera Yönetim Birliklerinin kurulamaması ve birlik bulunmayan bölgelerde bu paraların harcanmasına yetkili mercilerin mevzuatta açık şekilde belirlenmemesi gösterildi.
MİLYONLARCA HAYVANIN AŞI KAYDI YOK
Sayıştay’ın bir diğer tespitinde, hayvan işletmelerinin her yıl en az yüzde 3’ünün denetlenmesi ve sığır cinsi hayvanlara 2025 yılında üç kez aşılama programı uygulanmasına rağmen hayvan bilgilerinin güncel tutulmadığı ortaya çıktı.
Raporda, TÜRKVET Hayvan Kayıt Sistemi’nde 2025 yılında zorunlu aşılamaya tabi kayıtlı hayvanlardan yaklaşık 2,5 milyon büyükbaş ve 35 milyon küçükbaş için herhangi bir aşılama işlemi yapıldığına ilişkin kayıt bulunmadığı belirtildi.
Sayıştay, sistemde aktif olarak görünen ancak aşılanmamış hayvanların bulunmasının; ölüm, kesim, satış veya işletme değişikliği gibi nedenlerle hayvan düşümlerinin TÜRKVET’e zamanında ve eksiksiz işlenmemesinden kaynaklandığının değerlendirildiğini bildirdi.
Raporda ayrıca, 2025 yılında İl ve İlçe Tarım ve Orman Müdürlüklerinde görev yapan veteriner hekimler tarafından üç kez gerçekleştirilen aşılama programlarında, işletmeler üzerinde kayıtlı olduğu halde aşılanamayan hayvanlar hakkında herhangi bir işlem yapılmadığı kaydedildi.
BİYOLOJİK OLARAK UYUMSUZ YAŞ VE YAVRU KAYITLARI
TÜRKVET’te yer alan hayvanların yaş bilgilerinin incelenmesi sonucunda, biyolojik ve hayvancılık açısından makul kabul edilemeyecek yaşlarda görünen hayvanların sayısının oldukça yüksek olduğu tespit edildi.
Sayıştay, olağan dışı derecede ileri yaşta görünen hayvan kayıtlarının ölüm, kesim veya sistemden düşüm işlemlerinin zamanında gerçekleştirilmediğine işaret ettiğini belirtti. Raporda, bu durumun fiilen mevcut olmayan hayvanların sistemde aktif olarak tutulduğunu gösterdiği ifade edildi.
Doğum kayıtlarında da benzer sorunlara rastlandı. Bazı anne hayvanlar için üreme dönemleri ve doğal doğum sıklığıyla bağdaşmayan sayıda yavru kaydı bulunduğu tespit edildi. Bazı kayıtlarda ise tek bir anne hayvana 20-30 yavru işlendiği belirlendi.
Raporda, söz konusu durumun doğum ve yavru kayıtlarında etkin bir kontrol ve doğrulama mekanizmasının bulunmadığını gösterdiği belirtildi. Bunun sonucunda TÜRKVET verilerinin güvenilirliğini zedeleyen hatalı kayıtların oluştuğu kaydedildi.
