Uluslararası Enerji Ajansı (IEA), küresel motorin arzındaki sıkışıklığa karşı stratejik petrol rezervlerinin piyasaya sunulmasını hızlandırma kararı aldı. 15 Ekim’de toplanan IEA Yönetim Kurulu, 20 milyon varilden fazla motorinin mümkün olan en kısa sürede piyasaya sunulmasına yönelik mevcut planların hızlandırılmasını kararlaştırdı.
Dünya Gazetesi'nde yer alan habere göre kararın, Orta Doğu ve Rusya kaynaklı arz kayıplarının küresel yakıt fiyatları üzerindeki baskısını hafifletmesi hedefleniyor. Ancak açıklanan miktar, daha önce alınan rezerv kullanım kararından bağımsız yeni bir stok paketi niteliği taşımıyor.
330 MİLYON VARİL PİYASAYA SUNULDU
IEA üyesi ülkeler, mart ayında alınan kararla toplam 400 milyon varil petrol ve petrol ürününü piyasaya sunmayı taahhüt etmişti. Ajansın 15 Ekim’de açıkladığı verilere göre, bu kapsamda yaklaşık 330 milyon varillik rezerv kullanımı gerçekleştirildi.
Henüz tamamlanmayan rezerv taahhütlerinin toplamı ise yaklaşık 100 milyon varil düzeyinde bulunuyor. IEA Yönetim Kurulu, kalan miktarın üye ülkelerin koşulları dikkate alınarak mümkün olan en kısa sürede piyasaya sunulması konusunda anlaşmaya vardı.
Bazı ülkelerin mart ayında açıkladıkları taahhütlerin üzerinde rezerv kullandığı, diğer bazı üyelerin de benzer adımlar atmayı planladığı bildirildi. Bu nedenle toplam rezerv kullanımının başlangıçta açıklanan 400 milyon varillik hedefi aşması bekleniyor.
RAFİNERİLERE ÜRETİMİ ARTIRMA ÇAĞRISI
IEA, petrol üretim ve rafineri kapasitesine sahip üye ülkelere ham petrol ve işlenmiş petrol ürünlerinin arzını artırma çağrısında da bulundu. Özellikle motorin tedarikindeki sıkışıklığın giderilmesi hedefleniyor.
Stratejik rezervlerin piyasaya sunulması kısa vadede ek yakıt arzı sağlayabilecek olsa da kalıcı rahatlama için üretim ve ihracat akışının normale dönmesi gerekiyor.
TÜRKİYE’NİN İLK PLANDAKİ PAYI 11,7 MİLYON VARİLDİ
IEA’nın 19 Mart 2026’da yayımladığı ülke bazlı rezerv kullanım tablosunda Türkiye’nin toplam katkısı 11,7 milyon varil olarak açıklanmıştı. İlk plandaki miktarın 3,6 milyon varili ham petrolden, 8,1 milyon varili ise işlenmiş petrol ürünlerinden oluşuyordu.
Söz konusu katkının zorunlu sanayi stoklarından karşılanması öngörülmüştü. Ancak bu rakamlar mart ayında açıklanan ilk plana dayanıyor.
IEA’nın 15 Ekim’de aldığı yeni kararda Türkiye’nin bugüne kadar ne kadar rezerv kullandığı veya ilave stok kullanımına gidip gitmeyeceği belirtilmedi. Bu nedenle ilk plandaki 11,7 milyon varilin tamamının piyasaya sunulduğu ya da Türkiye’nin yeni kararla ek bir yükümlülük üstlendiği sonucuna varılamıyor.
MOTORİN ARZINDAKİ SIKINTI NEDEN SÜRÜYOR?
IEA’nın 14 Ekim tarihli Petrol Piyasası Raporu’na göre, motorin arzındaki sorun yalnızca ham petrol üretimindeki kesintilerden kaynaklanmıyor. Orta Doğu ve Rusya’daki petrol ürünleri ihracatında yaşanan aksamalar da tedariki zorlaştırıyor.
Raporda, bu iki bölgeden yapılan net motorin ihracatının eylül ayında geçen yılın aynı dönemine göre günlük yaklaşık 1,3 milyon varil azaldığı belirtildi. Diğer bölgelerden sağlanan ek tedarik ise kaybı tamamen karşılayamadı.
Rafinerilerin ham petrolü işleyerek motorin üretme kapasitesindeki kısıtlamalar da fiyat baskısını artırıyor. IEA, rafineri üretiminin 2027’nin ilk çeyreğinde toparlanmasını beklerken, 2026 boyunca oluşan stok açığının tamamen kapanmasının daha uzun sürebileceğine dikkat çekiyor.
TÜRKİYE’DE MOTORİN FİYATLARI DÜŞECEK Mİ?
IEA’nın rezerv kullanımını hızlandırma kararı, Türkiye’deki akaryakıt fiyatları açısından da önem taşıyor. Uluslararası piyasaya daha fazla motorin sunulması, arz sıkışıklığının hafiflemesi halinde rafine ürün fiyatları üzerindeki yukarı yönlü baskıyı sınırlayabilir.
Ancak karar, Türkiye’de motorinin litre fiyatında doğrudan ve hemen indirim yapılacağı anlamına gelmiyor. Türkiye’de akaryakıt fiyatları; uluslararası rafine ürün fiyatları, döviz kuru, vergi yükü ve dağıtım maliyetleri gibi çeşitli unsurlardan etkileniyor.
Rezervlerin hangi ülkeler tarafından, ne kadar sürede ve hangi piyasalara sunulacağı, fiyatlara olası etkisinin belirlenmesinde önemli olacak. IEA’nın 15 Ekim tarihli açıklamasında 20 milyon varili aşan motorinin ülkelere göre dağılımı ve kesin sevkiyat takvimi paylaşılmadı.
Ajans, rezerv kullanımındaki ilerlemeyi izlemeyi sürdüreceğini ve motorin piyasasına ilişkin değerlendirmeleri doğrultusunda ilave önlemlere ihtiyaç duyulup duyulmadığı konusunda G7 liderlerini bilgilendireceğini açıkladı.
