Hürmüz Boğazı'nda yaşanan kriz, sadece petrol tankerlerinin geçişini değil, küresel güç dengesini de kökten etkiledi. Ünlü ekonomist Mahfi Eğilmez, geride kalan süreçte ortaya çıkan karmaşık tabloyu değerlendirirken, "Bugün tartışılan soru, kimin daha güçlü olduğu değil, kimin daha fazla siyasi, ekonomik ve stratejik kazanç elde ettiği sorusudur" diyerek küresel aktörlerin net röntgenini çekti.
İŞTE EĞİLMEZ’İN KALEMİNDEN KÜRESEL AKTÖRLERİN HÜRMÜZ KARNESİ
İRAN (YIKIMA RAĞMEN MASADA)
Askeri baskılar, yaptırımlar ve ekonomik maliyetler nedeniyle ağır bedeller ödedi. Ancak Tahran tamamen teslim olmadı ve müzakere masasındaki temel aktör kalmayı başardı. 19 Haziran’da yaptırım muafiyetleri, petrol satış izni ve dondurulmuş varlıkların serbest bırakılması masada. Siyasi açıdan tamamen kaybetmiş bir görüntü vermiyor.
ABD (CİDDİ İTİBAR KAYBI)
Washington'un bölgedeki gelişmeleri istediği gibi yönlendiremediğini gösterdi. Bu durum müttefikler arasında ABD'nin caydırıcılığına ilişkin soru işaretlerini artırdı. Yükselen enerji fiyatlarının enflasyona etkisi, Trump yönetimine yönelik eleştirileri de artırdı. ABD, askeri açıdan olmasa bile siyasal itibar ve küresel algı bakımından en fazla kayıp yaşayan aktör oldu.
İSRAİL (HEDEFE ULAŞAMADI)
İran'ın bölgesel etkisini sınırlandırmayı hedefledi. Ancak ortaya çıkan tablo, İran'ın tamamen izole edilmediğini ve uluslararası müzakerelerin merkezinde kaldığını gösteriyor. İsrail bazı askeri kazanımlar elde etse de uzun vadeli siyasi amacına ulaşamadı.
RUSYA (KRİZİN EKONOMİK KAZANANI)
Tablo Rusya açısından oldukça olumlu. Kriz boyunca yükselen petrol fiyatları Moskova'nın enerji gelirlerini destekledi. Dünya gündeminin Orta Doğu'ya kayması, Rusya üzerindeki Ukrayna Savaşı kaynaklı uluslararası baskıyı ve eleştirileri hafifleterek okları ABD'ye çevirdi. Ancak 19 Haziran anlaşmasıyla İran petrolü piyasaya dönerse Rusya'nın bu maddi avantajı azalacak.
ÇİN (SESSİZ VE DERİNDEN)
Hürmüz'e en bağımlı büyük ekonomilerden biri olan Çin için bu süreç ciddi bir enerji güvenliği riskiydi. Ancak Pekin önemli dersler çıkardı; enerji tedarik yollarını çeşitlendirme, alternatif ticaret koridorları geliştirme ve ABD merkezli düzene alternatif üretmede ciddi adımlar attı. Uzun vadede en fazla stratejik kazanç elde eden ülke Çin oldu.
AVRUPA (KAYBEDENLER KULÜBÜ)
Rusya-Ukrayna savaşıyla doğal gaz akışı duran ve maliyetleri fırlayan Avrupa, Hürmüz kriziyle fırlayan petrol fiyatları yüzünden ikinci büyük darbeyi yedi. Her iki kriz de, taraf olmasa bile en çok Avrupa'yı ve başta Almanya olmak üzere Avrupa ekonomilerini vurdu, enflasyonu yukarı itti.
Türkiye İçin Çift Taraflı Denklemin Bilançosu
Mahfi Eğilmez, krizin Türkiye üzerindeki etkilerini de net bir teraziye koydu. Türkiye'nin diğer petrol ithalatçısı ülkeler gibi yüksek petrol fiyatlarından doğrudan ve olumsuz biçimde etkilendiğini belirten Eğilmez; artan enerji maliyetlerinin yurt içinde enflasyon ve dış ticaret dengesi üzerinde ciddi baskı oluşturduğunu vurguladı.
Ancak madalyonun diğer yüzünde, kriz büyüdükçe Türkiye'nin jeopolitik değerinin çok daha görünür hale geldiğini ifade eden ünlü iktisatçı; Türkiye’nin küresel bir enerji koridoru, vazgeçilmez bir lojistik merkez ve kritik bir diplomatik aktör olarak stratejik önemini büyük ölçüde artırdığına dikkat çekti.
19 HAZİRAN SONRASI PETROL NEREYE GİDECEK? İŞTE 3 KRİTİK SENARYO
Piyasaların şu anda 19 Haziran anlaşmasını büyük ölçüde fiyatladığını ve Brent petrolün zirvelerden geri çekilerek yaklaşık 79 dolar/varil seviyesine inmesinin temel nedeninin bu barış beklentisi olduğunu belirten Mahfi Eğilmez, önümüzdeki süreç için 3 net senaryo çizdi:
1- ANLAŞMA BAŞARILI OLURSA (EN OLASI SENARYO)
Hürmüz Boğazı kademeli olarak geçişe açılır, İran petrolü piyasaya döner, sigorta ve taşımacılık maliyetleri düşer. Bu durumda Brent petrolün 70-80 dolar bandında dengelenmesi beklenebilir. Trump’ın her an karar değiştirebileceği olasılığını görmezden gelirsek bu senaryonun gerçekleşmesi daha olasıdır.
2- ANLAŞMA İMZALANIR AMA UYGULAMA ZORLANIRSA
Hürmüz açılır ancak trafik yavaş döner, güvenlik riskleri sürer, İran petrolü beklenenden yavaş piyasaya girer. Bu durumda fiyatların 80-90 dolar bandında kalması olasıdır. Analistler normalleşmenin aylar sürebileceğini belirtiyor.
3- ANLAŞMA ÇÖKERSE
Gerilim yeniden yükselir, Hürmüz'de yeni riskler oluşur, enerji arzı konusunda korkular geri döner. Bu felaket senaryosunda petrolün yeniden 100 doların üzerine çıkması sürpriz olmayacaktır
Türkiye'deki konut fiyatları balon: Mahfi Eğilmez acı gerçeği açıkladıGündem
Türkiye'de enflasyonun neden düşmediği belli oldu: Mahfi Eğilmez açıkladıGündem
