Kazakistan’da 15 Mart'ta referandumla kabul edilen yeni anayasa resmen yürürlüğe girdi. Konuya ilişkin halka hitap eden Kazakistan Cumhurbaşkanı Kasım Cömert Tokayev, ülkede bağımsızlık tarihinin yeni bir döneminin başladığını ilan etti. Tokayev, yeni anayasal sürecin istikrarlı kalkınma, köklü siyasi ve ekonomik reformlar ile kapsamlı bir modernleşme aşaması olduğunu vurguladı.
Vatandaşların referandumda ülkenin geleceğini şekillendirecek tarihi bir karara imza attığını belirten Tokayev, bu kararın yüksek bir vatandaşlık bilincinin örneği olduğunu ifade etti. Yeni hukuki altyapı sayesinde toplumda hukuk, düzen, çalışkanlık ve ilerleme gibi değerleri kalıcı kılacaklarını dile getiren Kazakistan lideri, fırsat eşitliğine dayanan "Adil Kazakistan" idealini ulusal birlik içinde inşa edeceklerini kaydetti.
SANDIKTAN YÜZDE 87,15 'EVET' ÇIKTI
Mevcut anayasanın büyük bir kısmının değiştirilmesi ihtiyacı üzerine hazırlanan yeni anayasa taslağı, 15 Mart'taki referandumda seçmenlerin yüzde 87,15'inin desteğini alarak kabul edilmişti. Toplam 11 bölüm ve 96 maddeden oluşan yeni anayasa metninin ön sözünde, Kazakistan'ın köklü Büyük Bozkır tarihinin mirasçısı olduğu kaydedilirken; devletin laik, üniter yapısı ile toprak bütünlüğünün dokunulmazlığı anayasal güvenceye bağlandı.
YENİ DÖNEMDE ÖNE ÇIKAN ANAYASAL MADDELER
Yürürlüğe giren yeni anayasa ile Kazakistan'ın yönetim ve hukuk sisteminde çok ciddi yapısal değişikliklere gidildi:
Tek Meclisli Kurultay Sistemi: İki meclisli parlamento yapısı kaldırılarak yerine 145 sandalyeli tek meclisli "Kurultay" kuruldu. Kurultay üyeleri, 5 yıllık süreyle nispi temsil sistemiyle seçilecek. Halkı temsil yetkisi ise cumhurbaşkanı ile Kurultay arasında paylaşılacak. İktidarın zorla ele geçirilmesi ise kesin bir dille yasaklandı.
İç Hukukun Üstünlüğü: Uluslararası anlaşmaların iç hukuk üzerindeki üstünlüğü sona erdirildi. Anayasaya aykırılık teşkil eden uluslararası sözleşmeler onaylanmayacak, yürürlükteki anlaşmaların ise iç hukukla uyumlu olması zorunlu tutulacak.
Yabancı Fonlara Sıkı Denetim: Siyasi partiler ile sendikaların yabancı devlet, şirket ya da yabancı ortaklı kuruluşlardan finansman sağlaması yasaklandı. Kar amacı gütmeyen kuruluşların dış kaynaklardan aldığı mali destekleri şeffaf şekilde beyan etmesi zorunlu kılındı.
Doğal Kaynaklar Halkın Malı: Toprak, su, yer altı ve diğer tüm doğal kaynakların mülkiyetinin doğrudan halka ait olduğu maddesi anayasada yer aldı. Devlet, bu kaynakları halk adına yönetmeye devam edecek.
Dil ve Vatandaşlık Kuralları: Kazakça devlet dili olarak yerini korurken, Rusça resmi işlemlerde Kazakça ile birlikte kullanılmaya devam edecek. Çifte ve çoklu vatandaşlık ise tamamen yasaklandı.
Cumhurbaşkanlığı Şartları: Cumhurbaşkanının mevcut 7 yıllık tek dönemlik görev süresi kuralı korundu, ancak atama yetkileri genişletildi. Adayların doğuştan Kazakistan vatandaşı olması ve en az 5 yıl devlet hizmeti veya seçilmiş görev tecrübesinin bulunması şart koşuldu.
Evlilik Tanımı: Yeni anayasal düzende yalnızca kadın ile erkek arasında, özgür irade ve eşit haklara dayalı olarak gerçekleştirilen evlilikler yasal olarak tanınacak.
