İstanbul Maltepe'de 8 Ekim'de 5 kişinin hayatını kaybettiği Kardeşler Apartmanı faciası, kentsel dönüşüm bekleyen eski ve riskli binaları yeniden gündeme taşıdı. Çöken binadaki ruhsata aykırı yapılaşma iddiaları, İstanbul'da yapı güvenliği ve denetim tartışmalarını da beraberinde getirdi.
Peki, İstanbul'da riskli binaların dönüşümü için yeni çözümler aranırken, birbirine komşu iki mahalleden birine emsal avantajı sağlanıp diğerinde benzer bir düzenleme yapılmamasının nedeni ne?
Yeniçağ, Kartal'ın Cevizli ve Orhantepe mahallelerine ilişkin imar kayıtlarını karşılaştırdı, bölgedeki hak sahiplerinin iddialarını araştırdı. Ortaya çıkan tablo, kentsel dönüşümün önündeki ekonomik engelleri ve mahalle sakinlerinin Bakan Murat Kurum'dan söz verdiğini ifade ettikleri düzenlemeleri gerçekleştirmesini beklediği ortaya çıktı.
KARTAL'DA İKİ KOMŞU MAHALLE, İKİ FARKLI İMAR TABLOSU
Kartal'ın Cevizli Mahallesi'nde yaklaşık 90 hektarlık alan, Mayıs 2023'te rezerv yapı alanı ilan edildi. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, bölgeye ilişkin nazım ve uygulama imar planı notlarında yapılan değişiklikleri 19 Ağustos 2026'da onayladı. Düzenleme, 27 Ağustos'ta askıya çıkarıldı.
Yeni düzenlemeyle riskli yapı tespiti yapılmış parsellerde, belirlenen koşullar çerçevesinde parsel birleştirme veya münferit uygulamaya bağlı ilave emsal imkanları getirildi.
Bu karar, mülk sahipleri açısından kentsel dönüşümün ekonomik olarak daha uygulanabilir hale gelmesini sağlayabilecek bir adım olarak değerlendiriliyor.
Ancak Cevizli'nin hemen yanında bulunan Orhantepe Mahallesi'nde durum farklı.
Orhantepe'deki yaklaşık 47,7 hektarlık uygulama alanına ilişkin son tespit edilen plan notu düzenlemesi Haziran 2023 tarihini taşıyor. Söz konusu düzenleme, önceki dönüşüm hükümlerinin geçerlilik süresini iki yıl uzatıyordu.
İncelenen kayıtlarda Orhantepe için Cevizli'deki 2026 düzenlemesine benzer yeni bir emsal kararı tespit edilemedi.
Bu farklılık, Orhantepe'deki hak sahiplerinin aynı soruyu sormasına neden oluyor: Cevizli'ye sağlanan imkan neden Orhantepe'ye de tanınmıyor?
ORHANTEPE, 2019'DAKİ FACİADAN BU YANA DÖNÜŞÜM BEKLİYOR
Orhantepe, İstanbul'un kentsel dönüşüm tartışmalarında daha önce de gündeme gelmişti.
2019 yılında Yeşilyurt Apartmanı'nın çökmesi, bölgedeki eski yapı stokunun oluşturduğu tehlikeyi gözler önüne sermişti.
Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Murat Kurum, 2023 yılında mahallede gerçekleştirilen kentsel dönüşüm toplantısında vatandaşlara yapım desteği sağlanacağını açıklamıştı.
Kurum, projenin yaklaşık 2 bin 200 konutu ve 10 bin vatandaşı kapsadığını belirtmişti.
Aradan geçen süreye rağmen mahalledeki bazı hak sahipleri, mevcut imar koşulları ve inşaat maliyetlerinin dönüşümü zorlaştırdığını savunuyor.
HAK SAHİPLERİNDEN BAKAN KURUM'A ÇAĞRI
Yeniçağ'ın ulaştığı Orhantepe'deki hak sahiplerinden biri, Cevizli'de yapılan düzenlemenin kendi mahallelerinde de uygulanmasını istediklerini belirterek Bakan Murat Kurum'a çağrıda bulundu.
Hak sahibi, resmi kurumlara yaptığı başvurulardan sonuç alamadığını belirterek şu ifadeleri kullandı:
"Cevizli Mahallesi’ne yapılan imar iyileştirmesi neden yanındaki Orhantepe’ye yapılmıyor? İnsanlar hantal binalarda hak mahrumiyeti yaşamasın diye kentsel dönüşümün amacı dışına çıkarak güçlendirme gibi yollara gitmekte ve karşı karşıya gelmektedir."
Dönüşümün ekonomik açıdan uygulanabilir hale getirilmesi gerektiğini savunan hak sahibi, Bakanlığa ulaşmak için yaptığı girişimleri de anlattı:
"Bu yazılarımı Bakanlık dahil tüm resmi kurumlara gönderiyorum ama ne yazık ki mailler geri dönmekte veya cevap verilmemektedir. Bu konunun Bakan Murat Bey’e ulaşması adına sizlerden ricam haberleştirmeniz."
KAÇAK KATLI BİNALARA GÜÇLENDİRME ONAYI MI VERİLİYOR?
Hak sahibinin gündeme getirdiği bir diğer iddia ise kaçak kat bulunan binalara güçlendirme onayı verilmesi oldu.
Maltepe'de 5 kişinin hayatını kaybettiği faciaya dikkat çeken vatandaş, bazı yapıların güçlendirme yoluyla kullanılmaya devam ettiğini öne sürdü.
"Haberlerde bugünkü Cevizli’deki binanın 3 katı kaçak gibi vahim haberler yayımlanıyor. Çoğu bina bu şekilde ve bu binalara da güçlendirme adına onay verilmekte. Bu nasıl bir olaydır?"
Söz konusu güçlendirme onaylarına ilişkin iddia henüz resmi belgelerle doğrulanmadı.
Ancak bu iddia, Orhantepe'deki dönüşüm tartışmasına yeni bir boyut kazandırıyor: Riskli binaların yeniden inşası ekonomik olarak mümkün olmadığında, vatandaşlar hangi alternatiflere yöneliyor ve bu uygulamalar nasıl denetleniyor?
YENİÇAĞ'DAN BAKANLIK VE BELEDİYEYE 3 KRİTİK SORU
Yeniçağ'ın araştırmasında ortaya çıkan imar düzenlemesi farkı ve hak sahiplerinin gündeme getirdiği iddialar, yanıt bekleyen üç temel soruyu öne çıkardı.
1. Kartal Cevizli Mahallesi'ne getirilen emsal düzenlemesine benzer bir düzenleme Orhantepe için de planlanıyor mu?
2. Orhantepe'de bugüne kadar kaç bina için riskli yapı tespiti yapıldı, bunların kaçında kentsel dönüşüm başlatıldı?
3. Kaçak kat bulunan binalara güçlendirme onayı verildiği iddiaları doğru mu? Bu yapıların denetimi nasıl gerçekleştiriliyor?
Maltepe'deki facianın ardından yetkililer çöken binanın bulunduğu bölgede kentsel dönüşüm sürecinin hızlandırılacağını açıklarken, Orhantepe'deki hak sahipleri de benzer bir çözüm bekliyor.
Şimdi gözler Bakan Murat Kurum ve ilgili yerel yönetimlerde. Cevizli'ye sağlanan emsal imkanının Orhantepe için de değerlendirilip değerlendirilmeyeceği, mahalledeki binlerce vatandaşı ilgilendiriyor.
Çünkü tartışma yalnızca kaç metrekare daha fazla inşaat yapılabileceğinden ibaret değil. Asıl mesele, ekonomik nedenlerle dönüşemeyen eski ve riskli binalarda yaşayan vatandaşların güvenli konutlara nasıl kavuşacağı.
