Mersin Üniversitesi Çevre Mühendisliği Bölümü’nden Prof. Dr. Nadir Dizge öncülüğünde yürütülen projede, domates bitkisinin sapları işlenerek yeni nesil bir biyomalzeme elde edildi. “Atık Domates Sapı Külünden Bioaktif Fosfat Cam Üretim Yöntemi” başlıklı çalışmada, sapların fosforik asitle işlenmesi sonucunda camsı bir yapı oluşturuldu.
Bu proje, teması “gıda atığı” olan Sıfır Atık Günü kapsamında, gıda atıklarının yeniden değerlendirilmesine yönelik dikkat çekici örneklerden biri olarak öne çıkıyor.
ATIKLAR EKONOMİYE KAZANDIRILIYOR
Mersin, Hatay ve Çukurova bölgesinde yoğun şekilde ortaya çıkan domates sapları, bu çalışma sayesinde artık tarlada çürümek yerine katma değerli ürünlere dönüştürülüyor. Araştırma ekibi, geliştirdikleri yöntem için patent başvurusunda da bulundu.
Yaklaşık bir yıl süren saha ve laboratuvar çalışmalarının ardından 2025 yılında tamamlanan proje, tarımsal atıkların değerlendirilmesini sağlarken karbon ayak izinin azaltılmasına da katkı sunmayı hedefliyor.
TESADÜFİ BİR KEŞİFTEN YENİLİĞE
Çalışma sürecinde domates saplarının yaklaşık 900°C’de işlenmesiyle yüksek oranda kalsiyum içerdiği ortaya çıktı. Fosforik asitle yapılan işlem sonucunda ise kalsiyum fosfat bazlı camsı bir malzeme elde edildi. Araştırmacılar, bu sürecin başlangıçta planlanmamış bir keşif olduğunu ancak önemli bir inovasyona dönüştüğünü belirtiyor.
MİLYONLARCA TON ATIK İÇİN YENİ BİR YOL
Türkiye’de yıllık 14-15 milyon ton civarında domates üretimi yapılırken, bunun sonucunda 7-12 milyon ton biyokütle atığı oluşuyor. Bu atıkların büyük bölümü ekonomik değer yaratmadan yok ediliyor. Geliştirilen bu yöntem ise düşük değerli atıkları yüksek katma değerli ürünlere dönüştürerek döngüsel ekonomi yaklaşımına katkı sağlıyor.
CAM SANAYİNE ÇEVRECİ ALTERNATİF
Ortaya çıkarılan biyomalzemenin, cam üretiminde kullanılan silisyuma alternatif olabileceği belirtiliyor. Domatesin doğal yapısındaki kalsiyum, bu süreçte kritik rol oynayarak çevre dostu bir üretim imkânı sunuyor.
BİYOMEDİKAL KULLANIM POTANSİYELİ
Elde edilen malzeme, biyouyumlu yapısı sayesinde diş hekimliği başta olmak üzere çeşitli biyomedikal alanlarda da kullanılabilir. Bu yönüyle çalışma, hem sağlık hem de sanayi alanında çok yönlü bir potansiyel taşıyor.
SÜRDÜRÜLEBİLİR GELECEĞE KATKI
Projenin temel amacı, bitkisel atıkların içeriğinde doğal olarak bulunan bileşenleri ortaya çıkararak yüksek katma değerli ürünlere dönüştürmek. Böylece hem atık yönetimine katkı sağlanıyor hem de sürdürülebilir üretim anlayışı destekleniyor.
