Genel Kuruldaki görüşmeleri yaklaşık 12 saat süren düzenleme, 468 "kabul", 88 "ret", 6 "çekimser" oyla kabul edilerek yasalaştı.
AK Parti Grup Başkanı Abdullah Güler, Genel Başkanvekili Efkan Ala, Yeni Parti Genel Başkanı Özgür Özel, MHP Genel Başkanı Devlet Bahçeli, DEM Parti Eş Genel Başkanları Tuncer Bakırhan ve Tülay Hatimoğulları, İYİ Parti Genel Başkanı Müsavat Dervişoğlu, Yeniden Refah Partisi Genel Başkanı Fatih Erbakan, Saadet Partisi Genel Başkanı Mahmut Arıkan, DSP Genel Başkanı Önder Aksakal, HÜDA PAR Genel Başkanı Zekeriya Yapıcıoğlu, TİP Genel Başkanı Erkan Baş da oylamaya katılarak oy kullandı.
ADIM ADIM NE OLMUŞTU?
"Milli Dayanışma ve Toplumsal Bütünleşmenin Güçlendirilmesi" olarak adlandırılan çözüm süreci yasası Adalet Komisyonu'ndan geçmesinin ardından bugün Genel Kurul'a geldi. Kanun teklifi TBMM'de görüşülmeye başlandı.
ÖZGÜR ÖZEL 'EVET' DEDİ, VEKİLLERİ SERBEST BIRAKTI
Türkiye'nin en ağır, en yakıcı ve en uzun sorunlarından birini konuştuklarını ifade eden YENİ Parti Genel Başkanı Özgür Özel, "Bu kanun teklifini buraya getirenler açık açık yazmasalar, konuşmaya cesaret etmeseler de meselenin adını doğru telaffuz etmek durumundayız. Bugün Kürt meselesini konuşmak üzere buradayız. Kürt meselesi yalnızca bir terör, güvenlik meselesi değildir. Yalnızca bir örgütün silah bırakması meselesi hiç değildir. Eşit yurttaşlık, hukukun üstünlüğü, demokratik temsil, özgür siyaset ve birlikte yaşama meselesidir." değerlendirmesinde bulundu.
"Terörsüz Türkiye sürecinin iktidar tarafından büyük bir özensizlikle yönetildiğini, müzakerelerinin kapalı kapılar ardında yapıldığını" öne süren Özel, Milli Dayanışma, Kardeşlik ve Demokrasi Komisyonunda oluşan ortak iradeye rağmen özel görüşmelere, takvimlere, siyasi hesaplara sıkıştırılmaya çalışılan bir süreç yürütüldüğünü iddia etti.
"Barışı, hukuku milletin gözünden kaçırarak yazamayız, yazılamaz." ifadesini kullanan Özel, "Açıkça ifade etmek istiyorum, bu teklife 'hayır' deme hakkı en çok olan siyasi parti kimdir diye millete sorduğunuzda hiç şüphe yok ki bugün karşınızda bulunan Yeni Parti Grubu'dur. Çünkü süreç devam ederken en ağır saldırılara uğrayan bizleriz. Cumhurbaşkanı adayı tutuklanan, yol arkadaşları hapsedilen, partisine yargı eliyle butlan atanan biziz." sözlerini sarf etti.
Kanun teklifinin içeriğinin, hazırlanış biçimi kadar sorunlu olduğunu savunan Özel, Komisyon raporunda yer alan demokratikleşme konusunda yer alan önerilerin düzenlemede yer almadığını dile getirdi.
Vatandaşların kanun teklifine yönelik itirazlarını duyduğunu ifade eden Özel, şöyle devam etti:
"Buradan tarih önünde ifade ediyorum: bu yasaya 'hayır' deme hakkına en çok sahip olan Yeni Parti, kendi hakkını milletin barış hakkının önüne koymayacaktır. Barışın önünde durmayacağız. Bir daha şehit gelmemesi, hiçbir evladımızın gazi olmaması, yoksul evlere ateş düşmemesi için barışın önünde durmayacağız. Bir anne daha evladının tabutuna sarılmasın, bu ülkenin çocukları, bu ülkenin geleceğini okullarda, fabrikalarda, tarlalarda, laboratuvarlarda kursun diye barışın önünü açacağız. Türkiye bölgemizdeki ve dünyadaki tehditlere karşı bir ve bütün olsun, güçlü olsun diye barışın önünü açacağız. Yıllardır teröre, silaha, gözyaşına harcadığımız gücümüzü üretime, eğitime, refaha ayırmak için barışın önünü açacağız."
Komisyon raporundaki önerilerin altında attıkları imzayı namusları olarak gördüklerini belirten Özel, özellikle 7'nci maddede yer alan demokratikleşme adımlarına ilişkin düzenlemelerin de hayata geçirilmesi için AK Parti'nin imzasına sahip çıkması gerektiğini söyledi. Özel, "Biz imzamızı namus biliyoruz. Sizin de kendi imzanıza sahip çıkıp çıkmadığınızı milletle birlikte takip edeceğiz. Bugünden sonra demokratikleşmeyi Meclis'e getireceğiz. Kayyum uygulamalarının sona ermesinin takipçisi olacağız. Anayasa Mahkemesi, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kararlarının uygulamasının mücadelesini vereceğiz." dedi.
Özgür Özel, kırmızı çizgilerinin net olduğunu vurgulayarak, Atatürk, Lozan Antlaşması, devletin birliği ve ülkenin bölünmez bütünlüğü ile Anayasa'nın güvence altına aldığı Cumhuriyet'in temel niteliklerinin tartışma veya pazarlık konusu yapılamayacağını ve buna asla izin vermeyeceklerini söyledi.
"Bu metne kefil olmadan ama barışın sorumluluğunu taşıyarak, iktidarın hesabına karşı durarak ama Türkiye'nin geleceğinin önünü açacak bir sorumluluğu üstleniyorum." diyen Özel, şöyle konuştu:
"Ben ve yönetici arkadaşlarım tarihsel bir tutarlılık ve sorumluluk içinde bu yasaya 'evet' diyeceğiz. Bununla birlikte bunu bütün vatandaşlarımıza ilan ederim ki Yeni Parti'mizi millet kurmuştur, partimizin adını millet koymuştur. Partiyi büyüten de güçlendiren de milletimizdir. Bu sebeple milletvekillerimiz de seçildikleri illerde millet ne diyorsa ona göre karar verecek. Ona göre oy kullanacaktır. Bu ifadeyle Yeni Parti Grubu'nu kararında serbest bırakıyor değilim. Aksine kendi il, bölge, temsil ettiği toplumsal kesimlerin hassasiyet, beklenti, endişe, umut ve heyecanını dikkate alarak, onları milletin vekili olma sorumluluğu ile baş başa bırakıyorum. Hiçbir Yeni Parti milletvekili, üyesinin ve milletinin sesini duymadan davranmayacak. Yeni Parti'nin yeni nesil siyasetinin gereği budur."
Barış, demokrasi ve adaletin ülkenin ilacı olacağını ifade eden Özel, "Bu ilaç birimize değil, hepimize şifa olacak. Kendimize güveneceğiz, insanımıza, mücadelemize güveneceğiz ve ortak geleceğimizi hep birlikte kuracağız. Herkesin buna inanmasını ve güvenmesini arzu ediyorum." değerlendirmesinde bulundu.
AK PARTİLİ ABDULLAH GÜLER: EKSİĞİMİZ, YANLIŞIMIZ OLABİLİR
TBMM'de siyasi parti gruplarının desteğiyle Milli Dayanışma, Kardeşlik ve Demokrasi Komisyonu'nun kurulduğunu ve ilk toplantısını 5 Ağustos 2025'te yaptığını hatırlatan AKP Grup Başkanı Abdullah Güler, komisyonun 20 toplantıda 137 kişiyi dinlediğini aktardı.
Komisyonun terör sorununa karşı ciddi bir çalışma ortaya koyduğunu ifade eden Güler, komisyonda baro başkanlarının, güvenlik korucularının, şehit ailelerinin, akademisyenlerin dinlendiğini hatırlattı.
Güler, Milli Dayanışma ve Toplumsal Bütünleşmenin Güçlendirilmesine Dair Kanun Teklifi'ni oluşturan ana kaynağın komisyon raporunun 6. bölümü olduğunu dile getirdi. Bu bölümden ifadeleri okuyan Güler, şöyle devam etti:
"Bugüne kadar duyduğum en büyük yalanlardan biri, 'Bu teklifi 3 kişi biliyormuş.' Bu teklifi, çok insan biliyordu. Raporumuz aleni, raporun 6. bölümünü okuyan insanlar bu teklifin ne olduğunu net göreceklerdir. Neresi gizli kapaklıymış? Raporu okumadıysan kimse bilmez. '3 kişi biliyordu, nerede hazırlandığı bilinmiyordu' gibi ucuz ifadeleri reddediyoruz. Raporun 6. bölümüyle uyumlu bir kanun teklifinden bahsediyoruz. Biz Türkiye'de, bu topraklarda bir daha silahın, şiddetin asla konuşulmaması, silah ve şiddet üzerinden bir meselenin ağır ekonomik sonuçlarla beraber yaşanılmaması için elimizden gelen tüm kapasiteyle bir soruna eğilip çözmeye çalışıyoruz."
Rapordaki önerilerin teklifte yer aldığının altını çizen Güler, raporla eş değer metin hazırladıklarını dile getirdi. Bu konuda samimi gayret gösterdiklerini vurgulayan Güler, sürece katkı sağlayanlara teşekkür etti. Güler, şunları kaydetti:
"50 yıllık meseleye tüm çabamızla bir şey yapmaya çalışıyoruz. Eksiğimiz, yanlışımız olabilir. Peki, siz ne diyorsunuz? Açın şu elinizdeki bilgiyi, tecrübeyi de görelim. Raporun 6. bölümü ortada. Buna imza attınız. Müstakil ve geçici kanun için ne diyorsun? Yok. Açık söylüyorum, bu kanun teklifi her yönüyle Terörsüz Türkiye hedefi noktasında gerçek manada bir Türkiye modelidir. Sürecin başından itibaren komisyonumuzun işleyişi, devamındaki raporun çıkışı, görüşmeler gerçek manada bu toprakların evlatlarının çalışmasıdır. Bundan gurur duyun, bir sevinin. Çok önemli bir şey bu. Türkü'yle, Kürt'üyle, Alevi'siyle, Sünni'siyle, bu toprakların has evlatları samimiyetle bu sorunu çözmek ve gelecek Türkiye Yüzyılı'na daha sağlam, daha kararlı, kardeşçe, omuz omuza yürümek istiyor. Peki bunu biz isterken birilerinin destekleyeceğini mi zannediyorduk? Yok. Biliyorduk. Birilerinin ekmeği buradan kesilecek, birileri buradan siyasi menfaat elde edemeyecek, yok olacaklar belki."
Teklifin tümü üzerinde şahsı adına söz alan AK Parti Grup Başkanvekili Abdulhamit Gül, konuşmasının başında şehitleri rahmetle yad etti, gazileri, güvenlik güçlerini ve ailelerini selamladı.
Bugün bir tarih yazıldığını söyleyen Gül, sürece katkıları nedeniyle Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, MHP Genel Başkanı Devlet Bahçeli, TBMM Başkanı Numan Kurtulmuş ile siyasi partilerin genel başkanlarına ve milletvekillerine teşekkür etti.
Kanun teklifinin 367 milletvekili tarafından sunulduğunu bildiren Gül, bunu tarihi bir uzlaşmanın ve siyasal mutabakatın çok önemli bir göstergesi olarak niteledi.
Bugün kurallı bir dünya düzeninin sonuna gelindiğini, uluslararası sistemin çöktüğünü dile getiren Gül, "Artık yeni bir dünyanın kurulması elzemdir. Eski dünya can çekişirken yeni dünya kurulacak. Bu yeni dünyanın kuruluşu da işte bugün Gazi Meclis'ten, Türkiye'den doğacak. Bütün dünyaya barışı, küresel adaleti sağlayacak bir adımı bugün konuşuyoruz." ifadesini kullandı.
Gül, Milli Dayanışma, Kardeşlik ve Demokrasi Komisyonu'nda mutabakatla çalışma yapıldığını, ortak akıl ve millet mutabakatıyla kanun teklifinin yolunun çizildiğini vurguladı.
En büyük hakemin milletin kendisi olduğuna işaret eden Gül, "Birçok uluslararası çatışma çözümleri oldu, farklı ülkelerde gelişmeler var ama bunların hiçbirisi bizim için bir model değildir. Bu model bir 'Ankara mutabakatı'dır, bir 'Türkiye mutabakatı'dır, Türkiye modelidir, bütün dünyaya örnek olacak barışın bir modelidir." değerlendirmesinde bulundu.
Gül, toplumsal huzuru ve bütünleşmeyi ortaya koyacak bir süreci hep beraber yapacaklarını belirterek, "Unutmayalım ki Trabzon'un huzuru neyse, İzmir'in neşesi odur. Mardin'in, Van'daki gencin rüyası neyse, İstanbul'daki evladımızın da geleceği odur. Türk'üyle, Kürt'üyle, Alevisi'yle, Sünni'siyle, Çerkez'iyle, Boşnak'ıyla ve sayamadığımız bütün o zenginliklerle 86 milyon kardeş olarak yolumuza devam edeceğiz. Artık Anadolu'da hiçbir anne Türkçe de ağıt yakmayacak, Kürtçe de ağıt yakmayacak." diye konuştu.
TBMM Genel Kurulu, Meclis Başkanvekili Celal Adan başkanlığında toplandı. Adan, birleşimin açılışında, 20 milletvekiline yerlerinden gündem dışı söz verdi. "Terörsüz Türkiye" süreci kapsamında hazırlanan Milli Dayanışma ve Toplumsal Bütünleşmenin Güçlendirilmesine Dair Kanun Teklifi'nin görüşüleceği oturuma MHP Genel Başkanı Devlet Bahçeli, İYİ Parti Genel Başkanı Müsavat Dervişoğlu da katıldı. AK Parti Grup Başkanı Abdullah Güler, CHP Grup Başkanı Faik Öztrak, Yeni Yol Partisi Grup Başkanvekili Selçuk Özdağ, oturum öncesinde Bahçeli'nin yanına giderek tokalaştı.
Türk bayraklı atkı takarak oturuma katılan İYİ Parti milletvekilleri, sıralarına Türk bayrağı koydu.
FETİ YILDIZ: TARİHİ BİR GÜN
MHP Genel Başkan Yardımcısı Feti Yıldız, çerçeve yasa görüşmeleri öncesi sosyal medya hesabından paylaşım yaptı. Yldız, "Tarihi bir gün" dedi.
Sosyal medya hesabından paylaşım yapan Yıldız, şunları kaydetti:
Bugün tarihî bir gün. Liderimiz Sayın Devlet Bahçeli’nin 22 Ekim 2024 tarihinde yapmış olduğu tarihi çağrının üzerinden 655 gün geçti. Bu süre zarfında çok şükür bir mehmetçiğimizin dahi burnu kanamamış, yuvalara yeni ateşler düşmemiştir. ''HİÇBİR MADDİ DEĞERLE ÖLÇÜLEMEZ'' Bu hakikat dünyadaki hiçbir maddi değerle ölçülemez. Terörsüz Türkiye Süreci, Sayın Cumhurbaşkanımız Recep Tayyip Erdoğan’ın iradeyle bir devlet politikası haline gelmiş, Meclis Başkanımız Sayın Numan Kurtulmuş değerli katkılar sunmuş,çok büyük emek harcamıştır. Milli Dayanışma, Kardeşlik ve Demokrasi Komisyonunun tüm üyeleri fedakarca çalışmıştır. Hepsine ayrı ayrı teşekkür ediyoruz. Kanun teklifinin görüşülmesi sırasında eleştirileriyle katkı sunan tüm Milletvekillerine ayrı ayrı teşekkür ediyoruz. TBMM de nitelikli bir çoğunlukla kabul edileceğini beklediğimiz Milli Dayanışma ve Toplumsal Bütünleşmenin Güçlendirilmesine Dair Kanunun ülkemize ve milletimize hayırlar getirmesini diliyoruz.
İKİNCİ OTURUM BAŞLADI
Meclis'te başlayan görüşmede grup başkanvekilleri konuşmalarını yaptı. Partilerin kanun teklifine dair önerileri konuşulduktan sonra oturuma saat 12.40'a kadar ara verildi. Ara sonrası ikinci oturum başladı.
DERVİŞOĞLU: ''TBMM Mİ HAZIRLAMIŞTIR Kİ ONUN ONAYINA SUNULSUN''
İYİ Parti Lideri Müsavat Dervişoğlu partisi adına söz aldı.
Dervişoğlu'nun açıklamalarından bazı kısımlar şöyle:
"Bugün bu kürsüden bir kez daha ifade ediyorum. Bu iktidar, elinde tuttuğu yetkiyi bir yapım ruhsatı gibi değil, devleti içten içe çürüten bir tadilat ruhsatı gibi kullanmaktadır.
Bu süreç boyunca ne yapıldığını millet aslında çok iyi gördü. Biz de ilk günden beri, haftalar süren komisyonculuk oyununun, süslü kelimelerin, büyük lafların ve kirli propagandaların arkasındaki iç ve dış emellerin ne olduğunu, ne yaşandığını Türk milletine her vesileyle anlattık. Nihayetinde bu kanun teklifi, İmralı'daki terör hükümlüsünün onayından geçerken Türk milletinden gizlendi, hatta imzalayanlar dahi içerikten habersizdi.
Şimdi bu kanun teklifini Türkiye Büyük Millet Meclisi mi hazırlamıştır ki onun onayına sunulmaktadır? Meclis, sürecin başındaki gibi sadece bir tescil makamına indirgenmiştir. Türk milletinin hüküm mührü, onun bilgisi ve rızası dışında cebren kullanılmıştır.
Bu kanun hükmü İmralı'daki terör hükümlüsünün onayından geçerken Türk Milletinden gizlendi. Bu kanun teklifini TBMM mi hazırlamıştır ki onun onayına sunulsun.
Diyarbakırlıya, Vanlıya, Batmanlıya, Hakkariliye iş mi veriyor bu yasa? Şırnaklıya, Bingöllüye, Bitlisliye, Siirtliye ekmek mi kazandırıyor? Urfalının, Mardinlinin, Muşlunun tarlasındaki bereketi mi arttırıyor?"
Doğu ve Güneydoğu Anadolu'da yaşayan gençlere yeni umutlar mı yeşertiyor? Neyin açılımı bu, hiç kendinize sordunuz mu?
Amaç, Erdoğan'ın ömür boyu Cumhurbaşkanı kalabilmesinin önünü açmaktır.
''İHANETİN ZAMANAŞIMI YOKTUR''
Madde koyarak kendinizi koruyamazsınız. İhanetin zaman aşımı yoktur. Yargılanacaksınız."
MURAT EMİR: ''ORTAK AKLIN ÇALIŞTIRILMAYIŞI BÜYÜK EKSİKLİK''
Teklife yönelik partilerin grup başkanvekilleri söz aldı.
YENİ Parti Grup Başkanvekili Murat Emir söz alarak şu ifadeleri kullandı:
''Önemli çalışmalar yaptık sonunda bir rapor oluşturduk. Sonuçta terörün bitirilmesine yönelik hiçbir adım atılmadı. Bugün atılan ilk adımı görüyoruz. Komisyon sürecine başladığımızda ülkemizdeki herkes, 86 milyon elbette ''barış gelsin, kardeşlik olsun' dedik. Hep birlikte diyoruz. Komisyon olarak 'Anayasa Mahkemesi kararlarına uyulmalıdır' dedik hala uyulmadı. 'Halk iradesine saygı gösterelim kayyumlar olmamalıdır' dedik hala bir adım atılmadı. Biz silahların susması adına terörün kalıcı olarak bitmesi adına her adımı benimsiyoruz, ciddiye alıyoruz, önemsiyoruz. Üzülerek söylemeliyim ki bu teklifin geliş biçimi, ortak aklın çalıştırılmayışı büyük eksiklik olmuştur. Ama tutumumuz ve tavrımızı Sayın Genel Başkanımız açıklayacaktır.''
TURHAN ÇÖMEZ: ''TERÖR BARONLARIYLA BİR ARAYA GELMİŞSİNİZ''
İYİ Parti Grup Başkanvekili Turhan Çömez yaptığı konuşmada şu ifadeleri kullandı:
''Buradan sesleniyorum: Ülke içinde eylem yapamayan, sınırlara yaklaşamayan PKK'nın elebaşlarıyla Kandil'deki terör baronlarıyla, onların İmralı'daki uzantılarıyla ve cani başıyla sizi hangi şeydir ki pazarlık masasına oturtturmuştur ve neden onlar ile bu noktaya gelmişsinizdir? Koskoca İçişleri Bakanınız '86 tane terörist kalmış, neyi bırakacaklar?' demiş. Ve ardından siz teröristlerle, Kandil'deki terör baronlarıyla bir araya gelmişsiniz ve bu ülkenin istikbali için pazarlık yapar hâle gelmişsiniz.''
Diğer yandan İYİ Parti'nin yasa teklifine ilişkin öneri vereceği bildirildi.
GÜLÜSTAN KOÇYİĞİT: ''DEMOKRATİK CUMHURİYETİ BİRLİKTE KURALIM''
DEM Parti Grup Başkanvekili Gülüstan Kılıç Koçyiğit, partisi adına yaptığı konuşmada 'Biz Türkiye'nin birlikte geleceğini kurabileceğine inanıyoruz. Gelin eşit yurttaşlığı ve demokratik cumhuriyeti birlikte kuralım'' dedi.
YENİ PARTİ'DEN KARAR
Cumhuriyet'in edindiği bilgiye göre YENİ Parti, Özgür Özel'in başkanlığında yaptığı kapalı grup toplantısında 'çerçeve yasa' teklifine ilişkin tutumunu kararlaştırdı.
Buna göre Özel, milletvekillerini oylamada serbest bırakma kararı aldı.
ÖZGÜR ÖZEL’DEN VEKİLLERE: ''BANA GÜVENİN''
Özgür Özel'in toplantıda vekillere “Konuşmamı dinleyin, kimse üzülmeyecek, bana güvenin” dediği öğrenildi.
MECLİS UZATMA KARARI ALMIŞTI
TBMM, 1 Ekim 2025’de başladığı ve 1 Temmuz’dan itibaren ise uzatma kararı aldığı yasama yılının sonuna geldi. Genel kurulun 16 Haziran’daki birleşiminde TBMM’nin çalışmalarına devam etmesine karar verilmişti.
