31 Mart 2024 yerel seçimlerinden bu yana Türkiye’nin belediye haritası sandıktan çıkan hâliyle kalmadı. Seçmenlerin farklı partilerin adayları olarak göreve getirdiği belediye başkanları, birer birer başka siyasi partilere katıldı.
Son olarak 19 Kasım’da yedi belediye başkanı ve iki başkanvekili AK Parti’ye geçti. Böylece 2024 seçimlerinden sonra AK Parti’ye katılan belediye başkanı ve başkanvekili sayısı, beldeler de dâhil edildiğinde 117’ye ulaştı. Bunların 4’ü büyükşehir, 2’si il, 78’i ilçe, 33’ü belde belediyesi. Beldeler hariç tutulduğunda toplam 84.
Ancak bu değişimi yalnızca parti transferleri üzerinden değerlendirmek, meselenin seçmen iradesiyle ilgili boyutunu gözden kaçırmamıza neden olabilir.
Çünkü değişen yalnızca belediye başkanlarının parti rozetleri değil, sandıkta ortaya çıkan siyasi temsil tablosu.
Sandıktan çıkan rakamlar
CHP’den seçilmiş olup bugün AK Parti’de bulunan, doğrudan halk oyuyla seçilmiş 42 belediye başkanını ayrı değerlendirdiğimizde daha çarpıcı bir tablo çıkıyor. Bunların 35’i ilçe, üçü büyükşehir, biri il, üçü belde belediye başkanı. Bu hesaba, CHP’den seçilip önce YENİ Parti’ye, daha sonra AK Parti’ye geçen Tekirdağ Büyükşehir Belediye Başkanı Candan Yüceer de dâhil.
Söz konusu 42 başkanının 2024 seçimlerinde aldığı oyların toplamı 3 milyon 2 bin 6. Yalnızca 35 ilçe belediye başkanının aldığı oylar 964 bin 861’e ulaşıyor. Üç büyükşehir başkanının oy toplamı ise 1 milyon 966 bin 106.
Burada önemli bir hesap ayrıntısı var: Büyükşehirlerde seçmen hem büyükşehir hem ilçe başkanlığı için oy kullanıyor. Bu nedenle üç milyonluk oy toplamını üç milyon farklı seçmen olarak sunamayız. Çakışabilecek oylar dikkate alındığında, ilgili başkanlardan en az birine oy veren seçmen sayısının alt sınırı yaklaşık 2 milyon 826 bin.
Üstelik bu hesaba, görevden uzaklaştırılan başkanların yerine belediye meclislerince seçilen ve daha sonra AK Parti’ye katılan başkanvekilleri dâhil değil. Onların kişisel bir belediye başkanlığı seçim oyu bulunmuyor.
CHP’den YENİ Parti’ye geçişler de ayrı bir büyüklüğe sahip. Ancak bu geçişlerin siyasi arka planıyla AK Parti’ye katılımları aynı gerekçelerle değerlendirmek doğru olmaz.
Hukuken belediye başkanlarının parti değiştirmelerinin önünde genel bir yasak bulunmuyor. Ancak hukuki imkân ile demokratik temsilin siyasi meşruiyeti birbirinden ayrı meseleler.
Seçmen, oy pusulasında yalnızca bir kişiye değil, aynı zamanda o kişinin temsil ettiği siyasi kimliğe ilişkin bir tercih yapıyor. Seçimden sonra bu siyasi kimliğin değişmesi, verilen yetkinin nasıl kullanıldığına ilişkin soruları beraberinde getiriyor.
Seçmen bundan sonra neye bakacak?
Türkiye’de seçmen davranışının önemli belirleyicilerinden biri siyasi parti aidiyeti. Özellikle büyük şehirlerde seçmen, adayın kişisel özelliklerinden önce desteklediği partinin siyasi kimliğine ve amblemine yönelebiliyor.
Ancak son dönemde yaşanan parti değişiklikleri bu alışkanlığı etkileyebilir.
Seçmen bundan sonra yalnızca partilerin gösterdiği adaylara değil, o adayların siyasi geçmişlerine, tutarlılıklarına ve temsil ettikleri değerlere ne ölçüde bağlı kaldıklarına da daha fazla dikkat etmeye başlayabilir.
Bunun tersi de mümkün. Kişilere duyulan güvenin zayıflaması, seçmenin kendi siyasi partisine daha sıkı bağlanmasına yol açabilir.
Hatta siyasi temsilcilere duyulan güvenin aşınması, sandığa katılımı dahi etkileyebilir.
Dolayısıyla bu değişikliklerin uzun vadeli sonucu yalnızca belediyelerin hangi parti tarafından yönetileceğiyle sınırlı kalmayabilir.
Asıl önemli soru, seçmenin bundan sonra oyunu kullanırken hangi ölçütleri esas alacağı.
Peki, Türkiye’de bugüne kadar güçlü olan parti merkezli oy verme alışkanlığı değişebilir mi? Belediye başkanlarının parti değiştirmesi, seçmeni adayların kişisel özelliklerine daha fazla önem vermeye mi yöneltir, yoksa parti aidiyetini daha da mı güçlendirir?
Salı günü bu sorular üzerinden Türkiye’deki seçmen davranışını değerlendireceğiz.