Sanat çoğu zaman kendi hikâyemizden bir parçadır; bazen yarım kalmış bir cümle, bazen doğru zamanı bekleyen bir karşılaşma, bazen de geçmişle kurulan sessiz bağ. Kendi hayatımızda adını koyamadığımız, zihnimizin bir köşesinde ertelediğimiz olayları bambaşka hayatların, notaların ya da fırça darbelerinin içinden geçirip önümüze koyuyor. Kimi zaman hiç tanımadığımız bir karakterin yaşadıkları üzerinden bize kendi aynamızı tutuyor, kimi zaman da bugünün alışkanlıklarından çıkarıp başka bir dönemin ya da ritmin içine çekiyor.

Bu haftaki seçkimizde de tam olarak bu hissin etrafında şekillenen, farklı alanlardan gelse de aynı insani damara dokunan dört durak var. Nota sadakati ile kişisel yorum arasındaki ince çizgide yürüyen bir caz akşamından, cevapsız mektupların gölgesinde kendine ayna tutan tek kişilik bir tiyatro metnine; doğru zamanı bekleyen karşılaşmaların izini süren bir sinema hikâyesinden, bu toprakların hafızasını tuvaline ve müzelerine sığdıran Osman Hamdi Bey’in mirasına uzanan bu rotaya gelin yakından bakalım.

Haftanın Konseri: Standards Friends feat. Serra Erkoç

Bu hafta konser önerisinde Serra Erkoç ve Standards with Friends ekibini ağırlıyoruz. Caz tarihinin sevilen standartlarını Latin ezgileri, güçlü vokaller ve doğaçlamalarla buluşturan bu projede Serra Erkoç’a Coşkun İnsel, Hakan Kılıçoğlu, Yahya Dai ve Kerem Köseoğlu eşlik ediyor.

Caz standartları denince, 1920’lerden 1950’lere uzanan Broadway müzikalleri, Hollywood filmleri ve Tin Pan Alley’nin müzik yayıncılığı içinde şekillenen besteleri geliyor. George Gershwin, Cole Porter, Irving Berlin ve Jerome Kern gibi isimlerin mirası, yıllar içinde caz müzisyenlerinin temel kaynaklarına dönüştü. Bu eserler, her kuşak tarafından kendi meşrebine göre yeniden yorumlandığı için belli bir süreklilik edindi.

Elbette cazı caz yapan yalnızca iyi besteler değil. Doğaçlama, müzisyenlerin ritimle kurdukları denge ve o an verdikleri kararlar aldıkları inisiyatif işin asıl gövdesini oluşturuyor. Bir müzisyen melodiyi beklenmedik bir yöne kırdığında diğerinin buna verdiği karşılık, sahnedeki müzikal diyaloğun seyrini bir anda değiştirebiliyor. Nota sadakati ile kişisel yorum arasındaki o ince çizgide yürümek, caz müzisyenlerinin maharetini gösteren en net ölçü.

Standards with Friends de tam bu anlayışın etrafında şekillenen bir program. Latin ezgilerinin ritmik hareketliliğiyle caz standartlarının buluşması, repertuvara farklı bir çehre kazandırıyor. Serra Erkoç’un vokali ve ekibin enstrümantal katkılarıyla kurulacak bu performans, cazın hem köklü repertuvarına hem de yoruma açık doğasına kulak vermek isteyenlere keyifli bir dinleti sunuyor.

Cumartesi akşamını cazla geçirmek, tanıdık melodilerin bambaşka cümlelerle söylenebildiğini görmek ve müziğin doğaçlamaya bıraktığı o geniş alana dâhil olmak isteyenler için not edilecek bir konser.

Aşkın cevapsız kaldığı, tesadüflerin konuştuğu bir hafta - Resim : 1

Haftanın Tiyatrosu: Bu Hikâye Senden Uzun Osman

Bana kalırsa beklemek dünyadaki en acımasız şey. İnsan beklerken asla tam olarak yaşayamıyor Osman. Bense şimdilerde, yeniden hayata karışmak için bir heves bekliyorum. 'Bir yolumuz varsa o yol bizi bulur' demiştin. Ateş hala sıcak, fazla uzaklaşmış olamam Osman.

-Aylin Balboa

Birine anlatacak tonla şeyiniz vardır ama artık anlatabileceğiniz biri yoktur. Telefonun diğer ucunda o sesi duymayacağınızı, satırlarınızın cevapsız kalacağını bilir yine de yazarsınız. Üstelik karşıdakinin sessizliği uzadıkça anlatacaklarınız da azalmaz bilakis, her yeni cümle bir öncekine eklenir.

Bu hafta tiyatro önerimiz, Aylin Balboa’nın aynı adlı kitabından sahneye uyarlanan Bu Hikâye Senden Uzun Osman. Tek kişilik sahnede Şenay Gürler’i izlediğimiz oyun, uzun yıllar birlikte olduğu hayat arkadaşından ayrılan bir kadının yazdığı mektuplar üzerinden kurulu. Muhatabı Osman olan ve karşılığı hiç gelmeyen bu mektuplar, zamanla bir ayrılığın ardından tutulmuş uzun bir iç dökme faslına dönüşüyor.

Kadının mektuplarında salt bir özlem yok. Kırgınlık, öfke, hayal kırıklığı, geçmişe duyulan özlem ve ara sıra kendine yönelttiği sorular var. Bir yandan geride bıraktığı ilişkiyi anlamlandırmaya çalışırken diğer yandan kendi payına düşenlerle yüzleşiyor. Osman’a yazdığı cümlelerin arasında kendine sakladığı itiraflar, unutamadığı anılar ve belki de hiç soramadığı sorular var. İnsan sevdiği birinden ayrıldığında yalnızca o kişiyi değil, kendisinin o hayattaki hâlini de kaybediyor. Kadının asıl imtihanı biraz da bununla.

Ne var ki mektuplar cevapsız kaldıkça kadının Osman’a bakışı da değişmeye başlıyor. Başta özlediği, bir haber beklediği, belki bir gün geri döneceğini düşündüğü adam, zamanla mektupların içinde başka bir çehreye bürünüyor. Cevap gelmedikçe Osman’ı geçmişteki tavırlarıyla, söyledikleriyle ve söylemedikleriyle yeniden tartıyor. Özlem yerini siteme, sitem zaman zaman öfkeye bırakıyor. Eskiden sevdiği adamı hatırladığında aklına güzel günleri gelirken, artık o ilişkinin kendisinde açtığı yaraları görüyor.

Mektupların muhatabı da Osman gibi görünse de anlatının merkezine giderek mektupları yazan kadın oturuyor. Osman’a yönelttiği her cümle, zamanla kendine tuttuğu bir aynaya dönüşüyor. Maziyi yeniden yokluyor, kendi kararlarını sorguluyor, kaybettikleriyle ve geride bıraktığı hayatla hesaplaşıyor. Üstelik karşısında cevap veren biri olmadığı için bu muhasebe bütünüyle kendi içinde dönüyor. Osman’a yazdıkça yalnızca onu değil, kendini de yeniden tartıyor.

Ayrılık sonrasında elde kalan yalnızca hatıralar değil; yarım kalmış laflar, sorulmamış sorular, söylenmemiş sözler vardır. Bu noktada insanın asıl vedası, karşısındakinden cevap beklemekten vazgeçtiği anda başlıyor. Osman’a yazılanların hikâyesi de biraz böyle.

Aslında karakterimiz Osman’ı sevmekten vazgeçtiği için uzaklaşmıyor, onu hâlâ sevmesine rağmen beklemekten vazgeçtiği için uzaklaşıyor. Çünkü insanın içinde taşıdığı sevgi, karşı tarafın sessizliğini sonsuza kadar telafi etmiyor.

Tek kişilik sahne performansında Şenay Gürler, seyirciyi bir kadının mektupları ile iç dünyası arasında dolaştırıyor. Aşkı, ayrılığı ve insanın kendisiyle kurduğu o tuhaf ilişkiyi kurcalayan oyun, 80 dakikalık bir performansla izleyici karşısına çıkıyor.

Aşkın cevapsız kaldığı, tesadüflerin konuştuğu bir hafta - Resim : 2

Haftanın Filmi: Aşk Tesadüfleri Sever 3

Birbirini tanımayan iki insanın hayatı, kendilerinden çok önce yaşanmış bir olay örgüsüyle bağlanabilir mi? Üstelik bu bağ, yıllar içinde el değiştiren bir eşya üzerinden üç kuşağı aşarak bugüne ulaşabilir mi? Aşk Tesadüfleri Sever 3, hikâyesini tam da bu ihtimalin üzerine kuruyor.

Bu hafta vizyona giren filmin yönetmen koltuğunda Ömer Faruk Sorak oturuyor. Başrollerini Mehmet Günsür ve Devrim Özkan’ın paylaştığı yapımda, ilk filmden tanıdığımız Özgür karakteri de yıllar sonra yeniden karşımıza çıkıyor. Senaryosunu Funda Dündar’ın kaleme aldığı film, serinin üçüncü filmi olarak 1960’ların Ankara’sına uzanan bir hikâyeyi bugüne taşıyor.

Her şey, 1960’larda bir erkek çocuğunun annesinden kalan kutuyu bir kız çocuğuna vermesiyle başlıyor. Yıllar boyunca el değiştiren bu kutu, birbirinden habersiz insanların hayatları arasında görünmez bir bağ örüyor. Hikâyenin bugünkü ayağında ise Deniz’in kaybının ardından onun kalbiyle hayata tutunan Özgür var. Yaşadığı yasın ardından kabuğuna çekilen Özgür’ün yolu, organ bağışına dikkat çekmek için bir sosyal sorumluluk projesi hazırlayan Mavi ile kesişiyor.

Serinin ilk filmi 2011’de vizyona girdiğinde, aşkın tesadüflerle örülü olabileceği fikrini merkezine almıştı. İkinci filmde de bu anlatı sürdü. Üçüncü film ise aynı düşünceyi daha geniş bir zaman dilimine yayıyor. Çünkü aşkın hikâyesi her zaman iki insanın tanıştığı gün başlamıyor. Yıllar önce aynı sokaktan geçiyor, aynı şehirde yaşıyor, birbirinizin hayatını defalarca teğet geçiyorsunuz; ama bir türlü denk gelmiyorsunuz. Biri henüz oraya varmamış, diğeri oradan çoktan gitmiş oluyor. Aynı yerde bulunmakla doğru zamanda karşılaşmak arasındaki o ince çizgi, bütün hikâyenin kaderini değiştiriyor.

İnsanın aklına ister istemez şu soru takılıyor: Ya bazı karşılaşmalar gerçekten önceden yazılmışsa? Hayat, iki insanın yollarını birbirine doğru döşerken onları hemen yan yana getirmiyor da önce başka yollardan, başka kırıklıklardan geçiriyorsa? Erken gidilen bir yer, kaçırılan bir vapur, ertelenen bir yolculuk ya da hiç tanımadığınız birinin hayatınızdan bir sokak ötede geçip gitmesi… O anlarda manasız görünen ufak ayrıntılar, yıllar sonra bambaşka bir hikâyenin parçalarına dönüşebiliyor. Elbette bunların hepsine tesadüf deyip geçmek kolay; ama insan, bazı karşılaşmaların ardında "tesadüf" kelimesi biraz yetersiz kalıyor. Sanki tesadüfler, iki insanı birbiriyle karşılaştırmak için değil, birbirine hazırlamak için yaşanıyor.

Filmin organ bağışı ve nakil meselesini hikâyeye katması da bu açıdan ayrı bir ağırlık taşıyor. Birinin kaybının başka birinin nefes almasını sağlaması, hayatın birbirine bağlılığına dair güçlü bir zemin kuruyor. Aşk, kayıp ve yeniden başlama halleri aynı döngüde yaşanıyor. Özgür’ün geçmişiyle hesaplaşması ve Mavi ile kurduğu bağ da filmin duygusal tarafını bu çerçevede tamamlıyor.

Filmin müziklerine de ayrı bir parantez açmak gerekiyor. İlk filmin albümünde yer alan TNK’nin “Yine Yazı Bekleriz” şarkısı, benim için bu serinin en akılda kalıcı parçalarından biri. Şebnem Ferah’ın “Hoşçakal”ı ile Mehmet Günsür ve Bülent Ortaçgil’in birlikte seslendirdiği “Eylül Akşamı” da albümün unutulmaz işleri arasında. Aradan geçen yıllara rağmen bu şarkıları her duyduğumuzda, hikâyenin o atmosferi yeniden gözümüzün önünde canlanıyor. Bakalım bu filmde de hem hikâyesi hem de müzikleriyle benzer bir etki yakalayabilecek miyiz.

Aşk Tesadüfleri Sever 3, 20 Kasım Cuma günü sinemalarda. Filmden geriye kalacak en sahici soru da şu ki; hayatımıza giren insanlarla gerçekten kör tesadüflerle mi karşılaşıyoruz, yoksa bazı hikâyelerin başlayabilmesi için önce doğru zamanın olgunlaşması mı gerekiyor, aşk gerçekten tesadüfleri mi seviyor? Kim bilir, belki tesadüflerde aşkı seviyordur. Eski dilde "vakit tamam olunca" derler; kimi insanlar birbirini bulmak için aynı yollardan defalarca geçer ama asıl karşılaşma, tesadüf sandığımız o rastlantıların aslında bizi tam o ana hazırladığını fark ettiğimiz gün gerçekleşir.

Aşkın cevapsız kaldığı, tesadüflerin konuştuğu bir hafta - Resim : 3

Haftanın Sergisi: Osman Hamdi Bey

19'uncu yüzyıl Avrupası Doğu’yu kendi kafasındaki egzotik masallarla resmederken, o masalın içinden çıkıp Batı’nın tekniğiyle kendi coğrafyasının hakikatini tuvale aktaran bir isim vardı; Osman Hamdi Bey. Üstelik sadece resim değildi; arkeolog, müzeci ve sanat eğitimi alanındaki hamleleriyle de yaşadığı dönemin sınırlarını fersah fersah aşan gerçek bir "hezarfen"di. Bu hafta sergi önerimiz, Pera Müzesi’nde Suna ve İnan Kıraç Vakfı Koleksiyonu’ndan eserlerle hazırlanan Osman Hamdi Bey seçkisi.

30 Aralık 1842’de İstanbul’da doğan Osman Hamdi Bey, hukuk okusun diye gönderildiği Paris’te resme merak sarıyor. Jean-Léon Gérôme ve Gustave Boulanger gibi dönemin ağır toplarının atölyelerinde pişiyor. Avrupa’daki sanat mahfillerini yakından tanıması elbette üslubunu şekillendiriyor ancak onun yaptığı şey Batı’da öğrendiği tekniği kopyalamak değildi. Kendi coğrafyasının tarihini, mimarisini, kıyafetini ve gündelik hayatını doğrudan tuvalin merkezine çekti.

Eserlerine baktığınızda Osmanlı mimarisinin inceliklerine, çinilere, halılara, kapılara ve gündelik eşyalara gösterdiği o titiz özen hemen göze çarpıyor. Figürlerini belli bir mekânın içine yerleştirirken arka plandaki en ufak ayrıntıyı bile geçiştirmiyor. Dışarıdan ve tepeden bakan o egzotik hayalperestlerin aksine kendi kültürünün içinden konuşması sanatını bambaşka bir yere koyuyor. Üstelik erkek figürlerinde zaman zaman bizzat kendi fotoğraflarını model olarak kullanması da resmin mutfağına dair hem muzip hem çok çarpıcı bir ayrıntı.

İşin bir de tuvalin dışındaki boyutu var ki orası başlı başına bir külliyat. 1881’de Müze-i Hümayun müdürlüğüne getirilen Osman Hamdi Bey, Sayda’da yürüttüğü kazılarla bugün İstanbul Arkeoloji Müzeleri’nin gözbebeği olan İskender Lahdi’ni gün yüzüne çıkardı. Eski eserlerin yani “asar-ı atika”nın yağmalanıp yurt dışına kaçırılmasının önüne geçmek için çıkardığı nizamnamelerle bu toprakların kültürüne sahip çıktı. 1883’te Sanayi-i Nefise Mektebi’ni kurarak da Osmanlı’da kurumsal sanat eğitiminin temelini attı; bugünkü Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi’nin kökü doğrudan o güne dayanıyor.

Osman Hamdi Bey’in sanat anlayışı yalnızca tuvalle sınırlı değildi. Bir eliyle resim yaparken diğer eliyle kazı alanlarını yönetiyor, müzeleri ayağa kaldırıyor ve yeni bir sanatçı kuşağı yetiştiriyordu. Sanatı, tarihi ve kültürel mirası birbirinden kopuk çekmecelere ayırmayan bu geniş birikim, onu kendi döneminin en önemli kültür insanlarından biri haline getirdi.

Elbette Kaplumbağa Terbiyecisi de bu seçkinin ve Osman Hamdi Bey üzerine açılacak her bahsin en kritik yeri. Tablodaki kaplumbağalar, figürün o sabırlı duruşu ve mekânın havası üzerinden yapılan okumalar yıllardır bitmiyor.

Pera Müzesi’ndeki bu seçki, Osman Hamdi Bey’i tek bir meşhur tablonun gölgesinden çıkarıp yaşadığı devirle, verdiği mücadeleyle ve mirasıyla birlikte görmek için yerinde bir sergi. Hem sanata hem de bu toprakların kültür tarihine meraklı olanlar için ajandaya eklenebilir.

Aşkın cevapsız kaldığı, tesadüflerin konuştuğu bir hafta - Resim : 4