Küresel ekonomik gidişata ve Türk ekonomisindeki sorunlara bakarsak özet sonuç; “Ekonomide hızlı önlemler almazsak, kriz derinleşecektir.” şeklinde çıkıyor.
- “Dünya ekonomisinde büyüme yavaşlıyor, kırılganlıklar artıyor.
IMF’nin Ekim 2026 tahmini, küresel ortalama büyümenin yüzde 3,1, gelişmekte olan ülkelerde ortalama büyümenin yüzde 3,7 ve Türkiye’de büyümenin yüzde 2,7 olacağı yönündedir.
- Dünyada borç temerrüt riski arttı.
IMF, ye göre borç maliyetleri yüzde 1 puan arttı. Borçlanma vadeleri kısaldı. Küresel kamu borcunun dünya millî gelirine oranının 2030’a kadar yüzde 100’ü aşması bekleniyor. Özel sektörü de katarsak “bu gidişatla dünyada borç temerrüt riski arttı” diyebiliriz.
- Yeni liberal politikalar “dünyada yoksulluğu artırdı. Bazı ülkeler zenginleşti, bazı ülkeler yoksullaştı.
Dünya Bankasının Eylül 2026 güncellemesine göre, 2024’te 824,3 milyon kişi, dünya nüfusunun yüzde 10,1’i, aşırı yoksulluk içindeydi.
Yine, Dünya Bankası’nın 2026 raporunda, dünyada günlük 8,30 dolar sınırının altında yaşayanların sayısı 3,7 milyar, yani dünya nüfusunun yaklaşık yarısıdır.
- Dünya “Spekülasyon tuzağı” na düştü.
Küresel finans piyasalarında, yapay zekâ hisselerindeki aşırı değerlemeler, Orta Doğu kaynaklı enerji arzı endişeleri ve merkez bankalarının faiz politikasına yönelik belirsizlikler nedeniyle spekülatif işlemler ve korunma (hedging) arayışları arttı. Kripto paralar ve sermaye piyasasında spekülasyon nedeni ile dünya açık bir kumar masasına dönüştü.
TÜRKİYE DE DÖVİZ RİSKİ ARTTI?
Türkiye siyasi, sosyal ve ekonomik açıdan sorunlar yaşıyor. Bu sorunlar içinde ilk sırada güven sorunu ve bağlı olarak döviz ve dış borç sorunu geliyor.
- Güven sorunu nedeniyle doğrudan yabancı yatırım sermayesi girişi durdu. MB verilerine göre Ocak- Ağustos arasında gayrimenkul dahil giren doğrudan yabancı yatırım sermayesi yalnızca 291 milyon dolar oldu.
- Öte yandan Ağustos’ta fazla vermesine rağmen, 8 ayda 31,5 milyar cari açık oluştu. 9,2 milyar dolar net hata ve noksan kaleminden kaynağı belirsiz döviz çıkışı oldu.
- Bir yıl içinde ödenmesi gereken dış borç stoku 243,3 milyar dolardır.
BİR YIL İÇİNDE ÖDENMESİ GEREKEN DIŞ BORÇ
Kaynak: MB
- Türkiye artık daha pahalı dış borç alıyor.
Sermaye piyasasında yaşanan son olaylar nedeni ile Türkiye’nin dış borç temerrüt riski, CDS oranı 252 baz puana yükseldi. Dış borçlanma maliyeti arttı.
- Bunlara karşılık MB net rezervleri düştü.
2026 yılı TCMB swap hariç milyar dolar olarak net döviz rezervleri;
- 28 Ağustos 2026; 55,9
- 25 Eylül 2026; 39,9
- 23 Ekim 2026; 30,8
Döviz bulunması zaman kazandırabilir; pahalı ve kısa vadeli dövizle (sıcak para) Finansman ise kırılganlığı sürdürebilir. Finansman aksarsa da sonuç yalnızca ani kur krizi şeklinde olmayabilir: ayrıca ithalatın, yatırımın ve üretimin daralması üzerinden ekonomik durgunluk ağırlaşabilir. Hangisinin baskın olacağını rezervler, borç yapısı ve politika tepkisi belirler.
Türkiye ne yapabilir?
- Demokrasi ve hukuk reformu güven sorununu erteler.
- İMF ile istikrar programı ve AB ilişkileri çıpa olur. Döviz girer.
- Türkiye’nin en az 100 milyar dolar taze döviz bulması gerekir. Azerbaycan olasılığı bitti. Suudiler ne yapar belli değil.
Bu sorunlara eğilmezsek, kriz derinleşecektir.
