Hava Demir
1 EKİM 2008 MİLADI: YENİ NESİL MEMUR VE 18 YAŞ KURALI
Sosyal güvenlik sistemindeki reformlarla birlikte kamu çalışanlarının emeklilik haklarında büyük bir değişim yaşandı. 1 Ekim 2008 tarihinden sonra göreve başlayan memurlar 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'na tabi kılınarak 4/1-c kapsamına alındı.
Sistemde yer alan 18 yaş şartına ilişkin detaylar şu şekilde sıralandı:
18 YAŞ ALTI PRİMLER
18 yaşından önce ödenen primler yok sayılmayıp toplam gün sayısına ekleniyor. Ancak sigortalılık süresinin başlangıcı 18 yaşın doldurulduğu tarih kabul ediliyor.
KAZAİ RÜŞT İSTİSNASI
Meslek veya sanat okulu mezunları mahkeme kararıyla ergin kılınırsa (kazai rüşt), 18 yaş altındaki işe başlama tarihi doğrudan sigortalılık başlangıcı sayılıyor.
AYLIK BAĞLANMA ORANI VE ÇİFT KATLI HAK KAYBI
SGK uzmanı İsa Karakaş Türkiye Gazetesi'ndeki köşesinde, 5434 sayılı eski kanun ile 5510 sayılı yeni kanun arasında büyük bir uçurum olduğunu ifade ederek yeni memurların karşı karşıya kaldığı dezavantajları aktardı:
"Eski memurlarda Aylık Bağlanma Oranı (ABO) yüzde 75 ila yüzde 85 seviyelerinde seyrederken, 5510 sayılı Kanuna tabi memurlarda bu oran her 360 gün için yüzde 2 olarak hesaplanarak 9000 günde yüzde 50 seviyesine kadar düşmektedir... Eski sistemde son derece ve kademe ile ek gösterge esas alınırken; yeni sistemde tüm çalışma hayatının prime esas kazanç ortalaması dikkate alınır. Bu durum bağlanan maaşı ciddi oranda düşürür."
Ayrıca eski memurlar Sosyal Güvenlik Destek Primi (SGDP) ödeyerek çalışabilirken, yeni nesil memurlar emekli olduktan sonra 4/1-a veya 4/1-c kapsamında yeniden çalışırsa emekli maaşları tamamen kesiliyor.
HAYATİ EŞİK: 2036 YILINDAN ÖNCE PRİMİNİ TAMAMLAYAN KAZANÇLI
Genç memurlar için en kritik dönemeç 2036 yılı olarak öne çıkıyor. Prim günlerini zamanında tamamlamayanlar yaş takılmasıyla karşı karşıya kalacak.
2036 ÖNCESİ
2036 yılına kadar 9000 gün primi dolduran kadınlar 58, erkekler 60 yaşında emekli olabiliyor.
2036 SONRASI
Bu tarihten sonra primini tamamlayanlar için emeklilik yaşı kademeli olarak 65 yaşa yükseliyor.
KISMİ EMEKLİLİK VE ÖZEL SEVK DURUMLARI
Tam emeklilik dışında kanunda yer alan istisnai koşullar ve uygulanan kurallar ise şöyle:
5400 GÜNLE KISMİ EMEKLİLİK
5400 gün prim ödeyenler, kademeli yaş hadlerine 3 yıl eklenmesi şartıyla (65 yaşını geçmemek kaydıyla) yaşlılık aylığı alabiliyor.
YAŞ HADDİ VE KADROSUZLUK
Yaş haddinden re'sen emekliye ayrılanlara 5400 gün, kadrosuzluk sebebiyle sevk edilenlere ise yaş şartı aranmaksızın 9000 prim günü varsa aylık bağlanıyor. Erken aylık bağlananların maaşları şartlar tamamlanana kadar çalıştırıldıkları kurumdan tahsil ediliyor.
DİSİPLİN VE YETERSİZLİK
Askeri veya sivil memurlardan disiplin, ahlak ya da yetersizlik sebebiyle re'sen emekliye sevk edilenlere kanundaki yaş ve 9000 gün prim şartını tamamlamaları halinde aylık bağlanıyor.
İsa Karakaş, geçmişteki "Devlete kapağı atan rahat eder" anlayışının artık geçerli olmadığını, günümüzde işçi olarak kamuya girenlerin daha avantajlı olduğunu vurgulayarak yeni memurların hizmet sürelerinde kesinti yapmadan 2036 öncesi primlerini doldurmaları gerektiğinin altını çizdi.