İran’da 28 Aralık’ta ekonomik gerekçelerle başlayan protestolar devam ediyor. ABD merkezli İran İnsan Hakları Aktivistleri Haber Ajansı (HRANA), İran'da ekonomik sorunlar nedeniyle başlayan eylemlerde hayatını kaybedenlerin sayısının 2 bin 677'ye çıktığını duyurdu.
Tahran yönetimi protestoların başlaması ile birlikte internete erişimi kesti. Böylece İranlıların dış dünya ile sınırlı olan bağlantısı tamamen kesildi. İran’da internetin kesilmesi ile milyarder iş adamı Elon Musk, Starlink uydularının İran için devreye girdiğini duyurdu. Ancak İran yönetimi tarihte ilk kez Starlink’i engellemeyi başardı.
Euronews’ta yer alan habere göre, Kara tabanlı internet altyapısının çökmesiyle birlikte, İranlılar için dış dünyaya açılan az sayıdaki kanaldan biri Starlink'ti. Starlink’in İran’da lisansı yok; ancak 2022’de Mahsa Amini protestoları sırasında ABD’nin yaptırımları gevşetmesiyle binlerce Starlink ekipmanı ülkeye kaçak yollarla sokuldu.
İran yasalarına göre Starlink terminali bulundurmak 6 aydan 2 yıla kadar hapis, 10’dan fazla cihaz ithal etmek ise 10 yıla kadar hapis cezası gerektiriyor. Buna rağmen sistem, gazeteciler, aktivistler ve protestocular için kritik bir bilgi aktarım aracı haline geldi.
SİSTEM NASIL SUSTURULDU?
Uzmanlara göre İran, Starlink’i tamamen kapatmasa da kullanılamaz hale getirmeyi başardı. Filter.Watch’a göre Tahran’ın bazı mahallelerinde Starlink kullanıcıları yüzde 40’a varan paket kaybı yaşadı. Bu, kısa mesajların iletilebilmesini mümkün kılarken video, görüntülü görüşme ve web erişimini fiilen imkansız hale getiriyor.
Starlink'i devreden çıkarabilmenin bazı temel yöntemleri var. Bunların başında GPS sinyallerinin karıştırılması geliyor. Starlink terminalleri, konumlarını belirlemek ve uydularla bağlantı kurmak için GPS’e ihtiyaç duyuyor. İran, özellikle 2025’te İsrail’le yaşanan 12 günlük savaşın ardından GPS sinyallerini sistematik biçimde bozmaya başladı.
Britanya'da yaşayan İranlı aktivist Nariman Gharib, İran'dan Starlink terminali hata ayıklama verilerini elde ettiklerini açıkladı. Telemetri verilerine göre İran yönetimi Starlink'i engellemek için sahte GPS sinyalleri de yayıyor:
"Bu basit bir sinyal bozma değil; hükümetin terminalleri yanıltmak için sahte GPS sinyalleri yayınladığı anlaşılıyor."
Bir diğer yöntem ise mobil askeri jammer’lar olabilir. Analizler, sinyal bozmanın sabit değil, kamyon veya araç üstü mobil jammer’lar ile mahalle mahalle uygulandığını gösteriyor. Bu yöntem, Rusya’nın Ukrayna’da kullandığı taktiklerle büyük benzerlik taşıyor.
Bunun yanı sıra görgü tanıkları ve insan hakları örgütlerine göre güvenlik güçleri, özellikle Tahran’ın batısında evlere baskınlar düzenleyerek Starlink antenlerini topluyor. İran devlet medyası, ele geçirilen terminalleri “elektronik casusluk ve sabotaj ekipmanı” olarak tanımladı.
RUSYA VE ÇİN'İN DAHİL OLDU MU?
İran’ın Starlink’e karşı geliştirdiği yöntemlerde dolaylı Rus ve Çin etkisi olabileceği de değerlendiriliyor.
AFP'nin konuyla ilgili analizine göre Rusya, Ukrayna savaşında Starlink’i hedef alan ancak tam başarı sağlayamayan elektronik harp deneyimini İran’la paylaşmış olabilir. İran’ın, Rus yapımı Krasukha-4 sistemini tersine mühendislikle geliştirerek Cobra V8 adlı kendi elektronik harp sistemini ürettiği belirtiliyor.
Çin’in ise doğrudan jammer gibi cihazlar sağlamaktan ziyade, kullanıcı tespiti, trafik analizi ve dijital gözetim teknolojileri ile İran’ın Starlink kullanıcılarını belirlemesine katkı sunmuş olabileceği iddia ediliyor.
TRUMP VE MUSK DEVREDE
ABD Başkanı Donald Trump, Starlink’in İran’da yeniden devreye alınması için Elon Musk’la görüştüğünü açıkladı.
Washington Post ve Bloomberg’e göre Musk, mühendislerine bağlantıyı yeniden sağlamak için çözüm üretme talimatı verdi ve İran için ücretsiz Starlink hizmeti sunulmasını kabul etti. Ancak uzmanlara göre sorun artık mali değil, yerel düzeyde uygulanan askeri sinyal baskısı.
