Küresel enerji piyasalarının gözü yeniden dünyanın en kritik deniz geçitlerinden biri olan Hürmüz Boğazı’na çevrildi. Temmuz ayından bu yana fiili abluka altında tutulan boğazda son 48 saatte yaşanan tanker patlamaları, uluslararası deniz taşımacılığı ve enerji arz güvenliği açısından alarm zillerinin çalmasına neden oldu.
İran Devrim Muhafızları Ordusu Deniz Kuvvetleri, boğazın güneyinde gece saatlerinde seyreden ve birinin "süper tanker" olduğu belirtilen iki petrol tankerinin deniz mayınına çarparak alev aldığını duyurdu. Tahran yönetimi, söz konusu gemilerin otomatik tanımlama sistemlerini (AIS) kapatarak yasaklı güzergahtan "izinsiz geçiş" yapmaya çalıştığını öne sürerken, bölgedeki diğer iki tankerin ise İran trafik kontrol merkezinin ikazları üzerine yönünü değiştirerek Basra Körfezi'ne geri döndüğünü bildirdi.
Öte yandan İran ordusu, bir gün önce de boğazın doğusundaki yasak bölgede seyreden bir başka petrol tankerinin mayına çarparak durduğunu açıklamıştı.
TAHRAN’DAN "7 ŞART" ÇIKIŞI, BM’DEN "136 OLAY" BİLANÇOSU
Krizin diplomatik cephesinde ise düğüm henüz çözülebilmiş değil. İran Ulusal Güvenlik Yüksek Konseyi Genel Sekreteri Muhsin Rızai, Washington ile yürütülen bir müzakere olmadığını belirterek, Tahran'ın öne sürdüğü 7 şart (deniz ablukasının ve tek taraflı yaptırımların kaldırılması, dondurulmuş varlıkların serbest bırakılması, petrol ihracatı muafiyeti vb.) yerine getirilmeden boğazın yeniden açılmayacağını ilan etti.
Uluslararası Denizcilik Örgütü (IMO) verilerine göre, 1 Mart ile 11 Kasım tarihleri arasında Hürmüz Boğazı ve çevresinde 136 güvenlik olayı kaydedilirken, bu saldırılarda 25 denizci yaşamını yitirdi ve bölgedeki gemi sevkiyatları savaş öncesi seviyelerin yüzde 65 altına geriledi.
ANKARA VE DOHA’DAN ORTAK ÇAĞRI: GÜVENLİ VE ENGELSİZ GEÇİŞ YENİDEN SAĞLANMALI
Bölgedeki gerilimin küresel ekonomiyi tehdit eden boyutlara ulaşması üzerine Ankara'dan da en üst düzeyde diplomatik mesaj verildi. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ile Katar Emiri Şeyh Temim bin Hamed Al Sani başkanlığında 13 Kasım'da İstanbul'da düzenlenen Türkiye-Katar Yüksek Stratejik Komite 12. Toplantısı'nın Ortak Bildirisi'nde Hürmüz Boğazı özel bir başlıkla yer aldı.
İki ülkenin yayımladığı ortak bildiride, ABD ile İran arasındaki sorunların mutlaka diplomasi yoluyla çözülmesi gerektiği vurgulanarak, "Hürmüz Boğazı'nda güvenli ve engelsiz geçişin yeniden sağlanması" çağrısında bulunuldu. Türkiye, boğazın bir silah olarak kullanılmaması ve seyrüsefer serbestisinin korunması için bölgedeki diplomatik temaslarını sürdürürken, Türk armatörlere ait ticari gemilerin güvenliği de ilgili birimlerce anbean takip ediliyor.
YILLAR İÇİNDE HÜRMÜZ BOĞAZI’NDA NELER YAŞANDI?
Basra Körfezi ile Umman Körfezi'ni birbirine bağlayan ve en dar noktası yalnızca 33 kilometre genişliğinde olan Hürmüz Boğazı, on yıllardır küresel jeopolitiğin en sıcak fay hatlarından biri.
Bölgede bugüne uzanan krizin dönüm noktaları şöyle:
TANKER SAVAŞLARI (1980-1988)
İran-Irak Savaşı sırasında iki ülke birbirinin petrol ihracatını baltalamak için Basra Körfezi’ndeki ticari gemileri hedef aldı. Tarihe "Tanker Savaşları" olarak geçen çatışmalarda yüzlerce gemi vuruldu.
NÜKLEER ANLAŞMA KRİZİ VE SABOTAJLAR (2018-2019)
ABD'nin 2018'de nükleer anlaşmadan çekilip İran petrolüne yaptırım uygulamasının ardından 2019 yazında Umman Körfezi ve Hürmüz açıklarında 6 tanker sabotajlarla vuruldu; İran ise İngiltere bandıralı Stena Impero tankerine el koydu.
SAVAŞIN BAŞLAMASI VE İLK KAPANMA (28 ŞUBAT – 2 MART 2026)
ABD ve İsrail’in 28 Şubat 2026'da İran’a yönelik ortak askeri harekat başlatmasının hemen ardından İran Devrim Muhafızları, 2 Mart’ta Hürmüz Boğazı’nı ticari geçişlere kapattığını duyurdu. Yüzlerce gemi Körfez'de mahsur kaldı.
ATEŞKES, İSLAMABAD MUTABAKATI VE BOĞAZIN AÇILMASI (NİSAN – 17 HAZİRAN 2026)
Nisan ayında geçici ateşkesle kısmi ve şartlı geçişlerin başlamasının ardından, Washington ile Tahran arasında 17 Haziran 2026'da imzalanan "İslamabad Mutabakatı" ile askeri saldırılar durduruldu ve Hürmüz Boğazı deniz trafiğine yeniden açıldı.
ÇATIŞMALARIN YENİDEN BAŞLAMASI VE İKİNCİ KAPANMA: MUTABAKAT UZUN (8 – 12 TEMMUZ 2026)
Mutabakat uzun ömürlü olmadı. ABD’nin 8 Temmuz’da İran’a yönelik saldırılarını yeniden başlatması üzerine Tahran yönetimi, 12 Temmuz 2026'da Hürmüz Boğazı’nı ikinci kez kapattığını ilan etti. İran, kendi belirlediği kontrollü koridor dışından ve "izinsiz" geçen gemilerin mayın ve saldırı hedefi olacağını duyurdu.
İran Devrim Muhafızları duyurdu: Hürmüz Boğazı'nda 2 petrol tankeri mayına çarparak alev aldıDünya
