Biruni Üniversitesi Uygulamalı Bilimler Fakültesi Gastronomi ve Mutfak Sanatları Bölümü Dr. Öğr. Üyesi Gülsün Duran, UNESCO tarafından "Acil Koruma Gerektiren Somut Olmayan Kültürel Miras" listesine dahil edilen geleneksel zeytincilik geleneklerinin geleceğe aktarılmasının kritik önem taşıdığını belirtti. Duran, tarımsal şartların değişmesi ve geleneksel yöntemlerin giderek terk edilmesinin bu köklü mirası tehdit ettiğini söyledi.
"ZEYTİNCİLİK SADECE EKONOMİK BİR FAALİYET DEĞİLDİR"
Anadolu topraklarında zeytinin binlerce yıldır yaşamın ve üretim kültürünün omurgasını oluşturduğunu vurgulayan Dr. Öğr. Üyesi Gülsün Duran, Ege, Akdeniz ve Marmara bölgelerinde zeytin odağında gelişen geleneklerin değerine dikkat çekti.
Zeytinciliğin yalnızca bir tarım ürünü veya ticari faaliyet olarak görülmemesi gerektiğini ifade eden Duran; budamadan bakıma, rekolte zamanlamasından işleme safhalarına kadar tüm sürecin nesilden nesile aktarılan dev bir bilgi hazinesi barındırdığını dile getirdi. Duran, bu süreçlerin aynı zamanda toplumsal dayanışma kültürünü de pekiştirdiğini aktardı.
GELENEKSEL HASAT VE TAŞ BASKI YÖNTEMLERİ UNUTULUYOR
Türkiye’de elle toplama, sırık ve örtü kullanımı gibi geleneksel toplama yöntemlerinin üretim kültürünün ana parçaları olduğunu anlatan Duran, kırsal nüfusun erimesi ve genç nesillerin bu alandan uzaklaşması nedeniyle yerel tecrübelerin kaybolma riskiyle karşı karşıya olduğunu vurguladı.
Zeytinyağı üretimindeki geleneksel taş değirmen ve presleme yöntemlerinin de korunması gerektiğinin altını çizen Duran, modern tesisler yaygınlaşsa da taş baskı ve yöreye özgü tekniklerin Anadolu gastronomi tarihi ile yerel kimliği yaşatmak adına unutulmaması gerektiğinin altını çizdi.
"USTALARIN DENEYİMLERİ İVEDİLİKLE KAYIT ALTINA ALINMALI"
Kültürel hafızanın yitirilmemesi için akademisyenler, yerel yönetimler ve üreticilerin ortak hareket etmesi gerektiğini belirten Gülsün Duran, sözlerini şöyle tamamladı:
"Zeytinciliğe dair geleneksel birikim, bu işe ömrünü vermiş ustaların hafızasında yer alıyor. Bu tecrübeler belgelenmez ve gençlere öğretilmezse büyük bir birikimi kaybedebiliriz. Zeytin, Anadolu'da emeğin, bereketin ve dayanışmanın simgesidir. Bu yüzden zeytin ağacını korumak, yalnızca ağaçları değil, Anadolu’nun binlerce yıllık kültürel hafızasını korumaktır."
