Afrika’dan çıkışın kilit duraklarından biri olarak görülen ‘Ubeidiya alanının yaşı daha da geriye çekildi. Yeni tarihleme sonuçları, bölgenin en az 1,9 milyon yıl öncesine uzandığını ortaya koyuyor.
Yeni bir araştırma, insan evrimi açısından dünya çapında büyük önem taşıyan bu tarihöncesi alanın zaman çizelgesini daha netleştirdi. Üç gelişmiş tarihleme yöntemini bir arada kullanan bilim insanları, Ürdün Vadisi’ndeki ‘Ubeidiya’nın Afrika dışındaki en eski insan yerleşimlerinden biri olduğunu belirledi.
‘Ubeidiya Formasyonu uzun süredir araştırmacıların odağındaydı. Alan, Afrika ve Asya kökenli — bazıları bugün soyu tükenmiş — türleri içeren zengin bir hayvan topluluğuna ait kalıntılarla birlikte, büyük iki yüzeyli taş aletlerle tanımlanan Acheulean (Aşölyen) kültürüne dair erken kanıtlar barındırıyor.
Buna karşın, bölgenin kesin yaşı onlarca yıldır tartışma konusuydu. Önceki tahminler 1,2 ila 1,6 milyon yıl aralığını işaret ediyordu; ancak bu tarihler göreli kronolojiye dayanıyordu. Yeni çalışmada ekip sahaya yeniden giderek farklı tekniklerle örnekleme yaptı ve alanın yaşını doğrudan belirlemeye çalıştı.
ALAN NASIL TARİHLENDİRİLDİ?
Araştırmacılar, kozmik ışınların yüzey kayalarında oluşturduğu nadir izotopları ölçen kozmik izotop gömülme tarihlemesi yöntemini kullandı. Kayalar gömüldükten sonra bu izotopların belirli hızlarda bozunması, ne kadar süredir yer altında olduklarını gösteren doğal bir “jeolojik saat” işlevi görüyor.
Ayrıca göl çökellerinde korunmuş eski manyetik alan izleri incelendi. Çökeller oluşurken o dönemin manyetik alan yönünü kaydediyor. Bu manyetik imzalar, Dünya tarihindeki bilinen kutup terslenmeleriyle karşılaştırıldığında katmanların Matuyama Kronu sırasında oluştuğu belirlendi; bu dönem iki milyon yıldan daha önce başlamıştı.
Son olarak, çökel tabakalarındaki tatlı su salyangozu Melanopsis kabukları üzerinde uranyum–kurşun (U–Pb) tarihlemesi yapılarak taş aletlerin bulunduğu katmanlar için asgari bir yaş sınırı oluşturuldu.
Tüm veriler bir araya getirildiğinde, ‘Ubeidiya’nın önceki tahminlerden belirgin şekilde daha eski olduğu sonucuna ulaşıldı.
YENİ TARİH NE ANLAMA GELİYOR?
Bulgular, alanın en az 1,9 milyon yıllık olduğunu gösteriyor. Bu sonuç, insanlığın Afrika dışına yayılım sürecine dair önemli bir revizyon anlamına geliyor.
Yeni zaman çizelgesi, ‘Ubeidiya’nın Gürcistan’daki Dmanisi alanıyla yaklaşık aynı döneme tarihlenebileceğini düşündürüyor. Bu da erken insan topluluklarının benzer zaman dilimlerinde farklı coğrafyalara yayılmış olabileceğine işaret ediyor. Ayrıca daha basit Oldowan geleneği ile daha gelişmiş Aşölyen teknolojisinin, farklı hominin grupları tarafından Afrika’dan eş zamanlı göçlerle taşınmış olabileceği ihtimalini güçlendiriyor.
BİLİMSEL BİR ÇELİŞKİ NASIL ÇÖZÜLDÜ?
İlk izotop ölçümleri bazı örneklerin 3 milyon yıl kadar eski olabileceğini göstermişti. Ancak bu sonuçlar paleomanyetik, paleontolojik ve arkeolojik verilerle uyuşmuyordu.
Araştırmacılar, insan kalıntılarını içeren çökellerin Ölü Deniz Rift sistemi içinde ve çevresinde uzun bir yeniden taşınma ve birikim süreci geçirdiğini ortaya koyarak bu çelişkiyi açıkladı. Böylece alanın gerçek yaşı daha tutarlı bir çerçeveye oturtulmuş oldu.
