DÜNYANIN GÖZÜ ÖNÜNDE BİR BAŞKENT KURUYOR
Afganistan’ın başkenti Kabil, dünya tarihinde eşine az rastlanır bir çevre ve insani felaketin eşiğinde. Amerikan yayın kuruluşu CNN’in Prosper Global verilerine dayandırdığı rapora göre, 6 milyon nüfuslu dev metropol 2030 yılına kadar yeraltı sularını tamamen tüketerek "suyu biten ilk modern kent" unvanını almaya çok yakın.
NÜFUS PATLAMASI VE KURUMANIN BİLANÇOSU 2001 yılında 1 milyonun altında insanın yaşadığı Kabil, son 20 yılda kırsaldan aldığı devasa göç ve komşu ülkelerden (İran, Pakistan) sınır dışı edilenlerin geri dönüşüyle 6 milyonluk bir mega kente dönüştü.
Plansız artan çok katlı binalar ve nüfus yoğunluğu, şehrin can damarı olan yeraltı sularının son on yılda tam 30 metre (yaklaşık 100 feet) dibe çekilmesine neden oldu.
Şehirdeki kuyuların yarısı tamamen kururken, yıllık su açığının 1,55 milyar fit küpü aştığı belirtiliyor.
Şebeke suyuna nüfusun sadece yüzde 20'si ulaşabilirken, geriye kalan milyonlarca insan yaşamını 120 binden fazla kayıt dışı kuyuya bağlamış durumda. Üstelik şehirdeki 500’ü aşkın içecek ve maden suyu şirketi de bu tükenmekte olan aynı kaynağı sömürüyor.
"BU BİR GEÇİCİ KRİZ DEĞİL, SU İFLASI"
Tablonun vahametini değerlendiren Afganistan Su ve Çevre Profesyonelleri Ağı araştırmacısı Necibullah Sadid, yaşanan durumu "su iflası" olarak tanımlayarak, geri dönüşü olmayan bir kaynağın yok edildiğini vurguladı.
BM Üniversitesi Su, Çevre ve Sağlık Enstitüsü’nden Prof. Mohd Faizee ise zamanın daraldığını belirterek, "Kent devasa bir insani felaketle burun buruna." uyarısında bulundu.
YOKSULUN KAZANCININ ÜÇTE BİRİ 'ZEHİRLİ SU'YA GİDİYOR
Afganistan genelinde altı yıldır süren acımasız kuraklık ve son 25 yılın en düşük kar yağışı seviyesi, Kabil'in yer altı akiferlerinin beslenmesini engelliyor.
Yağan az miktardaki yağmur ise betonlaşan şehir yüzeyinden yeraltına sızamıyor, aksine yıkıcı sellere dönüşüyor.
Kalan suyun kalitesi ise içler acısı. Yeraltı sularının yüzde 80'i lağım atıkları ve arsenik gibi zehirli maddelerle kirlenmiş durumda. Şebeke suyu olmayan halk, cami avlularındaki tulumbalara ya da özel su tankerlerine mahkum. Birleşmiş Milletler (BM) standartlarına göre bir ailenin suya ayırdığı bütçe gelirinin yüzde 3'ünü geçmemesi gerekirken, Kabil'deki yoksul ailelerde bu oran yüzde 30'a fırlamış durumda.
PROJELER RAFA KALKTI
Taliban'ın 2021'de yönetimi ele geçirmesiyle kesilen uluslararası yardımlar, krizin çözümünü çıkmaza soktu. Kabil Nehri üzerinde 2 milyon kişiye can suyu olması planlanan Şahtut Barajı, Hindistan'ın finansmanı çekmesi ve Pakistan'ın itirazları sonucu durduruldu. Pencşir Nehri'nden su getirecek 200 kilometrelik dev boru hattı projesi ise hala kağıt üzerinde bekliyor.
Afgan yetkililer baraj ve yeraltı kuyuları için çabaladıklarını belirtse de, Hollanda merkezli IHE Delft Su Eğitimi Enstitüsü uzmanlarından Susanne Schmeier'in sözleri durumun özetini niteliğinde: "Uluslararası toplum bu krizi önlemek yerine sadece izliyor, halk ise sessizce acı çekmeye devam ediyor."