Türkiye’de son beş senede mutfaktaki yangın resmi rakamlara da yansıdı. Tüketici Fiyat Endeksi (TÜİK) verilerine göre, 2021 ve 2026 yılları arasındaki 5 yıllık süreçte gıda fiyatlarında tarihi bir artış meydana geldi. Bu dönemde gıda sepeti maliyeti ortalama 7 ila 8,5 kat artış gösterdi.
Küresel gıda israfı yılda 1 milyar tonu geçti: Atıkların yüzde 60'ı evlerden çıkıyorDünya2021–2026 ARASINDA GIDADA %757 ARTIŞ
Pandemi sonrasındaki küresel tedarik zinciri aksamaları, döviz kurlarındaki dalgalanmalar ve iç piyasadaki maliyet baskıları, 2021’in son çeyreğinden itibaren gıda enflasyonunu tetikledi.
Ekim 2021 ile Ekim 2026 verileri arasındaki 60 ay ve aylık bileşik etkiler hesaba katarak incelendiğinde, kümülatif artış oranının %757’ye ulaştığı görülüyor. Yani 2021 yılının Ekim ayında 100 TL’ye dolan standart bir gıda sepeti, aradan geçen 5 yılda yaklaşık 857 TL'ye yükseldi. Başlangıç noktası olarak 2021 Aralık ayına bakıldığında ise kümülatif artış %602 (yaklaşık 7 kat) seviyesinde gerçekleşti.
YILLARA GÖRE GIDA ENFLASYONUNUN SEYRİ
Veriler, son 5 yılda enflasyonun her yıl aynı hızda artmadığını, özellikle bazı dönüm noktalarında rekor seviyelere ulaştığını ortaya koyuyor.
2021 Kapanışı: Yılın son çeyreğindeki kur şoklarının etkisiyle gıda enflasyonu yılı %43,80 ile kapattı.
2022 Zirvesi: Türkiye ekonomisinde yüksek enflasyonun en sert hissedildiği yıllardan biri olan 2022’de, Kasım ayında %102,55 ile tarihi bir zirveye ulaşıldı (yıl sonu kapanışı %77,87).
2023 ve 2024 Dönemi: Yüksek enflasyonist eğilim 2023'te %72,01 ile devam ederken, 2024 yılında uygulanan sıkı para politikalarıyla birlikte yıllık artış hızı %43,58'e geriledi.
2025 - 2026 Dezenflasyon Süreci: 2025 sonunda yıllık gıda enflasyonu %28,31'e düşerken, 2026 Ekim ayı itibarıyla yıllık artış %27,73 seviyesinde seyrediyor.
2021 - 2026 MARKET FİYATLARI KARŞILAŞTIRMASI
Geçen 5 senelik süre zarfında mutfaktaki temel tüketim maddelerinin etiket fiyatlarındaki değişim, yaşanan maliyet artışını ve alım gücündeki daralmayı gözler önüne seriyor. 2021 sonbaharındaki piyasa verileri ile 2026 yılı güncel fiyatları şu şekilde karşılaştırılıyor:
2021 MARKET FİYATLARI:
Sığır Kıyma (1 Kg): 44,00 TL – 70,00 TL
Sığır Kuşbaşı (1 Kg): 49,50 TL – 75,00 TL
Beyaz Peynir (1 Kg): 35,00 TL – 50,00 TL
Ayçiçek Yağı (1 Lt): 18,00 TL – 25,00 TL
Kırmızı Mercimek / Nohut (1 Kg): 12,00 TL – 20,00 TL
Yoğurt (1 Kg): 9,00 TL – 13,00 TL
Pastörize Süt (1 Lt): 7,00 TL – 9,50 TL
Un (1 Kg): 6,00 TL – 9,00 TL
Toz Şeker (1 Kg): 6,00 TL – 8,50 TL
Ekmek (200 Gr): 2,25 TL
2026 MARKET FİYATLARI:
Sığır Kıyma (1 Kg): 610,00 TL – 770,00 TL
Sığır Kuşbaşı (1 Kg): 720,00 TL – 850,00 TL
Beyaz Peynir (1 Kg): 270,00 TL – 415,00 TL
Ayçiçek Yağı (1 Lt): 85,80 TL – 125,00 TL
Kırmızı Mercimek / Nohut (1 Kg): 80,00 TL – 115,00 TL
Yoğurt (1 Kg): 49,50 TL – 99,50 TL
Toz Şeker (1 Kg): 52,50 TL – 65,00 TL
Pastörize / UHT Süt (1 Lt): 32,50 TL – 55,00 TL
Un (1 Kg): 27,00 TL – 36,50 TL
Ekmek (200 Gr): 17,50 TL (Halk Ekmek 250 Gr: 10,00 TL – 12,50 TL)
ASGARİ ÜCRET VE ALIM GÜCÜ KARŞILAŞTIRMASI
Son 5 senede enflasyon karşısında çalışanları korumak amacıyla net asgari ücrete peş peşe zamlar yapılsa da, temel gıda ürünlerindeki sert yükseliş alım gücündeki kaybı engelleyemedi.
2021 yılında net 2.825,90 TL olan asgari ücret, 2026 yılında yaklaşık 9,9 kat artarak net 28.075,50 TL seviyesine ulaştı. Ancak rakamsal artışa rağmen asgari ücretlinin temel gıda ürünlerine erişimi 2021'in gerisinde kaldı.
Kıyma hesabı: 2021 yılında bir aylık net asgari ücretle ortalama 57 TL'den yaklaşık 49,5 kilogram sığır kıyma alınabiliyorken, 2026 yılında ortalama 690 TL'den alınabilen kıyma miktarı 40,6 kilograma geriledi.
Sepet bazında alım gücü kaybı: 2021 yılındaki 2.825,90 TL'lik asgari ücretle bu temel mutfak sepetinden ayda 28,25 adet doldurulabiliyorken, 2026 yılında 28.075,50 TL'lik maaşla aynı sepetten yalnızca 26,33 adet doldurulabiliyor.
HANEHALKI BÜTÇESİNİN EN BÜYÜK YÜKÜ
TÜİK verilerine göre, gıda ve alkolsüz içecekler grubu hane halkı harcamaları içinde yaklaşık %25 payla en büyük kalemi oluşturmaya devam ediyor.
Uzmanlar, 2026 yılı itibarıyla yıllık gıda enflasyonunun %27-28 bandına gerilemesinin ve hız kesmesinin olumlu bir sinyal olduğunu belirtse de, 2022 ve 2023 yıllarında yaşanan %70’in üzerindeki devasa artışların bileşik etkisinin vatandaşın alım gücünde kalıcı bir tahribat yarattığına dikkat çekiyor.
