Türkiye'de yıllardır pamuk üreten çiftçi Mehmet Kabak, artan sulama maliyetleri ve kuraklık nedeniyle bu yıl daha az su gerektiren buğday ve ayçiçeğine yöneldi. Söke bölgesinde 900 dekar arazide üretim yapan 59 yaşındaki Kabak, "Hasatımız zarar görmesine rağmen sulama maliyetlerimiz arttı. Girdi maliyetlerimiz yüzde 40-60 oranında yükseldi" diyerek üreticinin zor durumuna dikkat çekti.
KÜÇÜLEN PAMUK EKİM ALANLARI VE REKOR DÜŞÜŞ
Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü (FAO) 2023 verilerine göre dünyanın sekizinci büyük pamuk üreticisi olan Türkiye'de, tohumluk pamuk üretiminin 2026'da yüzde 38 düşerek 1,2 milyon metrik tona gerilemesi bekleniyor. Söke bölgesindeki çiftçi gruplarının açıklamalarına göre, kuraklık ve artan maliyetler nedeniyle pamuk ekim alanları yüzde 60 oranında azalarak 120 bin dekara düştü.
ABD Tarım Bakanlığı (USDA) tahminlerine göre ise Türkiye'nin pamuk üretimi önümüzdeki sezonda 16 yılın en düşük seviyesine ulaşarak 2026/2027 döneminde 495.000 ton seviyesine gerileyecek. Sektör temsilcilerinin ve çiftçilerin paylaştığı uluslararası rapordaki detaylar şu şekilde özetlendi:
Artan maliyetlerin çiftçileri vazgeçirmesiyle Türk pamuk ekimi düşüşte.
Hükümet sübvansiyonlarına rağmen başa baş noktayı yakalamaya çalışan çiftçiler zorlanırken, 2026-2027 sezonunda pamuk ekiminin bir yılda yüzde 30 düşerek 275.000 hektara gerilemesi bekleniyor.
SU KRİTİK EŞİKTE: YÜZDE 25 İLA YÜZDE 60 AZALTILMALI
Türkiye ekonomik üretiminin yaklaşık yüzde 5'ini tarım oluştururken, hükümet verilerine göre ülke suyunun yüzde 79'unu da yine tarım tüketiyor. Bunun neredeyse yarısı ise verimsiz altyapı ve sulama nedeniyle kayboluyor.
Geçtiğimiz yıl 50 yılı aşkın süredir yaşanan en şiddetli kuraklığın ardından, WWF ve Lincoln Arazi Politikası Enstitüsü verilerine dayanan analizler, Türkiye'nin pamuk üretim havzalarındaki su kullanımının sağlıklı ekosistemler için yüzde 25 ila yüzde 60 oranında azaltılması gerektiğini ortaya koydu. Uzmanlar, barajlardan çekilen suyun filtrelenmemesinin damlama sulama sistemlerini tıkadığını, ancak çiftçilerin kiralık arazilerde çalışması ve verim düşüklüğü endişesiyle yatırım yapmaktan kaçındığını belirtiyor.
FİNANSMAN VE DESTEK ARAYIŞI
Hükümet, ekim ayında açıkladığı bütçede toprak ve su kaynakları yönetimi ödeneklerini yüzde 40,5 artırarak tarımsal sulama yatırımları için 174 milyar lira (3,5 milyar dolar) tahsis edildiğini duyururken; İşbank ve Şekerbank gibi özel finans kuruluşları da tarımsal su yönetimi ve iklim adaptasyonuna yönelik krediler sunuyor. Ancak öz sermaye ve teminat eksikliği, küçük ölçekli çiftçilerin bu desteklerden yararlanmasını zorlaştırıyor.
Yozgatlı çiftçi fiyatlara isyan etti: 3 bin 720 lira pancar fiyatı olur mu?GündemUluslararası Tarım Kalkınma Fonu Türkiye Direktörü Liam Chicca, Türk çiftçilerinin yalnızca yüzde 5 ila yüzde 10'unun büyük yatırımları kendi başına finanse edebildiğini vurguladı. Dünya Bankası'nın 2022 analizine göre ise su tedarikinde yaşanabilecek yüzde 10'luk bir azalma, tarım üzerindeki etkisi nedeniyle Türkiye'ye GSYİH'nin yüzde 6'sına (yaklaşık 50 milyar dolar) mal olabilir.
FAO Türkiye temsilcisi Ayşegül Selisik, Antalya'da bugün kapılarını açan COP31 zirvesine dair şu değerlendirmede bulundu: "Çiftçiler için uyum sağlamak artık isteğe bağlı değil, pahalı bir süreç ve bugün bunun büyük bir kısmını kendileri karşılıyor. Antalya'daki başarı, verilen sözlerle değil, ne kadar finansmanın çiftliğe ve su havzasına ulaştığıyla ölçülmelidir."
