Dünyada sadece Türkiye’de var: Koparan da zarar veren de servet ödüyor

Afyonkarahisar'ın Bolvadin, Çay ve Sultandağı ilçeleri sınırlarındaki Eber ile Akşehir göllerinin çevresinde yetişen endemik bitki türü olan Eber sarısı, her yıl mayıs ayında çiçek açıyor.

İl Jandarma Komutanlığı Çevre, Doğa ve Hayvanları Koruma Timi ile Doğa Koruma ve Milli Parklar 5. Bölge Müdürlüğü ekipleri, bahar aylarında çiçeklenen Eber sarısının yetiştiği bölgelerde kontrol ve koruma faaliyetleri yürütüyor.

Nesli tükenme tehdidi altındaki endemik bitkiler için uygulanan cezalar, Ebrar sarısı için de geçerli oluyor. Ekipler, çevrenin korunmasına yönelik bölgede bilgilendirme de yapıyor.

"BU BİTKİLERİN ALANLARININ KORUNMASIYLA İLGİLİ EYLEM PLANLARI YAPILIYOR"

Afyon Kocatepe Üniversitesi Doğa Koruma Biyoizlem Uygulama ve Araştırma Merkezi Müdürü Prof. Dr. Uğur Cengiz Erişmiş, AA muhabirine, piyan olarak da bilinen, endemik bitki türü Eber sarısının Eber ile Akşehir gölleri arasında bulunduğunu söyledi.

REKOR CEZA

Türkiye'deki 12 binin üzerinde bitki türünün yaklaşık 4 bininin endemik olduğunu anlatan Erişmiş, şöyle konuştu:

"Endemik türler içerisinde nesli tehlike altında olan türler de bulunmaktadır. Bu bitkilerin alanlarının korunmasıyla ilgili eylem planları yapılıyor. Endemik türlerin gelecek nesillere aktarılması adına da koparılmasından veya bilerek habitatın tahrip edilmesinden dolayı ceza uygulanıyor. Bu yıl nesli tehlike altındaki bitki türünün koparılması durumunda 699 bin 245 lira, türün yaşam alanının tahrip edilmesi halinde ise 3 milyon 496 bin 767 lira ceza uygulanıyor. Eber sarısı da bu kategoride yer alıyor."

Habitat tahribatına değinen Erişmiş, "Endemik türün bulunduğu geniş yayılım alanına çadır kurar, kazı yapar ve yol açarsanız habitat tahribatına neden olacağınız için 3 milyon 496 bin 767 liralık cezaya maruz kalırsınız. Böyle bir yasak var. Buna da dikkat etmek lazım." dedi.

"YÖRE HALKININ DUYARLI OLMASI LAZIM"

Erişmiş, akademisyenlerin bile bu bitkiyle çalışması halinde Doğa Koruma Milli Parklar Genel Müdürlüğünden yasal izin belgesi alması gerektiğini söyledi.

İzin belgesiz çalışma yapanların bu cezaya tabi tutulduğunu aktaran Erişmiş, "Biyokaçakçılık adına yurt dışından gelenlerin de mutlaka jandarma ve Doğa Koruma Milli Parklar Genel Müdürlüğünden izin alması gerekiyor. Yöre halkının da bu bakımdan duyarlı olması lazım. Sadece bizlerin veya kurumların bunları koruması yeterli gelmiyor. Gurur duyduğumuz endemik türlerimizi gelecek nesillerimize aktarmak adına korumak için duyarlı olmamız gerekiyor." ifadelerini kullandı.

EBER SARISI NEDİR?

Türkiye’nin endemik bitkileri arasında yer alan Eber sarısı (Thermopsis turcica), baklagiller familyasına ait çok yıllık otsu bir bitki türüdür. Halk arasında “piyan” ya da “acı piyan” adıyla da bilinen bitki, yalnızca Afyonkarahisar’daki Eber ve Akşehir gölleri çevresinde doğal olarak yetişmektedir. 1982-1983 yıllarında keşfedilen tür, cinsinin Türkiye’deki tek temsilcisi olma özelliği taşıyor.

Kökünden şerbet yapılan mavimsi mor çiçekli meyan ise ayrı bir bitkidir.

Gösterişli sarı çiçekleriyle dikkat çeken Eber sarısı, nisan sonu ile mayıs aylarında çiçek açıyor. Yaklaşık 35 ila 80 santimetre arasında boylanabilen bitkinin gövde ve yaprakları yumuşak tüylü yapıdadır. Üç yaprakçıklı yapraklara sahip olan türün çiçekleri salkım şeklinde dizilir. Meyveleri ise bakla formunda ve tüylüdür. Bitkinin en dikkat çekici özelliklerinden biri de bazı bireylerinde dört karpelli meyve yapısının görülmesidir.

Doğada çoğunlukla kök gövdeleri aracılığıyla yayılan Eber sarısının tohumla üremesi oldukça sınırlıdır. Bunun en önemli nedeni, meyvelerinin çeşitli böcek türleri tarafından zarar görmesidir. Özellikle Coleoptera grubundaki böcekler, baklaları delerek tohumları tükettiği için sağlıklı tohum oluşumu zorlaşmaktadır.

Uluslararası ölçekte “Critically Endangered (CR)” yani “çok tehlikede” kategorisinde bulunan Eber sarısı, yok olma riski taşıyan türler arasında gösteriliyor. Tür üzerindeki en büyük tehdit ise doğal yaşam alanlarının daralmasıdır. Bölgedeki kiraz bahçelerinin genişlemesi, tarım faaliyetleri ve göl çevresindeki habitat kayıpları bitkinin yaşam alanlarını her geçen yıl küçültmektedir.

Hayvanlar tarafından tüketilmeyen bitkiler arasında yer alan Eber sarısı, biyolojik çeşitlilik açısından büyük önem taşıyor. Türkiye’ye özgü bu nadir türün korunması amacıyla çeşitli çalışmalar yürütülürken, İstanbul’daki Nezahat Gökyiğit Botanik Bahçesi’nde kontrollü şekilde yetiştirilmeye devam ediliyor. Çiçeklenme döneminde yoğun ilgi gören bitki, Türkiye’nin doğal mirası arasında özel bir yere sahip bulunuyor.