Bir zamanlar her evde vardı: Şimdi yapan usta bulmak bile zor

Bir zamanlar günlük hayatın vazgeçilmezleri arasında yer alan, hatta renkleriyle bile farklı anlamlar taşıyan geleneksel bir ürün, teknoloji ve plastik kullanımının yaygınlaşmasıyla tarihe karışma tehlikesiyle karşı karşıya.

İzmir’in Tire ilçesinde yaşayan Nihat Yakın, kaybolmaya yüz tutan bu zanaatın son temsilcilerinden biri. Kültür ve Turizm Bakanlığı geleneksel el sanatçısı kimliğine sahip Yakın, yıllardır mesleğini sürdürüyor.

Yakın’ın yaşatmaya çalıştığı gelenek, kökleri Osmanlı dönemine kadar uzanan takunya, diğer adıyla nalın ustalığı. Bir dönem özellikle ıslak zeminlerde, hamamlarda ve camilerde yaygın olarak kullanılan takunyalar artık eski ilgiyi görmüyor.

Nihat Yakın, plastik ve naylon terliklerin yaygınlaşmasının mesleği büyük ölçüde etkilediğini belirterek, “Ne zaman ki plastik ve naylon terlikler çıktı, bu meslek de ölmeye yüz tuttu” dedi.

Takunyaların geçmişte yalnızca bir ihtiyaç olmadığını anlatan Yakın, renklerinin bile anlam taşıdığını söyledi. Canlı renkleri genç kızların, koyu renkleri ise yaşlı veya eşini kaybetmiş kadınların tercih ettiğini aktardı.

Günlük kullanımın azalması üzerine üretimini değiştiren usta, geleneksel takunyayı minyatür hale getirerek yaşatmaya başladı. Atölyesinde artık aksesuar, biblo ve anahtarlık gibi hediyelik ürünler hazırlıyor.

Osmanlı döneminde gelin hamamlarında özel süslemeli takunyaların kullanıldığını anlatan Yakın, günümüzde insanların minyatür ürünleri çocuklarına ve gelinlerine hediye ettiğini, evlerinde hatıra olarak sakladığını söyledi.

Zanaatını gelecek kuşaklara aktarmak isteyen Nihat Yakın, “Başlamanın ve öğrenmenin yaşı yok” diyerek kapısının öğrenmek isteyen herkese açık olduğunu belirtti. Usta, “Elim tuttuğunca bu işi yapmaya devam edeceğim” sözleriyle mesleğini bırakmaya niyeti olmadığını vurguladı.