Gıda fiyatlarındaki artış, vatandaşın alışveriş alışkanlıklarını değiştirmeye devam ediyor. Ankara'nın Batıkent semtindeki Andaç Kapalı Pazarı ile Ankara Toptancı Halinde konuşan vatandaşlar, artık alışverişlerini ihtiyaçlarına göre değil, ceplerindeki paraya göre yapmak zorunda kaldıklarını anlattı.
Pazar tezgahlarında eskiden kilogramlarla alınan ürünlerin yerini tane ve gram hesabıyla yapılan alışverişler alırken esnaf da azalan satışlardan şikayetçi. Artan nakliye, işçilik ve diğer işletme giderleri nedeniyle pazarcıların kazancı daralırken bazı ürünler satılamadan çöpe gidiyor.
(Görsel: Evrensel)
PAZARDA FİYATLAR CEP YAKIYOR
Evrensel'den Koray Şahin'in haberine göre Ankara'nın Batıkent semtindeki Andaç Kapalı Pazarı'nda sebze ve meyve fiyatları, dar gelirli vatandaşların alışverişini zorlaştırıyor.
Pazarda limonun kilogramı 40, mandalinanın 75, havucun 50, patatesin 40, soğanın 30 ve domatesin 70 liradan satıldığı görüldü. Balık tezgâhlarında ise istavritin kilogram fiyatı 150 liraya ulaştı.
Aynı ürünün fiyatı, tezgahtan tezgaha 20-30 lira arasında değişebiliyor.
Evine tek maaş girdiğini belirten bir vatandaş, fiyatlar nedeniyle alışveriş listesini sürekli daraltmak zorunda kaldığını söyledi.
"Ucuz, bozuk ürün almak istemiyorum ama iyisini de alamıyorum. Ucuz olan çoğu kez çürük çıkıyor. Bütçeme göre davranıyorum."
Uzun süredir evine muz alamadığını anlatan vatandaş, yalnızca temel sebze ve meyvelerden oluşan aylık pazar alışverişinin yaklaşık 15 bin lirayı bulduğunu belirtti.
Et tüketimini de azaltmak zorunda kaldığını söyleyen vatandaş, ayda bir kilogram et veya kıyma alabildiğini, bunu da küçük parçalara ayırarak ay boyunca yemeklerde kullandığını ifade etti.
ERZURUM TULUMU ARTIK SOFRAYA GİREMİYOR
Artan gıda fiyatları, vatandaşların yalnızca satın aldıkları ürün miktarını değil, tercih ettikleri yiyecekleri de değiştirdi.
Peynir fiyatlarındaki yükselişten yakınan bir vatandaş, eskiden kilogramını 20-25 liraya aldığı peynirin bugün 250-300 liraya satıldığını söyledi.
En sevdiği peynir çeşitlerinden biri olan Erzurum tulumunu artık alamadığını belirten vatandaş, daha uygun fiyatlı olduğu için süzme peyniri tercih etmek zorunda kaldığını anlattı.
EMEKLİ VATANDAŞ: YARIM KİLOYA PARAM YETMEYİNCE TANEYLE ALIYORUM
Pazarda alışveriş yapan 80 yaşındaki emekli Sadettin Koçer de geçim sıkıntısının günlük hayatını nasıl etkilediğini anlattı.
Geçmişte aynı üründen birkaç kilogram alabildiğini, şimdi ise en küçük miktarları tercih ettiğini belirten Koçer, şöyle konuştu:
"Eskiden bir üründen iki kilo alırdım artık alamıyorum. Yarım kiloya param yetmediğinde tane usulü alıyorum. En ucuzunu bulmaya çalışıyorum."
Geçim sıkıntısının yalnızca mutfak alışverişiyle sınırlı olmadığını ifade eden Koçer, kullandığı ilaçların tamamının devlet tarafından karşılanmadığını söyledi.
Dört farklı ilaç kullandığını belirten emekli vatandaş, eczane masraflarını da zaman zaman veresiye karşılayabildiğini, ilaç ücretini ancak bir veya iki hafta sonra ödeyebildiğini anlattı.
BALIK TEZGAHINDA 250 GRAMLIK SATIŞ
Gıda fiyatlarındaki yükseliş, balık satışlarını da etkiliyor.
Pazarda balıkçılık yapan Eren Deniz, müşterilerin öncelikle uygun fiyatlı balıklara yöneldiğini ancak buna rağmen satışların düşük kaldığını söyledi.
Tezgahına her balık çeşidini getiremediğini belirten Deniz, vatandaşların satın aldıkları miktarı da azalttığını ifade etti.
"Balıkta hangisi ucuzsa o satılıyor fakat yine de satışlar düşük. 250 gram hamsi alan müşteriler var. Günlük satışlarımızdan sıcak para geliyor ancak günümüzü kurtarıyor."
30 KASA DOMATES YERİNE 10 KASA GETİRİYOR
Vatandaşın alım gücündeki düşüş, pazarcıların tezgaha getirdiği ürün miktarını da azaltıyor.
Pazarcı Burhan Çeyil, eskiden 30 kasa domates getirdiği pazara artık 10 kasayla çıktığını belirtti.
Nakliye, mazot ve işçilik giderlerinin yükseldiğini söyleyen Çeyil, satışların azalması nedeniyle kâr marjını düşürmek zorunda kaldığını anlattı.
"Müşterinin alım gücü olmayınca 30 kasa getirdiğim domatesi artık 10 kasa getiriyorum. İşçi, mazot, nakliye ücretlerini daha az ürün satarak çıkarmaya çalışıyoruz."
Domatesin haldeki fiyatının 40 ile 70 lira arasında değiştiğini, kendisinin ise kilogramını 60 liradan sattığını belirten Çeyil, pazara gelen müşterilerin büyük bölümünün emekliler, yaşlılar ve dar gelirli vatandaşlardan oluştuğunu söyledi.
Satılamayan ürünlerin bir kısmının çöpe gittiğini anlatan Çeyil, pazar dağıldıktan sonra bu ürünleri toplayan insanların da bulunduğunu ifade etti.
50 YILLIK PAZARCI: GÜNDE 600 KİLO SATARDIM, ŞİMDİ 30 KİLO
Yaklaşık 50 yıldır pazarcılık yapan Zeynel Güvercin'in anlattıkları da satışlardaki daralmayı ortaya koydu.
Geçmişte günlük ortalama 500-600 kilogram patates sattığını belirten Güvercin, artık müşterilerin kilogram yerine tane hesabıyla alışveriş yaptığını söyledi.
Güvercin, öğleden sonra saat 15.00'e gelinmesine rağmen yalnızca 25-30 kilogram patates satabildiğini ifade etti.
"Halden patatesi 35, soğanı 20 liradan alıyorum. Patatesi 50 liradan, soğanı ise 30 liraya satıyorum. Bana fazla kar kalmıyor. Günümü kurtarabiliyorum."
Kazancının temel ihtiyaçlarını karşılamaya yetmediğini belirten Güvercin, et tüketimini azalttığını, zeytini bile artık 100-200 liralık alabildiğini anlattı.
PAZARCI ESNAFI BÜYÜK MARKETLERLE REKABET EDEMİYOR
Pazarcı Osman Şahin ise satışların azalmasında yüksek fiyatların yanı sıra büyük marketlerle yaşanan rekabetin de etkili olduğunu savundu.
Vatandaşların kredi kartıyla alışveriş yapabilmek ve ödemeyi ertelemek amacıyla marketlere yöneldiğini söyleyen Şahin, pazarcıların müşteri kaybetmemek için fiyatlarını düşürmek zorunda kaldığını belirtti.
Şahin, temel sebze ve meyvelerden birer kilogram alınmasının bile ciddi bir harcama gerektirdiğini ifade ederek şunları söyledi:
"Şu an temel sebze ve meyveden 1’er kilo alsa bir müşteri cebinden en az 2-3 bin lira çıkacak. Ayda 4 kez pazar alışverişi yapan birinin cebinden çıkan para 8-12 bin lira oluyor."
Şahin, artan maliyetlerin hem müşteriyi hem de pazarcı esnafını zor durumda bıraktığını vurguladı.
HAL ESNAFI: NAKLİYE ÜCRETİ 50 BİN LİRAYA ÇIKTI
Pazarlardaki fiyatların arkasında üretim ve nakliye maliyetleri de bulunuyor.
Ankara Toptancı Halinde dükkan işleten Özkan Akkaya, ürünün tarladan hale ulaşıncaya kadar çok sayıda gider kalemiyle karşılaştığını anlattı.
Nakliye ücretlerinin sebze ve meyve fiyatları üzerinde önemli bir baskı oluşturduğunu belirten Akkaya, Konya'dan Ankara'ya getirilen bir ürünün yalnızca taşıma maliyetinin 50 bin lirayı bulduğunu söyledi.
Akkaya, durumu şu sözlerle anlattı:
"Konya’dan ürün geldi, Konya buradan yaklaşık 250 kilometre uzaklıkta. Sadece nakliye ücreti 50 bin TL, çünkü mazot 100 TL."
Hatay'dan ücretsiz mandalina teklif edildiğini ancak nakliye ve diğer giderler nedeniyle ürünü getirmenin ekonomik olmadığını belirten Akkaya, kasa maliyetinin de önemli bir yük oluşturduğunu söyledi.
Ürün bedeli olmasa bile kasa, işçilik, komisyon ve taşıma masrafları eklendiğinde ticaretin zarar ettirebildiğini ifade etti.
HAL KANUNU TARTIŞMASI: ESNAF MALİYETLERİN DÜŞMESİNİ İSTİYOR
Toptancı halindeki esnaf ve çalışanlar, değişiklik yapılması gündemde olan Hal Kanunu'nun tek başına gıda pahalılığına çözüm olamayacağı görüşünde.
Hal esnafı Özkan Akkaya, vatandaşın satın alma gücü artmadan ve üretim ile taşımacılık maliyetleri düşmeden yapılacak düzenlemelerin etkisinin sınırlı kalacağını savundu.
Akkaya, "Yasanın çözüm olması imkansız çünkü insanların alım gücü yok" diyerek temel sorunun vatandaşın gelir düzeyi ile artan maliyetler arasındaki fark olduğunu söyledi.
Kamyoncuların da akaryakıt, sigorta, kasko ve araç giderleri nedeniyle zorlandığını belirten Akkaya, maliyetlerin her aşamada yükseldiğini dile getirdi.
(Görsel: Evrensel)
HALDE ÇÖPE ATILAN ÜRÜNLERİ TOPLAYANLAR VAR
Ankara Toptancı Halinde çalışan emekçiler de gıda pahalılığının günlük yaşamlarına etkisini anlattı.
Hal çalışanı Vedat Polat, eşiyle birlikte annesinin evinde yaşadığını, kira ödemek zorunda kalsaydı geçinmesinin çok daha zor olacağını söyledi.
Piyasadaki fiyat artışlarının çalışanların yaşam koşullarını ağırlaştırdığını belirten Polat, halde çöpe ayrılan ürünlerin bazı vatandaşlar tarafından toplandığını anlattı.
"Halde, çöpe giden ürünler oluyor. İnsanlar oradan ürünleri ayıklayıp seyyar olarak satmaya çalışıyor. Bazıları alıp evine götürüyor. Hangi yasayla düzelteceksiniz bunu?"
Bir diğer hal çalışanı Rahmi Arabacı ise günlük ücretle çalışmanın enflasyon karşısında kısmen avantaj sağlasa da geleceğe yönelik birikim yapmaya yetmediğini ifade etti.
Arabacı, "Yine de çalışanlar bir ay sonrasını düşünerek yaşayamıyor, birikim yapamıyor, sadece günlerini kurtarıyorlar" dedi.
Ankara'da pazar tezgahlarından toptancı haline uzanan açıklamalar, gıda pahalılığının yalnızca tüketicinin alışveriş sepetini küçültmediğini; pazarcının satışlarını, hal esnafının maliyetlerini ve çalışanların geçim koşullarını da etkilediğini ortaya koyuyor.
Adana Kozan'daki 74 yaşındaki emekli: Maaşım yetmediği için ayakkabı boyuyorumGündem
Osmaniye Kadirli'de 67 yaşındaki emekli :Geçinmek için çobanlık yapıyorumEkonomi