Baran Yalçın
Soğuk Savaş’ın en çok konuşulan casusluk operasyonlarından biri, ABD’nin Moskova Büyükelçiliği’nde yaşandı. Sovyetler Birliği’nin 1945 yılında ABD Büyükelçisi Averell Harriman’a “dostluk hediyesi” olarak verdiği el oyması tahta arma, içine gizlenen bir dinleme cihazıyla yaklaşık 7 yıl boyunca büyükelçinin konuşmalarını Moskova’ya taşıdı.
Tarihe “The Thing” (Şey) ve “Büyük Mühür Böceği” adlarıyla geçen cihazın ne pili ne kablosu ne de herhangi bir güç kaynağı vardı.
Sovyet çocuklarının elinden gelen hediye
4 Ağustos 1945'te, İkinci Dünya Savaşı’nın son günlerinde, Sovyet öncü teşkilatına (Pioneer) bağlı bir grup çocuk, ABD Büyükelçisi Harriman’a üzerinde ABD’nin devlet arması Büyük Mühür’ün oyulduğu ahşap bir pano sundu.
Müttefiklik döneminin havası içinde verilen hediye, büyükelçinin Moskova’daki resmi konutu Spaso Evi’ndeki çalışma odasının duvarına asıldı.
Pano, Harriman’dan sonra göreve gelen büyükelçiler döneminde de aynı yerde kaldı.
Pil yok, kablo yok, elektrik yok
Cihazı tasarlayan isim, kendi adıyla anılan elektronik müzik aletinin mucidi olarak da tanınan Sovyet bilim insanı Lev Termen (Leon Theremin) idi.
Panonun içine yerleştirilen düzenek, ince bir zar ve antenden oluşan pasif bir sistemdi. Cihaz kendi başına hiçbir sinyal yaymıyordu. Sovyet ekipler binanın dışından belirli bir frekansta radyo dalgası gönderdiğinde düzenek etkinleşiyor, odadaki sesler zarı titreştirerek geri dönen sinyale işleniyordu. Dalga gönderilmediği sürece cihaz “ölü” kaldığı için klasik tarama yöntemleriyle tespit edilmesi neredeyse imkansızdı.
İlk işaret İngilizlerden geldi
Cihazın varlığına dair ilk ipucu 1951'de ortaya çıktı. Bir İngiliz radyo operatörü, açık bir frekansta Amerikalı diplomatların konuşmalarını yakaladı. Bu bilginin ardından başlatılan aramalar, 1952'de ABD’li teknisyenlerin büyükelçinin odasında yaptığı taramayla sonuç verdi. O dönem büyükelçilik görevinde George Kennan bulunuyordu.
Cihazın nasıl çalıştığının çözülmesinde İngiliz uzmanlar da rol oynadı. İngiliz istihbaratı daha sonra benzer prensiple çalışan kendi dinleme sistemini geliştirdi.
Sır 1960'ta BM’de açıklandı
ABD, keşfi uzun süre kamuoyundan gizledi. Cihaz ancak 1960'ta, ABD’ye ait U-2 casus uçağının Sovyet topraklarında düşürülmesinin ardından gündeme taşındı.
ABD’nin BM Büyükelçisi Henry Cabot Lodge, Sovyetlerin casusluk suçlamalarına yanıt olarak armayı BM Güvenlik Konseyi’nde sergileyerek Sovyetlerin de ABD’yi dinlediğini gösterdi.
“The Thing”, bugün hala istihbarat tarihinin en yaratıcı dinleme araçlarından biri olarak gösteriliyor. Armanın bir replikası ABD Ulusal Güvenlik Ajansı’na (NSA) bağlı Ulusal Kriptoloji Müzesi’nde sergileniyor.