Sokak hayvanlarını beslemek Osmanlı'da saygın bir meslekti: Mancacıları bilir misiniz?

Osmanlı şehirlerinde sokak hayvanlarının hayatını devam ettirebilmesi adına, Avrupalıların büyük beğenisini kazanan bir sistem mevcuttu. Bu sistemin en kritik unsurlarından birini ise günümüzde neredeyse tamamen hafızalardan silinmiş olan bir meslek grubu, yani mancacılar oluşturuyordu.

Milliyet'ten Betül Yasemin Kökbek'in haberine göre, Osmanlı İstanbul’unda sokak hayvanlarının beslenmesi, tekil ve kişisel bir iyilik hareketi olmanın ötesinde, toplumsal yaşama tamamen entegre edilmiş köklü bir sistemdi.

"Mancacılar" olarak bilinen seyyar satıcılar, omuzlarındaki uzun sırıklarda taşıdıkları sakatatlarla kedi ve köpekleri doyururken, şehir sakinlerini de bu iyilik hareketine ortak ediyorlardı. Bu işleyiş, Osmanlı kent kültüründe hayvanlara karşı duyulan şefkat ve merhametin gündelik hayatın içinde nasıl kurumsal bir yapıya dönüştüğünün açık bir göstergesi olarak kabul ediliyor. Peki, bu köklü geleneğin mimarları olan Mancacılar'ı daha yakından tanımaya ne dersiniz?

Osmanlı kent hayatını ele alan tarihi kaynaklar tarandığında, günümüzün modern şehir mimarisinde ve planlamasında benzerine rastlanmayan sıra dışı bir meslek grubu dikkat çekiyor. Mancacılar, bilhassa İstanbul gibi büyük metropollerde semt semt gezerek sokak hayvanları için özel olarak hazırlanmış et ve sakatat parçalarını dağıtan kişilerdi. Genellikle ciğer, dalak ve muhtelif et artıklarından oluşan bu besinleri, uzun sırıklara dizerek omuzlarında taşırlardı. Ne var ki bu iş, sıradan bir "yiyecek satıcılığı" faaliyetinden çok daha fazlasıydı; mancacılar, sokaklardaki canların hayata tutunmasını güvence altına alan ve arka planda kusursuzca işleyen o şefkat düzeninin en önemli yürütücüleriydi.

Osmanlı İstanbul’unda sokak hayvanları toplumsal hayatın uzağında tutulan canlılar değildi; aksine kedi ve köpekler, gündelik yaşamın ayrılmaz birer parçası olarak görülüyordu. Kediler bilhassa ev ve dükkânlarda farelerin çoğalmasını önledikleri için kıymetli kabul edilirken, köpekler ise mahallelerin asayişi, bekçiliği ve gece güvenliğiyle bağdaştırılıyordu. Bu doğrultuda, sokaklardaki canların aç kalması sadece bireysel bir vicdan sorunu olarak kalmıyor, kent düzeninin devamlılığı açısından da kritik bir önem taşıyordu.

İşte mancacılar tam da bu noktada sorumluluk alarak hem hayvanların hayata tutunmasını sağlıyor hem de şehirdeki bu hassas dengenin korunmasında başrolü oynuyorlardı. Mancacılık sistemi, yalnızca kişisel hayvan sevgisiyle izah edilemeyecek düzeyde organize ve planlı bir işleyişe sahipti.

Şehir sakinleri seyyar mancacılardan bizzat yiyecek satın alıp hayvanları kendi elleriyle besleyebildikleri gibi, doğrudan ödeme yaparak bu görevi tamamen mancacının kendisine de devredebiliyorlardı.