Türkiye’de 15 yaş altındaki çocukların sosyal medya kullanımını yasaklayan, 15-18 yaş aralığına ise sıkı kısıtlamalar getiren yönetmelik yürürlüğe girdi. Yeni dönemin perde arkasını YENİÇAĞ Gazetesi’ne değerlendiren Marmara Üniversitesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Ali Murat Kırık, mevcut hesaplar için 31 Mart 2027’ye kadar geçiş süreci tanındığına dikkat çekerek, "Yasal yükümlülükler başladı ancak bütün platformlarda eksiksiz uygulandığı henüz kanıtlanmadı. Platformların ayak diretmesi de söz konusu olabilir" dedi.
Nisan ayında Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) Genel Kurulu'nda kabul edilen ve 10 Ekim’de Resmî Gazete'de yayımlanan "Sosyal Ağ Sağlayıcı Tarafından Çocuklara Özgü Ayrıştırılmış Hizmet Sunulmasına ve Yaş Doğrulamaya İlişkin Yönetmelik", 1 Kasım 2026 itibarıyla resmen yürürlüğe girdi. Düzenleme ile 15 yaş altındaki çocukların sosyal ağlara erişiminin engellenmesi, 15-18 yaş grubuna ise ebeveyn kontrolü ve yaş doğrulama zorunluluğu getirilmesi hedefleniyor.
Marmara Üniversitesi İletişim Fakültesi Görsel İletişim Tasarımı Anabilim Dalı Başkanı Prof. Dr. Ali Murat Kırık, yeni dönemin nasıl işleyeceğini, e-Devlet entegrasyonunu ve sahadaki olası risklerini anlattı.
MEVCUT HESAPLAR İÇİN 31 MART 2027'YE KADAR SÜRE VAR
Yeni yönetmelik kapsamında sosyal medya platformlarının artık 15 yaşını doldurmamış çocuklara hizmet sunamayacağını hatırlatan Prof. Dr. Ali Murat Kırık, yaş doğrulama işleminin kişisel verileri koruyacak şekilde e-Devlet üzerinden oluşturulacak dijital bir belirteçle yapılmasının öngörüldüğünü belirtti. Bu sistemde platformlara kimlik numarası yerine yalnızca kullanıcının yaş sınırını karşılayıp karşılamadığı bilgisinin aktarılacağını ifade eden Kırık, geçiş takvimindeki kritik ayrıntıya dikkat çekti:
"Düzenlemenin yürürlüğe girmesi, bütün çocuk hesaplarının aynı gün kapatıldığı veya yaş doğrulama sisteminin tüm platformlarda eksiksiz çalışmaya başladığı anlamına gelmiyor. Yeni hesaplar için yaş doğrulaması zorunlu hâle gelirken, daha önce açılmış hesapların doğrulama işlemlerinin tamamlanması için platformlara 31 Mart 2027'ye kadar geçiş süresi tanındı. Dolayısıyla sistem hukuken yürürlükte ancak mevcut hesaplar bakımından uygulama süreci devam ediyor. Şu ana kadar bütün platformlarda yaş doğrulamanın eksiksiz uygulandığını gösteren kapsamlı, bağımsız bir denetim sonucu bulunmuyor."
SONSUZ KAYDIRMA VE CANLI YAYIN FRENİ
Yönetmeliğin 15-18 yaş arasındaki gençler için de köklü değişiklikler barındırdığını vurgulayan Kırık, bu yaş grubundaki hesapların varsayılan olarak gizli kalacağını ve herkese açık profil dönüştürülemeyeceğini kaydetti. Gençlerin yalnızca takip ettikleri hesaplardan mesaj alabileceğini, canlı yayın açmalarının ve kişiselleştirilmiş reklamlara maruz kalmalarının engelleneceğini belirten Kırık, "Sonsuz kaydırma gibi çocukların platformda daha uzun süre kalmasını teşvik eden tasarım özelliklerine de sınırlama getiriliyor" dedi.
Instagram, TikTok ve YouTube gibi devlerin teknik uyum sürecine de değinen Prof. Dr. Kırık, şu uyarıda bulundu:
"Kuralların yönetmelikte yer almasıyla platformlarda bütün bu özelliklerin fiilen devre dışı bırakılması aynı şey değil. Yürürlüğe girmesinin üzerinden henüz kısa süre geçmiş olması ve geçiş takviminin devam etmesi nedeniyle platformların tamamının uyum düzeyini kesin olarak değerlendirmek mümkün değil. Şu aşamada en doğru değerlendirme, yasal yükümlülüklerin başladığı ancak bunların bütün platformlarda eksiksiz uygulandığının henüz kanıtlanmadığı yönünde. Platformların ayak diretmesi de söz konusu olabilir."
"TEK BAŞINA YETERLİ DEĞİL"
Düzenlemenin çocukları siber zorbalık, istismar ve ticari yönlendirmelerden korumak adına önemli bir adım olduğunu ifade eden Prof. Dr. Ali Murat Kırık, ebeveynlere ekran süresi sınırlandırma ve ücretli işlemleri onaya bağlama yetkisi verilmesinin olumlu olduğunu söyledi. Ancak yaş sınırının dijital bağımlılık ve zararlı içerik sorunlarını tek başına çözemeyeceğinin altını çizdi.
Çocukların yaşlarını büyük göstererek veya ebeveynlerinin hesapları üzerinden platformlara erişebileceğine işaret eden Kırık, sözlerini şöyle tamamladı:
"Düzenleme kapsamında platformların hesap açılışı sonrasında da yaş konusunda şüphe oluşması hâlinde yeniden doğrulama istemesi öngörülüyor. Bunun yanında yapay zekâ destekli yaş tahmini, şüpheli hesapların insan denetiminden geçirilmesi, çocukların dijital okuryazarlığının geliştirilmesi ve ailelerin bilinçlendirilmesi önem taşıyor. Yanlış yaş tespiti nedeniyle yetişkinlerin hesaplarının kapatılmaması için itiraz mekanizmalarının da etkili çalışması gerekiyor. Kısacası bu düzenleme tek başına yeterli değil; platformların denetlenmesi, yaptırımların uygulanması, aile-okul-devlet iş birliği ve çocukların dijital dünyada güvenli davranma becerilerinin geliştirilmesiyle desteklenirse gerçek anlamda koruyucu olabilir."
