PISA 2025'te Türkiye sürprizi: Yükselişin perde arkasında ne var?

Türkiye, 15 yaşındaki öğrencilerin bilgi ve becerilerini ölçen Uluslararası Öğrenci Değerlendirme Programı'nın (PISA) 2025 sonuçlarında fen bilimleri, okuma ve matematik alanlarının üçünde de puanlarını yükseltti. Türkiye, PISA tarihinde ilk kez fen bilimleri ve okumada OECD ortalamasını aşarken, matematikte ise OECD ortalamasına oldukça yaklaştı. Sonuçlar, 2015'ten bu yana devam eden yükseliş eğiliminin sürdüğünü gösterdi. Ancak uzmanlar, ortalama puanların eğitimdeki eşitsizlikleri ve dijital becerilerdeki açığı tek başına göstermediğine dikkat çekiyor.

BBC Türkçe'ye konuşan Yeditepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi öğretim üyesi Prof. Dr. Yelkin Diker Coşkun ve Eğitim Reformu Girişimi (ERG) Politika Analisti Özgenur Korlu, Türkiye'deki merkezi sınavların son yıllarda PISA'nın ölçtüğü becerilere daha fazla yaklaşmasının yükselişte etkili olmuş olabileceğini belirtiyor.

Türkiye'nin puanları yükseldi

PISA, öğrencilerin yalnızca müfredat bilgisini değil, bu bilgiyi gerçek hayattaki sorunlara uygulama becerisini de ölçüyor.

2025 uygulamasına 91 ülke ve ekonomiden 760 binden fazla öğrenci katıldı. Türkiye'de ise 203 okuldan 7 bin 702 öğrenci sınava girdi. Bu örneklem, ülkedeki 15 yaş nüfusunun yaklaşık yüzde 72'sini temsil etti.

Türkiye'nin fen puanı 2022'ye göre 18, okuma puanı 16, matematik puanı ise yaklaşık 9 puan arttı.

Asgari yeterlilik düzeyine ulaşan öğrencilerin oranı fen bilimlerinde yüzde 81, okumada yüzde 76 ve matematikte yüzde 64 oldu. OECD ortalamaları ise sırasıyla yüzde 74, yüzde 69 ve yüzde 65 olarak kaydedildi.

MEB verilerine göre Türkiye, katılımcılar arasındaki sıralamada fen bilimlerinde 34'üncülükten 19'unculuğa, okumada 36'ncılıktan 18'inciliğe, matematikte ise 39'unculuktan 28'inciliğe yükseldi.

Başarı tablosunun arkasındaki eşitsizlik

Korlu, "Genel ortalamalar hikâyenin sadece bir kısmını yansıtıyor" diyerek sosyoekonomik farklılıklara dikkat çekiyor.

OECD verilerine göre Türkiye'deki öğrencilerin yüzde 32'si sosyoekonomik açıdan en dezavantajlı yüzde 25'lik grupta yer alıyor. Türkiye'deki en avantajlı ve en dezavantajlı yüzde 25'lik gruplar arasında fen bilimlerinde 81 puanlık fark bulunuyor. OECD, bu farkın 2015-2025 döneminde genişlediğini belirtiyor.

Yoksunluk göstergesi dikkat çekti

PISA 2025'te maddi ve sosyal yoksunluğu daha somut ölçmeye yönelik yeni bir gösterge de kullanıldı.

Türkiye'deki öğrencilerin yüzde 41,6'sı en az bir tür yoksunluk yaşadığını bildirdi. Göstergede uygun ayakkabı veya yeni kıyafet alamama, evde banyo ya da duş gibi olanakların bulunmaması ile ücretli boş zaman etkinliklerine erişememe gibi durumlar dikkate alındı.

Korlu'ya göre bu veriler, genel puanlardaki yükselişin yanı sıra çocukların yaşam koşulları ve eğitimdeki eşitsizliklerin de takip edilmesi gerektiğini ortaya koyuyor.

Uzmanlara göre Türkiye'nin PISA'daki yükselişi önemli bir başarı olsa da bundan sonraki süreçte başarının farklı öğrenci gruplarına ne ölçüde yayıldığının ve sosyoekonomik farkların nasıl değiştiğinin izlenmesi gerekiyor.