Antalya'da 9 Kasım'da başlayan ve 20 Kasım'a kadar devam edecek olan 31. Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Konferansı (COP31), küresel iklim politikalarının geleceğini şekillendirecek kararların görüşüldüğü önemli bir uluslararası platform olarak dikkat çekiyor. Ancak zirvede alınacak kararların devletler açısından ne kadar bağlayıcı olduğu ve bu kararlara uymayan ülkelerin herhangi bir yaptırımla karşılaşıp karşılaşmayacağı merak konusu.
Antalya'da devam eden Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Konferansı'nda (COP31) alınacak kararların devletleri ne ölçüde bağlayacağı tartışılıyor. Afyon Kocatepe Üniversitesi Coğrafya Bölümü Öğretim Üyesi Dr. Okan Bozyurt, YENİÇAĞ'a yaptığı açıklamada, COP31 kararlarının hukuki niteliğini ve ülkeler üzerindeki olası etkilerini değerlendirdi.
HER KARAR HUKUKEN BAĞLAYICI DEĞİL
COP31'in Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi kapsamında düzenlenen Taraflar Konferansı olduğunu hatırlatan Bozyurt, burada alınan kararların tamamının devletler açısından hukuki yükümlülük oluşturmadığını belirtti.
Bozyurt, emisyon azaltımına yönelik siyasi çağrıların genellikle hukuken bağlayıcı olmadığını, buna karşılık Paris Anlaşması kapsamındaki raporlama ve ulusal katkı beyanlarına ilişkin bazı usul yükümlülüklerinin hukuki nitelik taşıdığını ifade etti.
İklim finansmanı, fosil yakıt kullanımı ve iklim değişikliğine uyum konularındaki kararların bağlayıcılığının ise kararların içeriğine ve hukuki dayanağına göre değiştiğini vurguladı. Paris Anlaşması'na taraf olmanın devletler açısından belirli yükümlülükler doğurduğunu anlatan Bozyurt, bunun ülkelerin açıkladıkları emisyon azaltım hedeflerine ulaşamaması durumunda doğrudan cezalandırılacakları anlamına gelmediğine dikkat çekti.
TÜRKİYE HEDEFİNİ TUTTURAMAZSA PARA CEZASI ÖDEMEYECEK
Bozyurt, Türkiye'nin 2035 yılı için açıkladığı emisyon azaltım hedefini örnek göstererek, bu hedefin gerçekleştirilememesinin tek başına Birleşmiş Milletler tarafından para cezası uygulanmasına yol açmayacağını belirtti.
Uluslararası iklim hukukunda devletlerin taahhütleri ile bu taahhütlerin uygulanmasını sağlayan yaptırım mekanizmalarının birbirinden ayrılması gerektiğini ifade eden Bozyurt, COP kararlarına uymayan ülkelere otomatik olarak ekonomik ambargo veya başka bir cezai yaptırım uygulanmasını sağlayan genel bir sistemin bulunmadığını söyledi.
PARİS ANLAŞMASI'NDA CEZALANDIRICI MEKANİZMA YOK
Paris Anlaşması'nın 15. maddesine dikkat çeken Bozyurt, anlaşmanın uygulanmasını ve yükümlülüklere uyumu kolaylaştırmak amacıyla oluşturulan komitenin cezalandırıcı bir yapıya sahip olmadığını anlattı.
Komitenin temel işlevinin devletlere ceza vermek değil, uygulamayı değerlendirmek, diyalog yürütmek ve tavsiyelerde bulunmak olduğunu belirtti. Bununla birlikte uluslararası iklim kararlarının tamamen etkisiz olmadığını vurgulayan Bozyurt, devletlerin siyasi, diplomatik ve ekonomik baskılarla karşılaşabileceğine işaret etti.
CEZA YOK AMA EKONOMİK BASKI VAR
Bozyurt'a göre iklim hedeflerini yerine getirmeyen ülkeler açısından üç önemli baskı mekanizması bulunuyor.nBunlardan ilki uluslararası siyasi ve diplomatik baskı. İklim taahhütlerini yerine getirmeyen ülkeler uluslararası müzakerelerde eleştirilebiliyor, güvenilirlik kaybına uğrayabiliyor ve diğer devletlerin baskısıyla karşılaşabiliyor. İkinci mekanizma ise ekonomik ve ticari düzenlemelerden kaynaklanıyor.
Bozyurt, Avrupa Birliği'nin Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması'nı (SKDM) örnek göstererek, belirli ürünlerin Avrupa Birliği'ne ithalatında karbon maliyeti oluşabileceğini belirtti.
Ancak bu uygulamanın doğrudan COP31 kararlarından kaynaklanan bir yaptırım olmadığını, Avrupa Birliği'nin kendi mevzuatı çerçevesinde yürütüldüğünü vurguladı. Üçüncü mekanizmanın ise ulusal hukuk ve yargı süreçleri olduğunu anlatan Bozyurt, devletlerin uluslararası iklim taahhütlerini kendi iç hukuklarına aktarmaları durumunda, bu düzenlemelere aykırılıkların ulusal düzeyde hukuki sonuçlar doğurabileceğini ifade etti.
ZİRVENİN BAŞARISI KARARLARIN UYGULANMASINA BAĞLI
COP31'in henüz devam ettiğini ve nihai kararların kesinleşmediğini hatırlatan Bozyurt, zirvenin başarısının yalnızca açıklanacak hedeflerle ölçülemeyeceğini söyledi. Alınacak kararların nasıl izleneceğinin, finansmanın hangi kaynaklardan sağlanacağının ve uygulama mekanizmalarının nasıl oluşturulacağının da belirleyici olacağını ifade etti.
Bozyurt, küresel iklim müzakerelerinin en önemli sorunlarından birinin uluslararası taahhütlerle bunların ulusal düzeyde uygulanması arasındaki farklılık olduğunu belirtti.
“ASIL MESELE KARARLARIN SOMUT POLİTİKALARA DÖNÜŞMESİ”
COP31'in hukuki ve siyasi etkilerini değerlendiren Bozyurt, şu ifadeleri kullandı:
“COP31'de alınan kararlar devletler üzerinde önemli siyasi ve diplomatik sorumluluklar oluşturacaktır. Ancak alınan her karar hukuken bağlayıcı değildir. Kararlara uymayan ülkelere otomatik para cezası veya ambargo uygulanmasını sağlayan bir mekanizma bulunmamaktadır. Bu nedenle iklim zirvelerinin başarısı yalnızca alınan kararlarla değil, devletlerin bu kararları ne ölçüde somut politikalara dönüştürdüğüyle ölçülmelidir.”
Bozyurt, küresel iklim değişikliğiyle mücadelede daha temel bir tartışmanın da gündeme geldiğine dikkat çekti:
Devletlere yönelik uluslararası bir yaptırım mekanizması oluşturulmadan Paris Anlaşması'nın sıcaklık hedeflerine ulaşmak mümkün olacak mı? Bu sorunun yalnızca COP31'in değil, uluslararası çevre hukukunun ve küresel iklim yönetiminin geleceği açısından da önem taşıdığını vurguladı.
