New York Times tek tek anlattı: "Kötü çocuk" Türkiye nasıl NATO'nun vazgeçilmezi oldu?

The New York Times yazarı Ben Hubbard, kaleme aldığı kapsamlı analizde Türkiye’nin NATO müttefikleriyle son 10 yılda inişli çıkışlı bir grafik çizen ilişkilerini masaya yatırdı. Analizde, geçmişte ittifak içerisinde zaman zaman eleştirilerin odağı haline gelen Ankara’nın, değişen dünya siyasetinde konumunu nasıl yeniden tahkim ettiği ve stratejik bir güç merkezi olarak öne çıktığı detaylandırıldı.

Hubbard’a göre sadece birkaç yıl öncesine kadar NATO müttefikleri ile Ankara arasındaki ilişkilerde farklı bir tablo hakim kılınmıştı. İttifaka yeni katılmak isteyen ülkelerin üyelik süreçlerini ağırdan alan Türkiye, Ukrayna savaşı sonrasında Batı'nın Rusya'ya yönelik uyguladığı ekonomik yaptırımlara katılmayı da kabul etmemişti. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ile kurduğu yakın diyalog, Batılı ve Amerikalı yetkililer tarafından endişeyle takip ediliyordu.

Ancak Ukrayna ve İran merkezli yaşanan sıcak çatışmalar ile Donald Trump’ın yeniden Beyaz Saray’a dönmesi gibi küresel ölçekteki büyük gelişmeler, jeopolitik dengeleri tamamen değiştirdi. NATO ülkelerinden üst düzey yetkililer ve analistler, bu yeni kriz ortamının Türkiye’nin ittifak nezdindeki stratejik ve askeri değerini önemli ölçüde artırdığı konusunda birleşiyor.

Cumhurbaşkanı Erdoğan, bu hafta NATO liderlerini başkent Ankara’da düzenlenecek kritik bir zirvede ağırlayacak. Türkiye, 2004 yılından sonra ilk kez ev sahipliği yapacağı bu NATO zirvesini, yükselen küresel gücünü ve askeri kapasitesini sergilemek için önemli bir fırsat olarak görüyor.

Erdoğan, ittifakın geleceğinde kilit rol oynaması beklenen güçlü bir savunma sanayisine ve devasa bir orduya yön veren lider olmanın yanı sıra, ABD Başkanı Trump üzerinde kendine özgü bir iletişim kanalı kurabilen nadir liderlerden biri olarak da dikkat çekiyor.

Zirveden kısa bir süre önce The New York Times’a mülakat veren Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, Avrupa’da ortaya çıkan yeni güvenlik ve tehdit senaryoları ışığında bir uyanış yaşandığını belirterek, "Türkiye’nin NATO açısından öneminin farkına varılıyor" ifadelerini kullandı.

Zirvenin ilk gününde gerçekleştirilecek savunma forumunda Türk şirketleri, ürettikleri yerli insansız hava araçlarını ve gelişmiş savunma sistemlerini müttefiklerin liderlerine sergileyecek. İkinci gün ise üye ülkelerin savunma bütçeleri ile üretim kapasiteleri ele alınacak. Özellikle Ukrayna’daki savaşın Avrupa’nın silah stoklarını eritmesi, NATO üyelerinin mühimmat üretim yeteneğini en kritik gündem maddesi haline getirdi. Trump’ın ABD’nin NATO’daki askeri taahhütlerini azaltabileceği yönündeki açıklamaları da müttefikleri kendi güvenlik önlemlerini artırmaya zorluyor.

Türkiye’nin bu zirveden elde edeceği somut kazanımlar henüz netleşmemişken, Trump yönetimi yetkililerinin Türkiye’ye yeniden gelişmiş F-35 savaş uçaklarını satmak istedikleri belirtiliyor. Bilindiği üzere Ankara, 2019 yılında Rus yapımı S-400 hava savunma sistemlerini tedarik etmesinin ardından F-35 programından çıkarılmış ve uçakların satışı askıya alınmıştı.

Öte yandan, zirve başlamadan önce bile Ankara diplomatik bir başarı elde etmiş durumda. Trump’ın bu zirveye katılma kararında Cumhurbaşkanı Erdoğan ile olan ikili ilişkilerinin belirleyici olduğu ifade ediliyor. Trump, Oval Ofis'te basın mensuplarına yaptığı açıklamada, "Eğer zirve Türkiye’de ve Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın ev sahipliğinde düzenlenmiyor olsaydı, büyük ihtimalle katılmazdım" diyerek Ankara'nın önemine atıfta bulundu.

Zirve, Türkiye’de iç siyasette muhalefete yönelik yargısal baskıların ve tartışmalı davaların sürdüğü bir atmosferde yapılıyor. Ancak ittifakın lider ülkesi konumundaki ABD dahil birçok NATO üyesi, artık bu tür iç siyasi konulara yönelik kamuoyu önünde eleştirel açıklamalar yapmaktan kaçınıyor.

Eski ABD Türkiye Büyükelçisi John R. Bass, Batı dünyasındaki bu yaklaşım değişimini, “Avrupalılar açısından kapıdaki kurt, Türkiye’deki demokrasinin durumu değil.” sözleriyle özetliyor. İttifak üyeleri için öncelik, Rusya'ya karşı güçlü bir caydırıcılık duvarı örmek haline gelmiş durumda.

Türkiye, ABD’nin ardından NATO’nun en büyük ikinci ordusuna sahip olması, Karadeniz’e olan deniz erişimini kontrol etmesi ve ittifakın güney kanadını koruması sebebiyle askeri yapılanmada vazgeçilmez bir yere sahip. Geçtiğimiz yıl 10 milyar doları aşan bir ihracat rekoruna imza atan Türk savunma sanayisi, Batılı üreticilere kıyasla hem daha düşük maliyetli hem de çok daha hızlı üretim gerçekleştirebiliyor.

German Marshall Fund Ankara Ofisi Direktörü Özgür Ünlühisarcıklı, Türkiye’nin teslimat sürelerinin kısalığı ve projelerdeki güvenilirliğiyle kendine has başarılı bir ekosistem kurduğunu, ayrıca bu ürünlerin Ukrayna, Kafkasya ve Orta Doğu gibi aktif çatışma bölgelerinde bizzat test edilerek operasyonel başarı kazandığını vurguluyor.

Ankara, askeri gücünün yanı sıra diplomatik esnekliğini de kriz bölgelerinde etkin bir şekilde kullandı. NYT’deki analize göre Doğu ve Batı bloklarının yanı sıra Balkanlar, Afrika ve Orta Doğu'da geniş bir nüfuz alanına sahip olan Türkiye, Suriye’deki iktidar değişimi sonrasında ülkenin kaosa sürüklenmesini önlemede kritik roller üstlendi.

Ayrıca Gazze'deki savaşı sonlandırmaya yönelik müzakerelerde Hamas ile olan doğrudan diyalog kanalını devreye soktu, İran ile yaşanan bölgesel gerilimlerde Tahran yönetimiyle temaslarını kesintisiz sürdürdü. Eski Büyükelçi John R. Bass, Ukrayna'daki savaşın uzamasıyla birlikte birçok Avrupalı müttefikin, Rusya ile doğrudan konuşabilen bir aktörün varlığını ittifak adına son derece faydalı ve stratejik bir kazanç olarak görmeye başladığını belirtiyor.

Tüm bu gelişmeler, müttefikler arasındaki bazı siyasi anlaşmazlıklara ve güven eksikliklerine rağmen, küresel güvenlik krizlerinin yarattığı zorunluluklar nedeniyle Türkiye'nin NATO içerisindeki ağırlığını ve pazarlık gücünü en üst seviyeye çıkardığını gösteriyor. İttifakın küresel kriz bölgelerine karşı savunma hatlarını yeniden şekillendirdiği bu dönemde, Türkiye hem askeri üretim gücü hem de diplomatik arabuluculuk yeteneğiyle vazgeçilmez bir stratejik ortak olarak konumunu tescillemiş oldu.