Derleyen: Aykut Metehan
Gelişen dijital dünya ile birlikte günlük hayatta neredeyse unuttuğumuz "el yazısı", tıp dünyasında çığır açacak bir keşfin öznesi oldu.
Portekiz’de gerçekleştirilen ve sonuçları saygın bilim dergisi Frontiers in Human Neuroscience'da yayımlanan yeni bir araştırmaya göre el yazısındaki milisaniyelik duraklamaları harf boyutlarındaki değişimler ve kalem vuruşlarındaki kararsızlıkları zihinsel (bilişsel) gerilemeyi geleneksel testlerden çok daha önce ortaya çıkarabiliyor.
SADECE SONUCA DEĞİL, KALEMİN YOLCULUĞUNA BAKTILAR
Portekiz’deki Evora Üniversitesi Spor ve Sağlık Bölümü’nden Dr. Ana Rita Matias önderliğinde yürütülen çalışmada, yaşları 62 ile 92 arasında değişen 58 yaşlı yetişkin mercek altına alındı. Araştırmayı geleneksel yöntemlerden ayıran en büyük özellik, bilim insanlarının kağıttaki nihai yazıya değil, yazma eyleminin milisaniyelik zamanlamalarına, vuruş kalıplarına ve hareket organizasyonuna odaklanması oldu.
Katılımcılar, dijital tabletlere bağlı akıllı tükenmez kalemler kullanarak yatay çizgiler çizdi, noktalar koydu ve kendilerine dikte edilen cümleleri yazdı.
EN GÜÇLÜ SİNYALİ "DİKTE" GÖREVİ VERDİ
Araştırmada düz çizgi çizmek veya bir karttaki yazıyı aynen kopyalamak gibi basit görevler, zihinsel gerilemesi olanlar ile sağlıklı bireyler arasında büyük bir fark ortaya koymadı. Ancak beyne aynı anda birden fazla yük bindiren duyduğunu yazma aşamasında (dikte), zihinsel gerileme yaşayan hastaların el yazısı mekanizması tamamen alarm verdi.
Dr. Ana Rita Matias, dikte eyleminin beyni adeta bir savaş alanına çevirdiğini belirterek şöyle konuştu:
"Dikte görevleri son derece hassas göstergelerdir çünkü beynin aynı anda birçok karmaşık işi senkronize etmesini gerektirir. Kulakla dinlemek, dili işlemek, sesleri zihinde yazılı forma dönüştürmek ve milisaniyeler içinde kas hareketini koordine etmek. Zihinsel gerilemenin ilk evrelerindeki katılımcılar, kısa cümlelerde bile yazmaya başlamakta aşırı gecikme ve normalden çok daha fazla kalem vuruşu sergiledi. Cümleler uzayıp dilbilimsel olarak zorlaştıkça harf yüksekliklerinin aniden değiştiği, yazma sürelerinin uzadığı ve kelimeler arasında harcanan zamanın parçalı hale geldiği görüldü. Yürütüme işlevi ve çalışma belleği zayıfladıkça, yazı otomatik olarak yavaşlıyor ve koordinasyonsuz bir hal alıyor."
RUTİN CHECK-UP'LARDA AKILLI KALEM DÖNEMİ BAŞLAYABİLİR
Mevcut tıp pratiğinde demans, Alzheimer veya hafif bilişsel bozukluk teşhisi koymak için karmaşık hafıza testleri, pahalı beyin taramaları (MR/PET) veya girişimsel (invaziv) tıbbi prosedürler uygulanıyor.
Bilim insanlarının el yazısı analizine bu kadar heyecanla yaklaşmasının arkasında ise tamamen "pratiklik ve düşük maliyet" yatıyor.
Gelişen teknolojiyle birlikte akıllı kalemlerin ve dijital tabletlerin maliyetinin iyice düştüğünü hatırlatan araştırmacılar, gelecekte aile hekimliklerinde bile sadece 1-2 dakikalık bir yazma egzersiziyle zihinsel hastalıkların yıllar öncesinden teşhis edilebileceğini öngörüyor.
Çalışmanın nispeten küçük bir grup üzerinde yapıldığını ve ilaçların el yazısı üzerindeki etkilerinin henüz bu deneme sürecine dahil edilmediğine değinen uzmanlar, yöntemin yaygınlaşması için biraz daha zamana ihtiyaç olduğunu kabul ediyor. Ancak beynin karmaşık eylemleri gerçek zamanlı olarak nasıl yönettiğini canlı olarak yakalayabilmesi, yöntemi benzersiz kılıyor.