Emekli Amiral Türker Ertürk, Türkiye'de yeni anayasa tartışmalarının hukuki ve tarihsel boyutunu YENİÇAĞ'a anlattı. Mevcut Meclis'in yeni bir anayasa yapma yetkisini sorgulayan Ertürk, “Sivil Anayasa” söylemine sert tepki gösterdi. 1982 Anayasası'nın bugüne kadar geçirdiği değişikliklere dikkat çeken Ertürk, şu ifadeleri kullandı:

“‘Sivil Anayasa’ kavramı uyduruktur! 177 madde olan 1982 Anayasasının bugüne kadar 134 maddesi değişmiştir. 2002 öncesini de hesaba katarsak; 1982 Anayasasının yüzde 80’i değişmiştir. Diğer taraftan; Anayasa Hukukunda ‘Sivil Anayasa’ diye bir kavram yoktur. Bu kavram; halkı kandırmak ve algı yaratmak için uydurulmuştur.”

SİVİL SİYASETÇİLERİN HAZIRLAMASI ANAYASAYI DEMOKRATİK YAPMAZ

Bir anayasanın sivil siyasetçiler tarafından hazırlanmasının onu kendiliğinden demokratik yapmayacağını vurgulayan Emekli Amiral Ertürk, asıl belirleyici olanın anayasanın temel hak ve özgürlükleri ne ölçüde güvenceye aldığı, kuvvetler ayrılığını ve yargı bağımsızlığını nasıl düzenlediği, iktidarı ne ölçüde sınırlandırdığı, demokratik katılım ve toplumsal uzlaşmaya dayanıp dayanmadığı olduğunu belirtti.

ANAYASALARIN ARKASINDAKİ KURUCU İRADE

Çağdaş anlamda dünyanın en eski anayasası sayılan 17 Eylül 1787 tarihli ABD Anayasası'ndan günümüze kadar hazırlanan anayasaların genellikle önemli siyasal ve toplumsal güç dengesi değişimlerinin, rejim dönüşümlerinin, savaş ve işgallerin veya geniş kapsamlı uzlaşmaların ürünü olduğunu belirten Emekli Amiral Ertürk, arkasında kurucu irade, zorlayıcı yaptırım gücü veya geniş kapsamlı toplumsal uzlaşma bulunmayan bir anayasanın olamayacağını savundu.

ABD Anayasası'nın arkasındaki meşru zorlayıcı gücün, Büyük Britanya'ya karşı verilen bağımsızlık savaşının başkomutanı George Washington, onun komuta ettiği ordu ve destekleyen sivil güçler olduğunu ifade eden Emekli Amiral Ertürk, bu güç başarıya ulaşmasaydı ABD Anayasası'nın da olmayacağını kaydetti.

FRANSA'DA DEVRİMİN RUHU KORUNUYOR

Fransızların ilk anayasasının arkasındaki iradenin 1789 tarihli Fransız Devrimi, yaptırım gücü ve meşruiyetinin ise devrimin ideolojisi ve silahlı güçleri olduğunu belirten Emekli Amiral Ertürk, bugün Fransa'da yürürlükte bulunan 1958 tarihli anayasanın değiştirilemez hükümleriyle Fransız Devrimi'nin ruhunun korunduğunu ifade etti.

Fransa örneğinin ardından Japonya, Almanya ve Irak'taki anayasa yapım süreçlerini değerlendiren Emekli Amiral Ertürk, 1947 tarihli Japonya Anayasası'nın arkasındaki kurucu iradenin Japonya'yı teslim alan ABD, zorlayıcı gücün ise ABD işgal kuvvetleri olduğunu belirtti. 23 Mayıs 1949 tarihli Federal Almanya Cumhuriyeti Anayasası'nı hazırlatan iradenin İkinci Dünya Savaşı sonunda Almanya'yı işgal eden müttefikler ve onların başat gücü ABD olduğunu ifade eden Emekli Amiral Ertürk, 2005 tarihli Irak Anayasası'nın arkasında da ABD'nin bulunduğunu kaydetti.

Emekli Amiral Ertürk, Irak'ın bu anayasayla federal sistem altında yapılandırıldığını, toplumun etnik ve mezhepsel kompartımanlara ayrıldığını, anayasanın ülkenin istikrarsızlaştırılmasına ve zaman içinde bölünmesine elverişli bir ortam yarattığını savundu.

TOPLUMSAL UZLAŞIYLA YAPILAN ANAYASALAR

Bütün anayasaların savaş, devrim veya işgal sonucunda yapılmadığını belirten Emekli Amiral Ertürk, geniş toplumsal uzlaşıyla hazırlanan anayasalara İspanya ve Güney Afrika'yı örnek gösterdi. İspanya'nın 1978 Anayasası'nın Franco diktatörlüğünden demokrasiye geçiş sürecinde siyasal müzakere, parlamento çalışmaları ve halkoylamasıyla kabul edildiğini, Güney Afrika'nın 1996 Anayasası'nın ise apartheid düzeninin sona ermesini izleyen müzakereci demokratik dönüşümün ürünü olduğunu hatırlattı.
Ertürk, her iki anayasanın arkasında da geniş halk kitlelerinin uzun soluklu demokratik mücadelesinin ve uzlaşının bulunduğunu vurguladı.

TÜRKİYE'DE YENİ ANAYASA İSTEYEN İRADE KİM?

Türkiye Cumhuriyeti'nin kurucu ideolojisinin 1921 tarihli Teşkilat-ı Esasiye Kanunu, 1924 Anayasası ve 1937'de yapılan değişiklikle şekillendiğini belirten Emekli Amiral Ertürk, şunları kaydetti:

“Arkasındaki irade; Türk Milleti’nin bu topraklarda hür ve bağımsız yaşama arzusu, silahlı gücü ise Kurtuluş Savaşını yapan Mustafa Kemal Paşa ve onun komuta ettiği Türk Ordusu’dur. Kurucu irade budur, bu iradenin ortaya koyduğu kurucu ideoloji asla değiştirilemez.”

Emekli Amiral Ertürk, yürürlükteki anayasanın TBMM'ye yeni bir anayasa yapma yetkisi vermediğini savunarak, Türkiye'de yeni anayasa yapılmasını isteyen iradenin ve bu iradenin zorlayıcı yaptırım gücünün kimler olduğunu sorguladı.

ASLİ KURUCU İKTİDAR VE TALİ KURUCU İKTİDAR AYRIMI

Anayasa hukukundaki asli kurucu iktidar ve tali kurucu iktidar ayrımına da dikkat çeken Emekli Amiral Ertürk, asli kurucu iktidarın yeni bir anayasal düzen kuran ve meşruiyetini önceki anayasanın değiştirme hükümlerinden almak zorunda olmayan iktidar olduğunu, tali kurucu iktidarın ise mevcut anayasanın verdiği yetki ve belirlediği sınırlar içinde anayasa değişikliği yapan iktidar olduğunu belirtti. Tüm anayasaların bir ruhu, nitelikleri ve ideolojisi bulunduğunu ifade eden Emekli Amiral Ertürk, ülkelerin siyasi rejimlerinin özünü oluşturan temel ilkelerin değiştirilemeyeceğini savundu.

İngiltere'yi de örnek gösteren Emekli Amiral Ertürk, parlamentonun geniş yetkilerine rağmen Westminster Modeli olarak bilinen parlamenter monarşi sisteminin başkanlık sistemine veya başka bir rejime çevrilmesinin pek olanaklı olmadığını ifade etti.

KURUCU İDEOLOJİ ASLA DEĞİŞTİRİLEMEZ

Türkiye Cumhuriyeti'nin kurucu ideolojisinin Osmanlı tarihinin acılı ve çile dolu sayfalarından alınan derslerle, Kurtuluş Savaşı'nda, İnönü'de, Sakarya'da ve Dumlupınar'da dökülen kanlarla, emperyalizme karşı verilen mücadelenin ruhuyla ve sorgulayıcı aklı ve pozitif bilimi esas alan Aydınlanma Devrimleri'yle oluşturulduğunu belirten Emekli Amiral Ertürk, bu ideolojinin değiştirilemeyeceğini vurguladı. Bunun anayasanın daha demokratik hale getirilemeyeceği veya insan hak ve özgürlüklerinin genişletilemeyeceği anlamına gelmediğini ifade eden Ertürk, iktidarın niyetinin bu olmadığını ileri sürdü.

Emekli Amiral Ertürk, ayrıca emperyalist güçlerin kendi çıkarları ve hedefleri doğrultusunda Türkiye'de böyle bir değişiklik istediğini ve iktidara baskı yaptığını savundu.

AMAÇ CUMHURİYETİN KURUCU İLKELERİNİ DEĞİŞTİRMEK Mİ?

Türkiye Cumhuriyeti'nin kurucu iradesinin herhangi bir parlamento çoğunluğunun geçici siyasal tercihlerinden ibaret olmadığını vurgulayan Emekli Amiral Ertürk, anayasa değişikliklerinin tarihsel mirası ortadan kaldırmanın değil, demokratik hukuk devletini güçlendirmenin aracı olması gerektiğini belirtti.
Türkiye'de yeni anayasa tartışmasının asıl sorusunun kimin kaç milletvekiline sahip olduğu değil, hangi kurucu ilkelere dayanılarak, hangi toplumsal uzlaşmayla ve nasıl bir devlet düzeni oluşturulmak istendiği olduğunu ifade eden Emekli Amiral Ertürk, değerlendirmesini şu sözlerle tamamladı:

“Yeni anayasa yapılması her zaman yeni bir kurucu iradenin doğduğu anlamına da gelmeyebilir. Fakat mevcut anayasal düzenin değiştirilemez temel ilkelerinin ortadan kaldırılması hedefleniyorsa; artık sıradan bir anayasa değişikliğinden değil, kurucu iktidar ve rejim değişikliği tartışmasından söz ediyoruz demektir. Bu nedenle, Türkiye açısından sorulması gereken en önemli soru bence şudur: Amaç Cumhuriyetin demokratik hukuk devleti niteliğini güçlendirmek midir, yoksa Cumhuriyetin kurucu ilkelerini ve devletin anayasal kimliğini yeniden tanımlamak mıdır?”