Dünyayı sarsacak 'Hürmüz' kararı küresel ekonomide alarmı çaldırdı: ABD ve İran arasında yeni kriz

The New York Times'ın (NYT) diplomatik kaynaklara dayandırdığı bilgilere göre, İran ve Umman, küresel ticaret ve enerji naklinde kritik öneme sahip Hürmüz Boğazı için ortak bir çalışma yürütüyor. Washington'ın muhalefet ettiği ve ABD genelinde endişeyle karşılanan bu plan, boğazdan geçen gemilerden ücret alınmasını içeriyor.

ABD ile yaşanan askeri çatışmaların ardından Tahran yönetimi, stratejik su yolunu ekonomik kazanca dönüştürmeyi amaçlıyor. Çatışma döneminden önce uluslararası deniz trafiğine tamamen ücretsiz olan Hürmüz Boğazı, savaş esnasında İran tarafından fiilen abluka altına alınmış ve bu durum küresel petrol ile doğal gaz fiyatlarında keskin artışlara yol açmıştı.

Aktarılan bilgilere göre Umman, Batılı müttefiklerine ve ABD’ye, denizcilik şirketlerinin geçiş karşılığında hizmet bedeli ödemesini içeren resmi bir teklif sundu. Bölgesel diplomatlar ve İranlı yetkililer, sistemin ilk etapta Asya'daki Malakka ve Singapur Boğazları'nda uygulanan "gönüllü katkı" modeline dayanacağını belirtiyor. Ancak İran tarafı, bu ödemelerin gelecekte zorunlu hale getirilebileceğinin sinyalini veriyor.

ABD Başkanı Donald Trump, Umman’ın bu hamlesine karşılık, ülkenin "diğerleri gibi davranmaması durumunda" ağır sonuçlarla karşılaşabileceğini söyledi ve boğazda herhangi bir ücret ya da bağış sisteminin kurulmasını "kabul edilemez" olarak nitelendirdi.

ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio da Bahreyn'de yaptığı açıklamada, uygulamanın adı ne olursa olsun Hürmüz Boğazı'nın mutlaka savaş öncesindeki statüsüne dönmesi gerektiğini vurguladı. İran cephesi ise eski sisteme dönülmeyeceğini net bir dille ifade ediyor. İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, boğazın yeniden ücretsiz olmayacağını ilan ederken, Meclis Başkanı Danışmanı Mehdi Muhammedi de "Dünyada hiçbir hizmet ücretsiz değildir" diyerek yeni düzenlemeyi savundu.

Gelişmelerin ardından İran Dışişleri Bakan Yardımcısı Kazım Garibabadi, önümüzdeki hafta Umman ile boğazın yönetimi, yeni rotalar ve ücretlendirme detaylarını görüşeceklerini duyurdu. Uluslararası Denizcilik Örgütü (IMO), serbest geçişi engelleyecek zorunlu bir ücretlendirmenin uluslararası hukuka aykırı olduğunu belirtirken, Genel Sekreter Arsenio Domínguez gönüllü fon modelinin teorik olarak mümkün olabileceğini ifade etti.

Avrupalı diplomatlar da ücret sistemine mesafeli yaklaşarak, atılacak her adımın uluslararası hukuka uygun olması gerektiğinin altını çizdi.

Körfez dünyası ve enerji ihracatında boğazı kullanan bölge ülkeleri plandan rahatsız. Suudi Arabistan Dışişleri Bakanı Prens Faysal bin Ferhan, bir çatışmanın sonucu olarak kendilerine yeni bir düzen dayatılmasını kabul etmeyeceklerini ve eski statüye dönülmesi gerektiğini belirtti.

NYT, Hürmüz Boğazı'nın geleceğinin, ABD ile İran arasındaki kalıcı barış müzakerelerinin en zorlu maddesi haline geldiğini yazdı. Bu planın hayata geçmesi, yalnızca bölgesel jeopolitiği değil, küresel enerji arzını da kökten etkileme potansiyeli taşıyor.