Yaklaşık bir buçuk aydır erişim engeli altında yayın hayatını sürdürmeye çalışan T24’te ekonomik tablo ağırlaşıyor. T24 Genel Yayın Yönetmeni Doğan Akın, reklam gelirlerinin durma noktasına gelmesi nedeniyle yayın organını ayakta tutabilmek amacıyla kişisel birikimi olan Silivri’deki arsasını satma kararı aldığını duyurdu.
İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı’nın yürüttüğü “Ailem Güvende” soruşturması dahilinde, İstanbul 1. Sulh Ceza Hakimliği’nin 30 Eylül’de verdiği kararla erişime kapatılan T24’ün yaşadığı maddi çıkmazı kaleme alan Akın, Anayasa Mahkemesi’ne (AYM) yapılan bireysel başvurunun sonucunu beklediklerini vurguladı.
Doğan Akın, "Anayasa Mahkemesi kararını beklerken: Gazeteciden, gazetecilik için satılık kelepir arsa!" başlıklı yazısında şu ifadeleri kullandı:
"İlk kez, yıllar önce Korkut Boratav hocamızın Türkiye ekonomisini değerlendirdiği bir yazısında okumuştum; borç bini aşınca alacak olurmuş!
“Borç bini aşınca her gün baklava börek yenirmiş”, “Borç bini aşınca gönül keklik eti istermiş” gibi versiyonları da var. Yani, ödeyemeyeceği kadar borç altına girenin derdini alacaklısı çeker!
Ülkemizin hukuk bakiyesini düşünürken hatırladım bu sözü. Anayasa Mahkemesi, Yargıtay, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kararlarını uygulamayan, ateş ettikten sonra nişan alırcasına tutuklamayı peşin infaz hâline getirmiş yargımızın adalete, anayasal düzene özen borcu o kadar birikmiş ki alacak olmuş; çilesini hep birlikte çekiyoruz.
Mülkiye sıralarında zihnimizi donatan Mümtaz Soysal hocamızın ifadesiyle, bütün yasaları doğuran bir ana yasa olarak Anayasamız; temel hakların özüne dokunulamayacağı esasından ifade ve basın özgürlüğüne, toplantı ve gösteri yürüyüşü hakkından yargının bağımsızlığına uzanan her alanda neredeyse rafa kaldırılmış. Ana yasamız; yasalarla, kararnamelerle, kararlarla, ihlallerle ağır yaralı!
İktidarları hukuk kurallarıyla sınırlandırma, bireyi ve toplumu devlet karşısında güçlendirme yolunda, öncü tarihi İngiltere’de kralın yetkilerini sınırlandıran ilk belge olan 1215 yılındaki Magna Carta’ya uzanan, modern tarihteki ivmesini 1789 Fransız İhtilali’yle kazanan Anayasacılık hareketleri; halk iradesinin, ulus egemenliğinin yüzyılları kapsayan mücadelesini ifade eder.
Türkiye Cumhuriyeti’nin kurulduğu topraklarda Aralık 1876’da yürürlüğe giren “Kanuni Esasi” ile başlayan anayasacılık hareketlerinin tarihi de, 150 yılı aşıyor. İnsanlık, “toplum sözleşmesi” olarak inşa ettiği anayasalara kolay ulaşmadı. Prof. Dr. Tarık Zafer Tunaya, demokrasilerin tarihini anlattığı kitabına “İnsan Derisiyle Kaplı Anayasa” adını verirken; insan onuru, özgürlük, temel haklar, keyfi yönetime son verme, bireyi güçlendirme, devleti hukukla sınırlandırma peşindeki anayasa mücadelesi için verilen savaşlara, dökülen kanlara, insanlığın ödediği bedellere işaret ediyordu.
Cumhuriyetimizin tarihindeki ilk anayasa (Teşkilat-ı Esasiye Kanunu), Ulusal Kurtuluş Savaşı yürütülürken TBMM tarafından 20 Ocak 1921’de kabul edilirken, ilk cümlesindeki “Hâkimiyet bilâ kaydü şart milletindir” hükmüyle egemenliği padişahlıktan alarak “kayıtsız, şartsız” millete verdi.
1921’i 1924, temel hakların özüne dokunma yasağını ve sosyal hakları ilk kez anayasa hukumuza sokan 1961 ve nihayet 1982 anayasaları izledi. 12 Eylül 1980 darbesinden sonra yapılan ve onlarca değişiklikle hâlen yürürlükte olan 1982 Anayasası’nda temel haklar açısından iki önemli değişiklik yapıldı.
Temel hak ve özgürlüklere ilişkin olarak yürürlüğe konmuş uluslararası anlaşmaların, aynı konuda farklı hükümler içermesi durumunda kanunlardan üstün olduğunu hükme bağlayan 90. madde (2004) ve anayasa hukukumuza ilk kez “bireysel başvuru hakkı”nı getiren 148. madde değişikliklerinden (2010) söz ediyorum. AKP iktidarı döneminde yapılan bu iki değişiklik, temel hak ve özgürlükler konusunda anayasa hukuku tarihimiz açısından iki büyük sıçramayı ifade ediyor.
Gelgelelim; kâğıt üzerindeki bu tarihsel sıçramalara rağmen Anayasa’ya, Anayasa Mahkemesi ve AİHM kararlarına da uyulmayan bir Türkiye’de yaşıyoruz. Temel görevi anayasal düzeni korumak olan yargıya, savcılara, hâkimlere “Anayasa’ya uyma” çağrıları yapılan, işlerin fazla karıştığı bir Türkiye’de çare arıyoruz.
ANAYASA'DAN T24'E
Bu özetten sonra, bizim için / gazetecilik için hayati önemi bulunan, T24’ün Anayasa Mahkemesi’ne yaptığı “bireysel başvuru”ya gelebilirim. Ancak daha önce, birkaç satır T24’teki hayatımızdan söz etmek istiyorum. “Fon paralarıyla propaganda yapıyorlar” iftirasıyla başlatılan kampanyanın ardından 30 Eylül’de tüm yayınlarına erişim engeli getirilen, itiraz başvurusu hâlen Anayasa Mahkemesi önünde bekleyen T24’teki hayatımızdan.
Mesai arkadaşlarım, “Ofisteki kahve çekirdeklerini çekeceğiz, varsa evinizden kahve değirmeni getirir misiniz” derler efkârlanırım.
Buz kovası sorarlar efkârlanırım, alet çantası, tost makinesi sorarlar…
T24, “dünya çapında yapılan araştırmaya göre ‘Türkçe bilgi doğrulama süreçlerinde yapay zekâ platformlarının en güvenilir yayın olarak birinci sırada başvurduğu’ en güvenilir mecra da… Dünyada bu dereceyi kazandıktan hemen sonra kendi ülkesinde, kanunda karşılığı bulunmayan sözüm ona bir suçlamayla yayını engellenmiş bir mecra da… İdeolojik ve finansal aidiyetlerden uzak yapısıyla Türkiye’de bağımsız gazeteciliği kurumlaştırmış bir mecra da değildir sadece.
Evimin de taksit taksit taşındığı; imkânların, yoklukların, sevinçlerin, kederlerin, başarıların, velhasıl hayatın paylaşıldığı, ‘Kâzım’ın türkülerinin söylendiği Üsküdar’dır’ da T24; emeklerine para değil ama ödül yağan gazeteci milleti evden kap kacak sual eder, efkârlanırsınız.
Stanford Üniversitesi’nin 12 bin 600 soru yönelterek yaptığı ve sonuçları geçtiğimiz Haziran ayında açıklanan araştırmaya göre, “T24’ün yapay zekâ platformlarının birinci sırada başvurduğu mecra olması” bizi elbette onurlandırıyor. Ancak; 17 yıldır hiçbir kişi, kurum, şirket, dernek, fon, devlet, belediye ve benzeri bir yapıdan tek kuruş dış kaynak kullanmayarak büyük imkânsızlıklarla gazetecilik yapmaya çalışan T24’ün bu evrensel dereceyi kazanmasının, Türkiye’de gazeteciliğin düşürüldüğü hâlleri de gösterdiğini düşünmeden yapabilir misiniz?
Türkiye’de para içinde yüzdürülen, kamu bankaları, kamu kuruluşları, belediyeler, özel şirketlerle “ilan / reklam / tanıtım / sponsor” gelirlerine boğulan mecralar değil, geçim derdi içinde çalışan fedakâr editörleri, muhabirleri ve çıkarsız yazarlarıyla “imkânları nispetinde” gazetecilik yapabilen T24’ün en güvenilir, en önce başvurulan mecra olması, yönlendirilmiş paranın gazeteciliği ne kadar imkânsızlaştırdığını da gösteriyor. Gazetecilik dışında işler için araçsallaştırılan gazetecilik, para içinde yüzdürülse de, şuncacık bir T24 kadar görünemiyor işte Türkiye’den ve dünyadan.
Sadece bu yıl editör, muhabir ve yazarları 12 gazetecilik ödülüne değer görülerek rekor kıran yayınımıza erişim, kimselerin hukuk adına savunamadığı, savunamayacağı bir şekilde, İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı’nın talebi ve İstanbul 1. Sulh Ceza Hâkimliği’nin kararıyla 30 Eylül’de engellendi. İtirazımız 2. Sulh Ceza Hâkimliği tarafından reddedilince; ilk adımda “tedbir” kararıyla erişim engelinin durdurulması, sonra da dosyanın esastan ele alınarak engelin kaldırılması talebiyle Anayasa Mahkemesi’ne bireysel başvuru yaptık.
Bir anlamda “tutuklu” yargılanan T24’ümüzün başvurusunun Anayasa’ya, Anayasa Mahkemesi’nin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’a ve Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü’ne göre hızla sonuçlandırılmasını bekliyoruz.
FONLARI BULAMADIK, ARSAMIZI SATIYORUZ
30 Eylül’den beri, bugün itibarıyla tam 48 gündür devam eden erişim engeli, kaçınılmaz olarak T24’ün başlıca gelir kaynağı olan reklam bütçesini yerle bir etti.
Maaşlı trol çetelerinin, gerçeklere karşı susturucu takılmış gazeteci kılıklı yanaşmaların öne sürdüğü T24’teki fon paralarını, yayına başladığımız 1 Eylül 2009’dan beri, 17 yılı aşkın süredir ara tara bulamadık, bulamıyoruz, kasamız tamtakır!
Peki ne yapmalı? T24 gazetecileri için kurduğum bir hayalin arsasını satmaya karar verdim! Cumhuriyet gazetesi yıllarımda, İlhan Selçuk öncülüğünde Silivri’de kurulan Cumhuriyet Mahallesi Kooperatifi’nde, taksitle aldığım 540 metrekarelik bir arsa var.
Üzerine birkaç kuruş koyarak Gökçeada’da alacağımız bir evde T24 çalışanları nefes alsın, tatil yapsın hayalini kurduğum bir arsa. Şimdilik T24’ümüzün nefesi kesilmesin, ‘medarı maişet motoru’ biraz daha dönsün düşüncesiyle hayal arsamızı satmaya karar verdim.
Elbette hayallerimiz yok edilmedi, edilemez. O küçücük arsa; her şeyiyle benzersiz bir T24 hayalinin sadece bir aracıydı. Feda olsun, yine olur, yine yaparız.
Evet, ne olursa olsun gazeteciliği sürdürmek, emsalsiz serüveniyle şimdiden medya tarihimize geçen T24’ü hukuksuzluğa direnerek yaşatmak için arsamızı satışa çıkarıyoruz. Kim bilir, belki arada Anayasa Mahkemesi karar verir; kimselerden tek kuruş almayarak 17 yıldır bağımsız gazetecilik yapan, Türkiye’de ödül rekorları kıran, dünyada dereceler kazanan T24 hakkındaki, hukuk ve basın özgürlüğü adına utançtan başka bir anlam ifade etmeyen erişim engelini kaldırır.
“Evrende her şey küçük doğar, zamanla büyür; acı büyük doğar, zamanla küçülür.”
Aşılacağını bildiğiniz sıkıntılara daha kolay katlanırsınız. İlhan Abi’nin eşi Handan Selçuk’u kaybettiğinde (30 Mart 2001) Cumhuriyet’te yayımlanan ve her kötü güne umut eken yazısındaki bu unutulmaz sözleriyle biz de katlanmaya çalışıyoruz.
Ama bir yandan da, eylül ayından beri, bütçemizin üzerindeki zaman kanat takmış uçuyor! Ne diyordu Turgut Uyar; Eylül toparlandı gitti işte, Ekim filan da gider bu gidişle…
Anayasa Mahkemesi’nin aynı konuda onlarca kararıyla oluşturduğu içtihat eşliğinde, Twitter için 10 günde sonuçlandırdığı bireysel başvuruyu T24 için de artık karara bağlamasını bekliyoruz.
Anayasa’ya sadakat için, ifade ve basın özgürlüğü için, gazetecilik için, adaletin geç kalarak adaletsizlik olmaması için, yaşamak için, hakkımızdaki sonucu yok olmadan görmek için buna ihtiyacımız var. Türkiye’nin şeffaf, dürüst, ideolojik ve finansal takıntılara esir olmayan, bağımsız, gerçek gazeteciliğe ihtiyacı var.
Yoksa, Kasım filan da gitmesin bu gidişle…"