Televizyon kanallarının reklam gelirlerinde son 30 yılın en düşük seviyelerini görmesi, dizi sektöründe büyük bir krizi tetikledi. Bölüm başı ortalama yapım maliyetlerinin 14 milyon liradan 22,5 milyon liraya çıkmasıyla kanallar, yapım şirketlerinden yüzde 25 oranında indirim talep etmeye başladı. Önceki sezon 44 olan dizi sayısının bu yıl 36'ya, çekilen bölüm sayısının ise 860'tan 712'ye gerilediği sektörde, kanalların talep ettiği bu kesintinin set emekçilerinin ve oyuncuların ücretlerinden çıkarılacağı iddiası büyük tepki topladı.
"İHRACAT KARLARI PAYLAŞILMIYOR, ZARAR ÇALIŞANA YÜKLENİYOR"
Birgün'de Metin Yetim'in haberine göre; Sine-Sen Genel Başkanı Galip Görür, sektörün yurt dışı satışlarından 1 milyar dolara ulaşan devasa gelirler elde ettiğine ve on binlerce dolarlık devlet teşviklerinden yararlandığına dikkat çekerek, reklam düşüşünün faturasının emekçiye kesilmesini bir "saldırı" olarak nitelendirdi. Başrol kaşelerinin düşürülmesi bahanesiyle asıl yükün set işçisine bindirildiğini belirten Görür, 16 saati bulan yasa dışı çalışma süreleri, mobbing, iş güvenliği ihlalleri ve ödenmeyen maaşlara vurgu yaptı.
Sine-Sen Hukuk Birimi Üyesi Haydar Yenmez ise, reklam bütçelerinin hızla dijital platformlara kaydığını belirterek, yapımcıların sigorta primlerini dahi ödemekten imtina ettiği bir düzende işçi ücretlerinde kesintiye gitme planlarına karşı sendika olarak hukuki savunmaya geçeceklerini açıkladı.
"SEKTÖR BİTME NOKTASINA GELDİ"
Yardımcı Yönetmen Tuğçe Kayaarası, izleyici alışkanlıklarının dijital platformlara yönelmesiyle ulusal kanallardaki gizli krizin artık tamamen gün yüzüne çıktığını ifade etti. Bölüm başı 30 milyon lirayı bulan dev bütçelerde, başrol oyuncularına ödenen astronomik rakamlar ile kamera arkası emekçilerinin aldığı asgari ücretler arasındaki uçurumun devasa boyutlara ulaştığını belirten Kayaarası, çözümün mevcut israf düzeni yerine 50-60 dakikalık daha kısa süreli ve çalışan haklarının gözetildiği projelere geçmekten geçtiğini savundu.
"KRİZ REKLAMDA DEĞİL, SÖMÜRÜYE DAYALI ÜRETİM REJİMİNDE"
Sinema eleştirmeni ve akademisyen Dr. Murat Tırpan, yaşananları basit bir reklam krizi olarak değil, çöken bir üretim rejimi olarak tanımladı. Dizilerin yurt dışına üçe bölünerek pazarlandığını ancak elde edilen döviz gelirinin emekçiyle hiçbir zaman paylaşılmadığını belirten Tırpan, kanalların yapımcılardan istediği yüzde 25'lik indirimin doğrudan set ekibine yansıtılmasının, sadece birkaç yüksek kaşeli oyuncu hedef gösterilerek örtbas edilmeye çalışıldığını vurguladı. Tırpan, "Set emekçisinden bozuk bir reklam makinesini sübvanse etmesini istemek kriz yönetimi değil, sınıf siyasetidir" ifadelerini kullandı.
"DEVLET DESTEKLİ BALON PATLADI"
Süreci siyasi ve ekonomik boyutuyla değerlendiren oyuncu Levent Üzümcü, televizyon kanallarındaki tek tip ve iktidar yanlısı haber dilinin izleyiciyi ana akım medyadan kopardığını dile getirdi. Bugüne kadar devlet bankaları ve teşvikleri üzerinden sağlanan bütçelerle ayakta duran kanalların, kamu kaynaklarının daralması ve özel sektörün televizyon reklamlarından verim alamaması nedeniyle tıkanma noktasına geldiğini ifade eden Üzümcü, "Kanal ile devlet arasında kurulan simbiyotik ilişki sürdürülemiyor, yapımcılar artık bu büyük balonu şişiremiyor" dedi. Üzümcü ayrıca, bazı sektör profesyonellerinin sahip oldukları yüksek hayat standartlarını kaybetme korkusuyla bu sistemsel adaletsizliğe ses çıkarmamasını da eleştirdi.
