Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Konferansı COP31, Antalya’da ikinci gününde. Zirvenin enerji ve ulaşım ağırlıklı gündemi sürerken masada çarpıcı bir veri var: ABD-İran savaşı, 2026'yı küresel emisyonların düştüğü bir yıla çevirebilir.
İklim analiz platformu Carbon Brief’in Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) tahminlerine dayanan çalışmasına göre, Hürmüz krizinin etkisiyle küresel fosil yakıt emisyonlarının 2026'da yüzde 0,5 civarında düşmesi bekleniyor. Ancak bu tablonun bir de görünmeyen faturası var.
Hürmüz krizi petrol talebini nasıl düşürdü?
Carbon Brief’e göre ABD-İran savaşı Hürmüz Boğazı’ndan geçen ticareti ciddi şekilde aksattı ve petrol ile gaz fiyatlarında küresel ekonomiye yayılan bir sıçramaya yol açtı.
Petroldeki değişim yılın başındaki beklentilerin tam tersine döndü. IEA, ocak ayındaki raporunda 2026 için günlük 930 bin varillik talep artışı öngörüyordu. Morgan Stanley’nin 15 Eylül tarihli araştırma notu ise piyasadaki ortak tahminin günlük 2 milyon 415 bin varillik bir talep düşüşü olduğunu ortaya koydu.
Kömürde ise tersi yaşandı. IEA’nın eylülde yayımlanan güncellemesi, beklenen küçük düşüş yerine küresel kömür talebinin 2026'da yüzde 1,2 artacağını gösterdi. Buna rağmen analize göre kömürdeki bu artış, büyük kısmı Hürmüz’le ilgisiz olsa da, petrol ve gazdaki düşüşle fazlasıyla dengeleniyor.
Washington Post da eylül sonunda benzer bir tespitte bulunmuştu. Gazeteye göre yedinci ayındaki savaş, üretimi ve taşımacılığı aksatarak dünya genelinde petrol ve gaz tüketiminde sert bir düşüşe yol açtı ve istenmeden son yılların en büyük karbon emisyonu düşüşünü tetikledi.
Savaşın kendi karbon faturası
Düşüşün öbür yüzünde savaşın kendisi var. Queen Mary Üniversitesi, Lancaster Üniversitesi ve Climate and Community Institute araştırmacılarının analizine göre İran savaşının ilk 14 günü 5 milyon tonun üzerinde karbondioksit eşdeğeri emisyon üretti. Bu rakam, İzlanda’nın bir yıllık toplam karbon salımından daha fazla.
Rapora göre bu emisyonların en büyük kalemi yıkılan binalar. Araştırmacılar bir de sistemsel soruna dikkat çekiyor: ulusal emisyon envanterleri çoğu zaman askeri emisyonları kapsamıyor. Üstelik İran’ın ve Körfez bölgesinin yeniden inşasının, aktif çatışmanın emisyonlarını katbekat aşacağı uyarısı da yapılıyor.
Toplam sera gazı tablosu o kadar iyi değil
Carbon Brief’in yüzde 0,5'lik tahmini yalnızca fosil yakıt kaynaklı karbondioksiti kapsıyor. Fosil yakıtlar, küresel sera gazı emisyonlarının üçte ikisini oluşturuyor.
Tüm sera gazlarına bakınca tablo değişiyor. Climate TRACE verilerine göre küresel sera gazı emisyonları 2026'nın ilk yarısında geçen yılın aynı dönemine kıyasla yüzde 0,2 arttı. Temiz enerji yatırımları da geriledi. Rhodium Group’a göre küresel rüzgar ve güneş yatırımları, birkaç yıllık büyümenin ardından 2026'nın ilk yarısında düştü, düşüşün büyük bölümü Çin kaynaklı.
AP’nin görüştüğü uzmanlar da ortak bir noktada buluşuyor. Savaş temiz enerjiye geçişi hızlandırıyor gibi görünse de dünya hala büyük ölçüde fosil yakıtlara bağımlı. Bazı ülkeler radikal adımlar attı: Laos, elektrikli araçları teşvik etmek için benzinli ve dizel araç ithalatını 2026 boyunca askıya aldı.
COP31 masasında enerji güvenliği
Türkiye’nin ilk kez ev sahipliği yaptığı COP31, 9-20 Kasım tarihleri arasında Antalya’da düzenleniyor. Zirveye Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Murat Kurum başkanlık ediyor. 11-12 Kasım’da yapılacak Dünya Liderler Zirvesi’ne şimdiye kadar 85 devlet ve hükümet başkanı katılımını bildirdi.
Savaşın enerji piyasalarına etkisi, Antalya öncesinde de COP31 Başkanlığı’nın gündemindeydi. Bakan Kurum, COP31 sürecine ilişkin basın toplantısında enerji güvenliğinin dünyanın en önemli gündem maddesi olduğunu söylemiş, savaşın enerji fiyatlarını yükselttiğine dikkat çekmişti. Avrupa’daki enerji krizinin de COP31'in iklim hedeflerini zorlaştırdığı değerlendiriliyor.
Zirvenin üzerinde geçen yılın gölgesi de var. Brezilya’nın Belém kentindeki COP30'da fosil yakıtlardan uzaklaşmaya yönelik ortak bir yol haritasında uzlaşılamaması, Antalya öncesindeki kuşkuları artırıyor.
Bugünkü programda enerji başlığı öne çıkıyor. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Alparslan Bayraktar, COP31 kapsamında Enerji Bakanları Toplantısı’na ve IRENA Küresel Jeotermal Taahhüdü Üst Düzey Etkinliği’ne katılacak.
