Binlerce turistin peşinden koştuğu tilki ışıkları Finlandiya’da görüldü

Finlandiya’da güneşten gelen yüklü parçacıkların dünyanın atmosferindeki oksijen ve azot gazlarıyla çarpışması sonucu oluşan kuzey ışıkları Aurora Borealis Finlandiya’nın Seinajoki kentinde görüldü. Kuzey Kutup Dairesi’nde bulunan ülkelerde yılın belli zamanlarında sıkça görülen bu doğa olayı bu kez Finlandiya’nın iç kesimlerinde yer alan Güney Ostrobotniya bölgesinin merkezi olan Seinajoki kentinde ortaya çıktı.

Güneşten gelen yüklü parçacıkların oksijen ve azot moleküllerine çarpmasıyla nadir görülen kırmızı aurora da Seinajoki kentinde görüntülendi. Seinajoki yaklaşık 63 derece kuzey enleminde bulunması nedeniyle kuzey ışıklarının tipik olarak Laponya bölgesine kıyasla daha az sıklıkta görüldüğü bir konumda yer alıyor. Bu nedenle kentte hem yeşil hem de kırmızı renklerin belirmesi güçlü bir jeomanyetik aktiviteye işaret ediyor. Yerel sakinler ve fotoğrafçılar gece boyunca gökyüzündeki renk cümbüşünü kaydetti. Açık ve karanlık bir gökyüzünün eşlik ettiği bu görüntü özellikle yüksek irtifada oluşan kırmızı tonlarıyla dikkat çekti.

Kuzey ışıkları güneşten gelen yüklü parçacıkların dünyanın manyetik alanı tarafından kutuplara yönlendirilmesi ve atmosferdeki gaz molekülleriyle etkileşime girmesi sonucunda oluşur. Güneş rüzgarı adı verilen bu parçacık akışı güneş yüzeyindeki patlamalar ve koronal kütle atımları sırasında daha da yoğunlaşır. Parçacıklar dünyanın manyetosferine ulaştığında manyetik alan çizgileri boyunca kuzey ve güney kutuplarına doğru hızlanır. Atmosfere girdiklerinde oksijen ve azot atomlarını uyararak ışık yaymalarına neden olur. En yaygın renk yeşildir ve genellikle 100 ile 300 kilometre arasındaki irtifalarda oksijen atomlarının uyarılmasıyla ortaya çıkar.

Mavi ve mor tonlar ise azot moleküllerinden kaynaklanır. Kırmızı aurora ise daha yüksek irtifalarda genellikle 200 kilometrenin üzerinde oksijen atomlarının farklı bir enerji geçişiyle oluşur. Bu renk daha nadirdir çünkü yüksek irtifada gaz yoğunluğu düşüktür ve parçacıkların yeterli enerjiye sahip olması gerekir. Seinajoki’de kırmızı tonların görülmesi olayın oldukça enerjik olduğunu gösteriyor. Bu tür güçlü aktivite dönemlerinde aurora ovali daha güneye doğru genişleyerek normalde daha seyrek görülen bölgelerde de izlenebilir hale gelir.

Kırmızı aurora oksijen atomlarının yüksek irtifada yavaş enerji salımı yapması sonucu oluşur. Bu süreç düşük irtifalardaki daha yoğun atmosferde kolayca sönümlendiği için yalnızca güçlü güneş fırtınaları sırasında net biçimde görünür. Yeşil ışık daha hızlı salındığı için daha sık ve parlak izlenir. Seinajoki’de kırmızının da belirmesi güneşten gelen parçacıkların yoğunluğunun yüksek olduğunu ve jeomanyetik fırtınanın etkili olduğunu ortaya koyuyor. Bu tür olaylar sırasında kuzey ışıkları sadece Laponya’da değil Finlandiya’nın daha güneyindeki bölgelerde de görülebilir. Güneş aktivitesi döngüsünün zirve dönemlerine yakın yıllarda bu tür görünümler daha sık yaşanır. Bilim insanları bu renklerin fotoğraflanmasının hem görsel hem de bilimsel açıdan değerli olduğunu vurgular. Kırmızı tonlar genellikle yeşilin üzerinde bir perde gibi belirir ve gökyüzüne dramatik bir görünüm katıyor.

Kuzey ışıklarına yöre halkı Fincede Revontulet yani tilki ateşi adını veriyor. Yöre halkının inanışına göre tilki kürkü bir nesneye temas ettiğinde ısı üretmeyen ışık olayına neden oluyor. Laponya’da koşan tilkilerin yan taraflarının ağaçlara çarpması veya kuyruklarının kara değmesi sonucu kuzey ışıklarının oluştuğu söyleniyor. Bu efsane kuşaklar boyu anlatılmış ve kuzey ışıklarını yerel kültürde özel bir yere taşımıştır.

Modern bilim olayı güneş rüzgarı ve atmosfer etkileşimiyle açıklasa da efsane hâlâ popülerliğini koruyor. Finlandiya’da özellikle kış aylarında bu efsane turist rehberlerinde ve yerel anlatılarda sıkça yer alır. Seinajoki’deki görünüm de bu kadim inanışın güncel bir yansıması olarak değerlendirildi.

Finlandiya’da eylül ve nisan ayları arasında görülen kuzey ışıkları için Türkiye’den de binlerce turist bölgeyi ziyaret ediyor. En yoğun ilgi Laponya bölgesine özellikle Rovaniemi Saariselkä ve Ivalo gibi noktalara yöneliyor. Cam tavanlı iglolar ve kuzey ışıkları turları bu dönemde büyük talep görüyor.

Laponya’da kış sezonunda milyonlarca geceleme kaydediliyor ve kuzey ışıkları turizmin en önemli çekim unsurlarından biri haline gelmiş durumda. Seinajoki gibi daha güneydeki kentlerde görünüm daha seyrek olsa da güçlü aktivite dönemlerinde buraya da ilgi artıyor. Turistler genellikle gece yarısı civarında açık havalarda ışık kirliliğinden uzak noktaları tercih ediyor. Kalın giysiler tripod ve sabır en temel öneriler arasında yer alıyor. Sosyal medya etkisiyle aurora avı popülerliği son yıllarda önemli ölçüde yükseldi. Finlandiya Meteoroloji Enstitüsü ve çeşitli uygulamalar aktivite tahminleri sunarak ziyaretçilere yardımcı oluyor.