İstanbul'un geceleri bir zamanlar bambaşkaydı.
Beyoğlu'nun dar sokaklarında meyhaneler kapanmaya yüz tutmuş, son kadehler kaldırılmış, müdavimler evlerinin yolunu tutmaya başlamıştı. Kimisi şarkı söyleyerek yürüyor, kimisi duvarlara tutunarak ilerliyordu.
Ama anlatılanlara bakılırsa o yıllarda İstanbul sarhoşlarının içkiden başka bir derdi daha vardı.
Gecenin herhangi bir saatinde karşılarına çıkabilecek ufak tefek, hareketli, bıyıklı bir adam...
Adı Fahrettin Kerim Gökay'dı.
İstanbul'un valisiydi. Üstelik aynı zamanda belediye başkanıydı.
Ve rivayete göre geceleri ekibini yanına alıp Beyoğlu sokaklarında sarhoşların peşine düşüyordu.
Sokakta içkiyi fazla kaçırmış birine rastladığında işin sonu bazen evde değil, hastanede bitiyordu.
En azından İstanbul'un hafızasında yaşayan hikaye böyleydi.
DOKTORLUKTAN VALİLİĞE UZANAN SIRA DIŞI HAYAT
Fahrettin Kerim Gökay sıradan bir devlet görevlisi değildi.
1900 yılında Eskişehir'de dünyaya gelmiş, tıp eğitiminin ardından Avrupa'da nöropsikiyatri alanında uzmanlaşmıştı. Türkiye'de psikiyatrinin öncü isimlerinden Mazhar Osman'ın öğrencisiydi.
Bakırköy Akıl Hastanesi'nde çalışmış, akademik kariyerinde yükselerek ordinaryüs profesör unvanını almıştı.

Ruh sağlığı, bağımlılık ve alkolün insan üzerindeki etkileri onun yalnızca mesleki değil, toplumsal mücadelesinin de merkezindeydi.
Yeşilay'ın önde gelen isimlerindendi. 1945-1950 yılları arasında cemiyetin genel başkanlığını yürüttü.
1949'da İstanbul Valiliği ve Belediye Başkanlığı görevlerine getirildiğinde, artık yalnızca hastaları tedavi eden bir hekim değildi.
Milyonluk bir şehrin yönetimi de onun sorumluluğundaydı.
Gökay, 1957 yılına kadar İstanbul'u yönetti. CHP iktidarı döneminde göreve gelmişti. 1950 seçimlerinde Demokrat Parti iktidara geldiğinde de görevini sürdürdü.
İki ayrı siyasi dönemde İstanbul'un başında kalmayı başarmıştı.
Ama onu halkın hafızasına yerleştiren yalnızca yöneticiliği değildi.
Asıl unutulmayan, içkiye karşı verdiği mücadeleydi.
BEYOĞLU'NDA SARHOŞLARIN KABUSU
İstanbul'un eğlence hayatında Beyoğlu'nun ayrı bir yeri vardı.
Meyhaneleri, gazinoları, gece hayatı ve müdavimleriyle şehrin en hareketli bölgelerinden biriydi.
Anlatılanlara göre Gökay'ın özellikle geceleri bu bölgeyi dolaşması tesadüf değildi.
Vali, içkiyle mücadelesini makam odasının dışına taşımıştı.
Yanındaki görevlilerle sokakları gezdiği, sarhoşları toplattığı ve bazılarının Bakırköy'deki ruh ve sinir hastalıkları hastanesine gönderildiği anlatılıyordu.

Hatta bu hikayenin daha ürkütücü bir versiyonu da vardı.
Gökay'ın yakalattığı sarhoşların bel kemiklerinden su aldırdığı söylenirdi.
Bugün kulağa son derece sert gelen bu anlatı, dönemin İstanbul'unda neredeyse bir şehir efsanesine dönüşmüştü.
Ancak burada önemli bir ayrıntı var.
Gökay'ın sarhoşları hastaneye gönderdiğine ilişkin anlatılar farklı yazılarda karşımıza çıksa da geceleri düzenlediği ileri sürülen devriyelerin kapsamını, hastaneye gönderilen kişi sayısını veya belden su alma iddiasını doğrulayan yeterli belge bulunmuyor.
Dolayısıyla bunları kesinleşmiş tarihsel olaylar olarak değil, dönemin sözlü hafızasında yaşayan rivayetler olarak değerlendirmek gerekiyor.
Yine de bu rivayetlerin kendisi bile önemli bir şeyi gösteriyor.
İstanbul'da bir dönem içki denildiğinde insanların aklına yalnızca meyhaneler değil, valinin adı da geliyordu.
MİNİ MİNİ VALİMİZ, NE OLACAK HALİMİZ?
Fahrettin Kerim Gökay'ın boyu kısaydı.
Ama İstanbul'daki ünü boyundan çok daha büyüktü.
Halk, bu hareketli ve ufak tefek valiye bir tekerleme bile yakıştırmıştı:
"Mini mini valimiz, ne olacak halimiz?"
Bu söz zamanla dilden dile dolaştı.
Gazetecilerin ve mizah yazarlarının da ilgisini çeken Gökay, dönemin renkli kamuoyu figürlerinden birine dönüştü.
Özellikle Cumhuriyet gazetesi yazarı Doğan Nadi ile arasında geçen sözlü atışmalar, basın tarihinin hatırlanan örnekleri arasına girdi.
Gökay'ın doktorluktan valiliğe uzanan kariyeri de sık sık şakalara konu oluyordu.
Ancak İstanbul halkının ona yaptığı en büyük şaka henüz gelmemişti.
İÇKİ DÜŞMANININ ADI RAKI ŞİŞESİNDE
Bir düşünün...
Hayatını içkiyle mücadeleye adamışsınız.
Yeşilay'ın başkanlığını yapmışsınız.
İstanbul'un valisi olmuş, geceleri sarhoşların peşine düştüğünüz hikayeleriyle ün kazanmışsınız.
Ve bir gün insanlar meyhaneye girip sizin adınızı söyleyerek rakı istemeye başlıyor.

Fahrettin Kerim Gökay'ın başına gelen tam da buydu.
Anlatılana göre dönemin küçük rakı şişelerine, valinin kısa boyundan hareketle "Fahrettin Kerim" adı takılmıştı.
Meyhanelerde artık şöyle seslenildiği söyleniyordu:
"Aç bir Fahrettin Kerim!"
Bir başka masada garson çağrılıyor, aynı isimle rakı sipariş ediliyordu.
Valinin içkiye karşı sert tutumu, İstanbul'un mizah anlayışıyla birleşmişti.
Halk, kendisini içkiden uzak tutmaya çalışan valinin adını içki sofrasına taşımıştı.
Üstelik bu lakap yalnızca bir gecelik şaka olarak kalmadı. Küçük rakı şişelerine verilen adın hikayesi, İstanbul'un eski meyhane kültürünü anlatan yazılarda yıllarca yaşamaya devam etti.
Bir bakıma Gökay'ın mücadele ettiği alışkanlık, ona hiç beklemediği bir şöhret kazandırmıştı.
Tarihin ironisi de buydu.
İçkiyle mücadele eden vali, rakı masalarının unutulmayan isimlerinden biri haline gelmişti.
İSTANBUL'UN HAFIZASINDA KALAN VALİ
Elbette Fahrettin Kerim Gökay'ın İstanbul'daki sekiz yılı yalnızca içki tartışmalarından ibaret değildi.
Şehrin su sıkıntısıyla mücadele etti, sağlık kuruluşlarının geliştirilmesine yönelik çalışmalar yürüttü, gürültüye karşı önlemler aldı.
1951'de korna kullanımını sınırlandırmaya yönelik girişimleri bile oldu.
Hekim kimliği, şehir yönetiminde de kendisini gösteriyordu.
Ancak görev yaptığı dönem, İstanbul'un siyasi ve toplumsal bakımdan en çalkantılı yıllarından bazılarını da kapsıyordu.
1955'te yaşanan 6-7 Eylül olayları, onun valiliği sırasında İstanbul'un karşılaştığı en ağır tarihsel kırılmalardan biriydi.

1957'de valilik görevi sona erdi. Daha sonra büyükelçilik, milletvekilliği ve bakanlık yaptı.
1987'de hayatını kaybetti.
Ardında bir akademik kariyer, devlet görevleri ve İstanbul'un hafızasına yerleşmiş birbirinden ilginç hikayeler bıraktı.
Fakat bu hikayelerin bazıları, tarihin belgelerinden çok şehrin sözlü kültüründe yaşamayı sürdürdü.
ARADAN YILLAR GEÇTİ, BU KEZ GÖKYÜZÜNDEN SES GELDİ
Takvimler 31 Ağustos 2026'yı gösteriyordu.
Bu kez sahne Beyoğlu değil, Fatih'teki tarihi surların çevresiydi.
Açık alanda içki tüketen kişilerin üzerinde bir polis dronu belirdi.
Havadan yükselen ses, bölgedekilere şöyle seslendi:
"Bu bir polis dronudur. Bu bölgede alkol içmek yasaktır. Derhal bu bölgeden ayrılın."
Bir gün sonra benzer görüntüler Üsküdar sahilinde kaydedildi.
Bu kez yapılan anonsta, bölgeden ayrılmayanlar hakkında cezai işlem uygulanacağı uyarısı da vardı.
Görüntüler kamuoyuna yansıdığında eski bir tartışma yeniden başladı.
Kamusal alanda içki içmek gerçekten yasak mıydı?
Türkiye'de açık alanlarda alkol tüketimini her yerde ve her koşulda yasaklayan genel bir kanun hükmü bulunmuyor.
5326 sayılı Kabahatler Kanunu'nun 35. maddesi, yalnızca içki içilmesini değil, sarhoş olarak başkalarının huzur ve sükununu bozacak şekilde davranılmasını yaptırıma bağlıyor.
Dolayısıyla içki tüketimiyle kamu düzenini bozmak arasında hukuken önemli bir fark bulunuyor. Belirli alanlara ilişkin özel düzenlemeler ise ayrıca değerlendirilmeli.
Dronlu denetimler de tam bu nedenle hukuki tartışmaları beraberinde getirdi.
BİR ZAMANLAR VALİ DOLAŞIRDI, ŞİMDİ DRONLAR
Aradan yaklaşık 75 yıl geçti.
İstanbul büyüdü. Beyoğlu değişti. Eski meyhanelerin bir kısmı kapandı, eğlence hayatı başka sokaklara taşındı.
Şehir artık milyonlarca insanın yaşadığı devasa bir metropol.
Denetim araçları da değişti.
Bir zamanlar ufak tefek bir valinin geceleri sokaklarda dolaştığı anlatılırken, bugün polis dronları gökyüzünden anons yapıyor.
Elbette Gökay'a ilişkin rivayetlerle bugünün belgelenmiş polis uygulamalarını aynı tarihsel gerçeklik düzeyinde değerlendirmek mümkün değil.
Ama iki dönemi yan yana getiren bir soru var:
Devletin kamu düzenini koruma yetkisi nerede biter, bireyin yaşam biçimine müdahale nerede başlar?
Fahrettin Kerim Gökay'ın hikayesi yalnızca eski İstanbul'un tuhaf bir hatırası değil.
Bir dönemin yönetim anlayışını, toplumun otorite karşısında geliştirdiği mizahı ve yaşam tarzı tartışmalarının nasıl kuşaktan kuşağa taşındığını da anlatıyor.
İstanbul, içkiye karşı mücadelesiyle tanınan valisini bir rakı şişesine adını vererek tarihe geçirmişti.
Bugün aynı şehrin sokaklarında bu kez gökyüzünden yasak anonsları yükseliyor.
Valiler değişti, İstanbul değişti, teknoloji değişti.
Ama kimin nerede, nasıl yaşayacağına kimin karar vereceği sorusu değişmedi.