Bir belediye başkanı görevden alındığında ya da koltuk başka bir nedenle boşaldığında, yerine kimin geçeceğine belediye meclisi karar veriyor. Meclis üyeleri kendi aralarında oylama yapıyor ve “başkan vekili” seçiliyor.

Son bir yılda bu seçimler çok tartışıldı. Yanlış yazılan bir harf yüzünden oylar iptal edildi, salonlarda kavgalar çıktı, sonuçlar mahkemeye taşındı.

Belediye başkan vekili seçimlerinde 10 yeni kural: Bugün başladı, neler değişti? - Resim : 1

Şimdi kurallar değişti. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı’nın hazırladığı yeni düzenleme bugün Resmi Gazete’de yayımlandı ve hemen yürürlüğe girdi.

Önce önemli bir not: Bu değişiklik, vatandaşın sandığa gittiği yerel seçimleri etkilemiyor. Sadece başkanlık koltuğu dönem içinde boşaldığında mecliste yapılan seçimleri kapsıyor.

Bazı kurallar da aynı kalıyor. Koltuk boşaldığında meclisi yine vali toplantıya çağıracak ve seçim tarihi 10 gün içinde belirlenecek. Oylar yine gizli olacak. Değişen şey, oylamanın adım adım nasıl yapılacağının artık açıkça yazılmış olması.

İşte 10 maddede yeni kurallar:

1. Adaylar baştan belli olacak

Başkan vekili olmak isteyenler, seçim gününün ilk oturumunda adaylığını bildirecek. Bu oturum bittikten sonra kimse aday olamayacak. Ama adaylar her oylamadan önce yarıştan çekilebilecek.

Ne işe yarayacak?
Oylamanın ortasında sürpriz aday çıkmayacak. Herkes kime oy verebileceğini en başta bilecek.

2. Oy pusulası hazır basılı olacak

Tüm adayların isimleri tek bir oy pusulasına, alfabe sırasıyla basılacak.

Ne işe yarayacak?
Hiçbir aday pusulada öne çıkmayacak. Herkes aynı pusulayla oy verecek.

3. Kalem yok, mühür var

Eskiden meclis üyeleri, oy verdikleri adayın adını kağıda kendi eliyle yazıyordu. Artık sadece istedikleri adayın isminin yanına mühür basacaklar.

Belediye başkan vekili seçimlerinde 10 yeni kural: Bugün başladı, neler değişti? - Resim : 2

Ne işe yarayacak?
Tartışmaların en büyük nedeni ortadan kalkıyor. Bayrampaşa’da bir adayın soyadı “Akın” yerine “Akin” diye yazıldığı için oylar geçersiz sayılmıştı. Artık yazım hatası ya da okunmayan el yazısı yüzünden oy yanmayacak.

4. Oylar kapalı kabinde verilecek

Meclis salonuna en az iki kapalı kabin kurulacak. Üyeler oylarını bu kabinlerde kullanacak.

Ne işe yarayacak?

Kimse kimin kime oy verdiğini göremeyecek. Meclis üyesi baskı hissetmeden, kendi kararına göre oy verebilecek.

5. Sandık şeffaf olacak

Oy pusulası zarfa konup şeffaf bir sandığa atılacak. Sandık, salondaki herkesin rahatça görebileceği bir yere konulacak.

Ne işe yarayacak?
Oy gizli kalacak ama sandık herkesin gözü önünde olacak. Sandığa ne girip ne çıktığını herkes görebilecek.

6. Aday, seçimi yönetemeyecek

Aday olan meclis üyesi oy kullanabilecek. Ama seçimi yönetemeyecek, oyları sayan ekipte de yer alamayacak.

Ne işe yarayacak?
Bir maçta oynayan oyuncu aynı maçta hakemlik yapamaz. Bayrampaşa’da mahkeme de aynı şeyi söylemiş, seçimi hem yöneten hem de aday olan kişinin bu görevi yapamayacağına karar vermişti. Artık bu kural açıkça yazıyor.

Belediye başkan vekili seçimlerinde 10 yeni kural: Bugün başladı, neler değişti? - Resim : 3

7. Hangi oyun geçersiz olduğu belli

Üç durumda oy geçersiz sayılacak:

  • Pusulanın arkasında resmi mühür yoksa
  • Pusulaya oyu verenin kim olduğunu belli edecek bir işaret konulmuşsa
  • Birden fazla adayın yanına mühür basılmışsa
  • Ne işe yarayacak? Bir oyun geçerli mi geçersiz mi olduğuna seçimi yöneten kişi kendi kafasına göre karar veremeyecek. Kurallar herkes için aynı.

8. Sandıktan fazla zarf çıkarsa oylama yenilenecek

Sandıktan, oy kullanan kişi sayısından daha fazla zarf çıkarsa, zarflar hiç açılmadan o oylama baştan yapılacak.

Ne işe yarayacak?
Sandığa fazladan oy atılarak sonucun değiştirilmesinin önüne geçilecek.

9. Her parti gözlemci gönderebilecek

İsteyen her parti, oylamayı izlemek için bir gözlemci gönderebilecek. Partisi olmayan bağımsız üyeler de bir gözlemci belirleyebilecek. Bir itiraz olduğunda önce gözlemcilerin görüşü alınacak ve yazıya geçirilecek.

Ne işe yarayacak?
Hiçbir parti sürecin dışında kalmayacak. Kimse “itirazımız dinlenmedi” diyemeyecek.

10. Oy pusulaları saklanacak

Seçim bittikten sonra tüm oy pusulaları ve zarflar bir zarfa konup mühürlenecek. Bunlar, mahkemeye başvurma süresi dolana kadar saklanacak. Dava açılırsa da dava kesin olarak bitene kadar saklanmaya devam edecek.

Ne işe yarayacak?
Sonuca itiraz edilirse mahkeme pusulaları kendisi inceleyebilecek. Kanıtlar kaybolmayacak.

Belediye başkan vekili seçimlerinde 10 yeni kural: Bugün başladı, neler değişti? - Resim : 4

Bu kurallar neden geldi?

Son dönemde gözaltına alınan ya da tutuklanan belediye başkanlarının yerine yapılan seçimler çok tartışıldı. Bayrampaşa ve Üsküdar’da oyların geçersiz sayılmasına itiraz edildi, iş mahkemeye gitti. Üsküdar’da mahkeme, oylar sayılırken usulsüzlük yapıldığına karar verdi. İki ilçede de seçimler yeniden yapıldı.

Yeni kurallarla tüm belediyelerde seçimin aynı şekilde yapılması ve bu tür kavgaların bitmesi hedefleniyor. Kısacası amaç, meclis salonlarında “Bu oy geçerli mi, değil mi?” tartışmasını geride bırakmak.