Arama-kurtarmada yerli hamle: Su altının yeni gözü göreve hazır

OSTİM Teknik Üniversitesi'nden Öğretim Üyesi Dr. Metin Balcı, AFAD'ın Ankara’da düzenlediği 'Yerlileştirme Sergisi'nde yurt dışından getirilen yandan taramalı sonar sistemini inceledi. Sistemin Türkiye’de geliştirilebileceğini düşünen Balcı ve ekibi, yaklaşık 2,5 yıllık çalışmanın ardından yerli sonar sistemi üretti. Transdüserleri dışında tüm parçaları yerli olan sistemlerden 5'i, AFAD’a teslim edildi.

Ostim Teknik Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği Öğretim Üyesi Dr. Metin Balcı, Kasım 2023’te Afet ve Acil Durum Yönetimi (AFAD) Başkanlığı’nda düzenlenen 'Yerlileştirme Sergisi'ne AFAD’ın davetlisi olarak katıldı. Balcı, burada yurt dışından bir firmanın getirdiği yandan taramalı sonar sistemini inceledi. Sistemin Türkiye’de geliştirilebileceğini değerlendiren Balcı, ekibiyle birlikte projeyi başlattı. KOSGEB desteğiyle yürütülen çalışmada ilk prototip Aralık 2024’te üretildi. Prototipin tamamlanmasının ardından Ocak-Mart 2025'te basınç ve sızdırmazlık testleri yapıldı. İlk deniz testleri, 6 Nisan 2025'te tamamlandı. Ardından sistem AFAD'a sunuldu ve Nisan-Ekim 2025 döneminde performans testlerinden geçirildi. Sistem; Hirfanlı Barajı, Sapanca Gölü, Ankara'daki Mavi Göl ve Urla kıyılarında test edildi. Yaklaşık 7-8 ay süren testlerin başarılı sonuçlanmasının ardından Mart 2026'da seri üretim siparişi verildi. Yaklaşık 4-5 aylık üretim sürecinin ardından 6 sistem üretildi. Ürünlerin teslimatı Ağustos 2026'da yapıldı. Sistemlerden 5'i AFAD'a teslim edildi.

Ürünün yerli ve milli olduğunu belirten Dr. Metin Balcı, "Sergide yabancı bir firmanın bu ürününü görünce bunu yerlileştirebileceğimize inandık ve projelendirme sürecini başlattık. Ufak bir KOSGEB desteğiyle beraber yaklaşık 1,5 yıl içerisinde projeyi tamamlayıp, kendi deniz testlerimizi yaptık. Daha sonra 2025 yılında yaklaşık 7-8 ay AFAD bünyesinde 4 farklı yerde testlere iştirak ettik. Önce Hirfanlı Barajı'nda, sonra Sapanca Gölü'nde, daha sonra Ankara’daki Mavi Göl'de ve en sonunda Urla kıyılarında testlerini gerçekleştirdik. Ondan sonraki süreçte de bunun ürünleştirme sürecine girdik ve yaklaşık 4-5 ay içerisinde de 6 sistemi üretip 5 tanesini de AFAD’a teslim ettik" dedi.

Sistemin su altındaki temasları tespit etmek ve dip yapısını görüntülemek amacıyla kullanıldığını belirten Dr. Metin Balcı, "Bu sistem herhangi bir teknenin arkasından veya yanında tutarak denize bırakıp veya suya bırakıp suyun altındaki tüm temasları tespit etmek, su dip tabiatını göstermek maksadıyla yapılan bir ürün. Diyelim ki denize bir araç düştü, bu aracın bulunması. Bir boğulma oldu, bu cesedin bulunması. Veyahut da başka bir dip tabiatına yönelik araştırma ihtiyacı var, buna yönelik olarak incelemeler yapılması.

Bunların hepsine cevap verebilecek bir sistem. Sistemimizin testlerinibiz 60 metreye kadar yaptık. AFAD'ın istekleri doğrultusunda sistemin çalışırlığı 30 metreye kadar istendi ve tüm testlerimizi ona göre yaptık. Sistem hem deniz dibinden ne kadar yükseklikte olduğunu hem de suyun yüzeyinden ne kadar aşağıda olduğunu belirten bize özgü olarak geliştirdiğimiz bir sistem. Dolayısıyla dip derinliğini çok rahat olarak bulabiliyoruz. Son derece portatif bir sistem. Tekne içinde bulunan sistemimiz bir tane bilgisayar, ara yüz kutusu ve aküden oluşuyor. Denize verilen kısım ise kablolar ve sudaki ağırlığı 3,5 kilo olan, normal havadaki ağırlığı 7,3 kilogram olan bir ‘balık’ dediğimiz suya atılabilir sistem" diye konuştu.

Geliştirdikleri sistemin en önemli özelliklerinden birinin sinyal işleme teknolojisi olduğunu ifade eden Dr. Balcı, "Sistemimizin en önemli özelliği, şimdiye kadar gerek teknolojik zorluklar gerekse maliyetten dolayı sinyal işleme kısımları hep deniz biriminde yapılıyor. Yani zodyak botta veya teknede yapılıyordu. Fakat biz gelişen teknolojiler, arkadaşlarımızın üstün yetenekleri vasıtasıyla bütün sinyal işlemeyi, analogdan dijitale geçme işini şu balık dediğimiz suya atılan cisim üzerinde yapıyoruz. Dolayısıyla suyun içerisine istediğimiz kadar salabiliriz. Verisi ethernet kabloyla yukarı çıkıyor. Biliyorsunuz; evlerde, ofislerde onu uzatmak çok mümkün ve bundan dolayı da bizim bir derinlik sıkıntımız yok. Analogdan sinyale geçişimizi çok kısa zamanda sudayken yaptığımız için bizim temaslarımız, görüntülerimiz son derece keskin, son derece net ve daha doğru olarak ortaya çıkıyor. Anlık olarak da yukarıya veriyoruz" dedi.

Sistemin mevcut arama kurtarma ekipmanlarına göre daha portatif ve maliyetin daha düşük olduğunu belirten Dr. Balcı, başta AFAD olmak üzere Sahil Güvenlik, jandarma, emniyet, belediye ve itfaiye ekiplerinin kullanımına uygun olduğunu söyledi. Balcı, "Bu sistemin aynı sınıfta olandan biz en az 2 kat daha iyiyiz, en az 2 kat daha ucuzuz.aradaki fark 4 kat oluyor. Hem daha iyisini hem daha ucuzunu yaptık. AFAD, bizi bu konuda öyle yönlendirdi. Biz de bunu bütün gücümüzle yapmaya gayret ettik. Ama hem daha iyisi hem daha ucuzunu yaptık" diye konuştu.

Sistemin geliştirilmesinde Türkiye’deki farklı üretici ve teknik ekiplerin bir araya getirildiğini belirten Balcı, "Bu sistemin her şeyi yerli. Üzerindeki transdüserler hariç her şey yerli. Bunu yapan bir ekosistem var. Ostim’den esnaf var, Gölcük'ten esnaf var. Tüm parçalar birleştirildi. Bunların değerini vermek lazım ki bu ekosistem ölmesin. Öbür taraftan bizden 7-8 kat daha pahalı olan sistemler var. Biz görüntü hassasiyeti olarak en az onlar kadar iyiyiz. Bu sistemin ağırlığı havada 7,3 kilogram, suda 3,2 kilogram. Suda yaklaşık 4-5 saat kalabiliyor" dedi.