Anayasa Mahkemesi’nden yeşil pasaport kararı: 2 şart hukuka uygun bulundu

Yeşil pasaport, resmi adıyla hususi damgalı pasaport, devlet adına çalışan belirli kamu görevlilerine, şartları sağlayan ihracatçılara ve bu kişilerin ailelerine verilen, kapak rengi yeşil olan özel bir seyahat belgesidir. Yeşil pasaport sahipleri, dünya genelinde 160'tan fazla ülkeye vizesiz veya kolay vizeyle seyahat edebilme imkanına sahip olur.

Birinci ve üçüncü derece kadrolardaki devlet memurları ve kamu görevlileri, kadrolu devlet memuru olarak çalışıp emekli olanlar, belirli ihracat tutarlarını sağlayan şirket sahipleri ve yöneticileri ve hak sahibi kişilerin eşleri ve 25 yaşını doldurmamış, evlenmemiş çocukları yeşil pasaport almaya hak kazanır.

Sahiplerine birçok imkan tanıyan yeşil pasaport, Schengen bölgesi dahil birçok ülkeye 90 güne varan sürelerle vizesiz giriş hakkı sağlar. Yeşil pasaport sahipleri, pasaport harç bedeli ödemez, sadece her başvuruda sabit bir defter bedeli ödemekle yükümlüdür. Ayrıca yeşil pasaport, 10 yıla kadar çıkarılabilen sürelerle düzenlenebilir.

Vizesiz seyahat, harç bedelinden muaf tutulma gibi pek çok ayrıcalık sağlayan yeşil pasaport hakkında, Anayasa Mahkemesi’nden (AYM) dikkat çeken bir karar geldi.

AYM’DEN DİKKAT ÇEKEN YEŞİL PASAPORT KARARI!

Anayasa Mahkemesi, belediye başkanlarının hususi damgalı (yeşil) pasaport alabilmesi için aranan "birinci derece kadro ile emekliliğe hak kazanmış olma" şartını Anayasa'ya aykırı bulmadı. Karar, 5 Ağustos 2026 tarihli Resmi Gazete'de yayımlandı.

İtiraz, İzmir Bölge İdare Mahkemesi 6. İdari Dava Dairesi tarafından yapılırken mahkeme, hususi damgalı pasaport talebiyle açılan bir davada, Kanun'un 14. maddesinin (A) fıkrasında yer alan "birinci derece kadro ile emekliliğe hak kazanmış olan." ibaresinin Anayasa'nın 2., 10., 13. ve 23. maddelerine aykırı olduğu kanısına vararak konuyu AYM’ye taşıdı.

Söz konusu düzenlemeye göre, görev süreleri boyunca hususi damgalı pasaport (halk arasında bilinen adıyla "yeşil pasaport") alabilmeleri için belediye başkanlarının, birinci derece kadro ile emekliliğe hak kazanmış olmaları gerekiyor.

AYM, incelemeyi somut olayla sınırlı tutarak yalnızca ilk defa 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun 4. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamında sigortalı olan - yani 2008 Ekim ayından sonra memur statüsünde göreve başlayan - belediye başkanları yönünden esasa girdi.

AYM’ye başvuran mahkeme, kuralın hukuki güvenlik ve belirlilik ilkesiyle bağdaşmadığını, çünkü şartın uygulamada duraksamaya yol açabilecek şekilde düzenlendiğini kaydetti. İtirazda, kamu görevlisi statüsü dışında çalışan öğretim üyelerine daha esnek koşullar tanınmışken belediye başkanları için çok daha katı bir şart getirilmesi, aynı ya da benzer konumdaki kişiler arasında eşitsizliğe yol açtığı ileri sürüldü.

Ayrıca hususi pasaport hakkına getirilen bu sınırlamanın, Anayasa'nın 23. maddesinde güvence altına alınan yurt dışına çıkma özgürlüğünü fiilen kısıtladığı ileri sürüldü.

AYM İTİRAZLARI KABUL ETMEDİ!

Başvuruyu inceleyen AYM, açıkladığı gerekçeli kararında itirazların hiçbirini kabul etmedi. Belirlilik ilkesi bakımından, kuralın belediye başkanlarının hangi şartlar altında hususi damgalı pasaport alabileceğini açık ve net biçimde ortaya koyduğu, dolayısıyla hukuki belirsizlikten söz edilemeyeceği ifade edildi.

Mahkeme, hususi damgalı pasaportun sağladığı imkanların bir "ayrıcalık" niteliğinde olduğuna işaret ederek her Türk vatandaşının zaten umuma mahsus pasaportla yurt dışına çıkabildiğini hatırlattı.

Eşitlik ilkesi yönünden ise AYM, 5434 sayılı (eski) Emekli Sandığı Kanunu'na tabi olanlarla 5510 sayılı Kanun'un 4/1-c bendi kapsamında sigortalı olanların baştan itibaren farklı sosyal güvenlik rejimlerine tabi olduğunu belirtti. Bu iki grup karşılaştırılabilir/benzer durumda sayılamayacağından, aralarındaki farklı muamelenin eşitlik ilkesini zedelemediğine karar verildi.

AYM tarafından veriken kararda, kuralın incelenen kapsamda Anayasa'nın 2., 10. ve 23. maddelerine aykırı olmadığına ve itirazın reddine oybirliğiyle karar verildiği belirtildi. Kuralın Anayasa'nın 13. maddesiyle ilgisi görülmedi.