Teknolojinin sunduğu konforla birlikte film, müzik, depolama ve eğitim gibi pek çok hizmete artık abonelik yöntemiyle ulaşılabiliyor. Ancak "ilk ay ücretsiz", "7 gün ücretsiz dene" ya da "bir kahve fiyatına üyelik" gibi sloganlarla pazarlanan bu düşük tutarlı ödemeler, kontrol edilmediğinde hane bütçesine ekstra yük olabiliyor. Kullanıcıların bir dönem ihtiyaç duyup üye olduğu ancak daha sonra varlığını unuttuğu hizmetler "zombi abonelik" olarak adlandırılıyor. Birçok platformun iptal edilmediği sürece otomatik yenileme seçeneğiyle çalışması, vatandaşların kullanmadığı hizmetler için aylar, hatta yıllar boyu ödeme yapmasına neden oluyor. Özellikle ilk ay ücretsiz denilerek alınan kart bilgileri, deneme süresi sonunda kullanıcıya herhangi bir hatırlatma yapılmadan yıllık veya aylık yüksek tutarlı çekimlere dönüşebiliyor.
Otomatik yenileme kabusa dönebilir... Teknolojik konfor sizi yanıltıyor
Abonelik ücretleri dikkat edilmediğinde büyüyen bir harcama yüküne dönüşebiliyor. Tüketici Hakları Derneği Genel Başkanı Ergün Kılıç, tüketicileri otomatik yenilenen abonelikler hakkında uyardı.
Kılıç, dijital platformlarda film, müzik, oyun, bulut depolama, yemek teslimatı ve eğitim hizmetlerinde tüketicilerin sıkça karşılaştığı "ilk ay ücretsiz", "7 gün ücretsiz dene" ya da "bir kahve fiyatına üyelik" gibi kampanyaların cazip görünse de yeterince dikkat edilmediğinde tüketicinin bütçesinde fark edilmeden büyüyen bir harcama yüküne dönüştüğünü söyledi. Özellikle ücretsiz deneme sürecinde alınan kart bilgilerinin süre sonunda açık bir hatırlatma yapılmadan otomatik olarak ücretli üyeliğe çevrilmesinin önemli bir sorun haline geldiğine dikkati çeken Kılıç, "Birçok tüketici kullanmadığı hizmetler için aylarca, hatta yıllarca ödeme yaptığını ancak kredi kartı ekstrelerini incelediğinde fark edebiliyor." dedi.
Kılıç, tüketici sözleşmelerinde sıkça yer alan "iptal edilmediği sürece otomatik yenileme" şeklindeki hükümlerin çoğu zaman tüketiciyle müzakere edilmeden, önceden hazırlanmış standart sözleşmelere eklendiğini ifade etti. Bu şartların bazen küçük puntolarla, karmaşık üyelik ekranları içinde veya dikkat çekmeyecek şekilde sunulduğunu dile getiren Kılıç, "Oysa tüketicinin yenileme tarihi, ücret miktarı, olası fiyat artışları, iptal yöntemi ve aboneliğin devam koşulları konusunda açık, anlaşılır ve kolay erişilebilir şekilde bilgilendirilmesi gerekiyor. Tüketici gerçek anlamda bilgilendirilmeden verilen onayın sağlıklı bir irade beyanı olduğu söylenemez." diye konuştu.
Kılıç, en önemli sorunlardan birinin de bazı platformların üyelik oluşturmayı saniyeler içinde tamamlatırken, üyelik iptalini zorlaştıran yöntemlere başvurması olduğunu söyledi. Tüketiciyi karmaşık menüler arasında dolaştıran, sürekli farklı ekranlara yönlendiren veya vazgeçirmeye çalışan bu uygulamaların, tüketici hukukunda "karanlık arayüz" olarak değerlendirildiğini belirten Kılıç, "Çünkü bu yöntemler tüketicinin özgür karar verme sürecini etkileyebiliyor ve ekonomik çıkarlarını zedeleyebiliyor." dedi.
Kılıç, ekonomik açıdan bakıldığında ise küçük görünen aylık abone ücretlerinin, birden fazla platform kullanımıyla birlikte hane bütçesinde ciddi yük oluşturabildiğini ifade etti.
Özellikle otomatik tahsilat sistemlerinin tüketicinin farkındalık eksikliğinden yararlanan bir yapıya dönüşebildiğini belirten Kılıç, "Bu nedenle abonelik sözleşmelerinde otomatik yenilemenin açık rıza esasına dayanması, yenileme öncesinde tüketiciye hatırlatma yapılması ve iptal işlemlerinin üyelik kadar kolay hale getirilmesi büyük önem taşıyor." diye konuştu. Kılıç, tüketicilerin kredi kartı ekstrelerini düzenli kontrol etmesinin önemini vurgulayarak şunları söyledi:
"Kullanılmayan aboneliklerin gecikmeden iptal edilmesi, ücretsiz deneme kampanyalarında otomatik ödeme seçeneklerinin dikkatle incelenmesi önem taşıyor. Ayrıca sanal kart kullanılması, harcama limiti belirlenmesi ve ödeme bildirimlerinin açık tutulması da ekonomik güvenlik açısından önemli bir koruma sağlıyor. Çünkü küçük tutarlı gibi görünen düzenli ödemeler, zaman içinde ciddi bütçe kayıplarına neden olabiliyor."