170 yılda ergenliğe giren köpek balığı 400 yıl nasıl yaşıyor? Bilim insanları genetiği çözdü

Kuzey Atlantik ve Arktik Okyanusu'nun dondurucu ve karanlık derinliklerinde yaşayan Grönland köpek balıkları, bilim dünyasını büyülemeye devam ediyor.

Yapılan radyokarbon testlerine göre tam 400 yıl boyunca yaşayabildiği tahmin edilen ve dünyanın en uzun yaşayan omurgalı canlısı unvanına sahip olan bu gizemli devlerin uzun yaşam sırrına dair iki yeni genetik mekanizma keşfedildi.

Bilim insanları, bu keşfin yaşlanma karşıtı araştırmalarda çığır açabileceğini düşünüyor.

KANSERE MEYDAN OKUYUR

Grönland köpek balıkları sıfırın altındaki dondurucu sularda ve yaklaşık 3 bin metre derinlikte hayatta kalabiliyor. Yılda sadece 1 santimetre büyüyen bu canlıların yetişkinliğe, yani ergenliğe erişmesi tam 170 yıl sürüyor.

İstatistiksel olarak, 6 metreyi aşan boyları ve yüzlerce yıl süren ömürleri nedeniyle bu canlıların hücre bölünmesi esnasında kansere yakalanma riskinin çok yüksek olması gerekiyordu. Ancak Grönland köpekbalıklarında bu durum neredeyse hiç görülmüyor. Bu durum, hayvanın hücresel düzeyde çok güçlü koruma kalkanlarına sahip olduğunu gösteriyordu.

HÜCRELERİ YAŞLANMAKTAN KORUYAN İKİ BÜYÜK KEŞİF

Tokyo Üniversitesi'nden Shigeharu Kinoshita liderliğindeki bir araştırma ekibi, Grönland köpek balığının insan genomundan iki kat daha büyük ve oldukça karmaşık olan DNA haritasını inceleyerek iki önemli ipucu yakaladı:

Araştırmacılar, köpek balığının DNA'sını hücre içinde paketleyen "Histon H1.0" proteininde benzersiz bir değişim fark etti. Bu değişim sayesinde canlı, DNA yapısını diğer omurgalılara göre çok daha sıkı ve kararlı bir şekilde koruyabiliyor. Bu da yaşlanmanın en büyük belirtisi olan genetik bozulmanın önüne geçiyor.

İkinci keşif ise hücrelerin aşırı demir birikimi nedeniyle ölmesi (ferroptozis) ile ilgili oldu. Grönland köpek balığında, demiri güvenli bir şekilde depolayan "FTH1b" geninden tam 59 kopya bulundu. Bu sayı, diğer tüm köpek balığı türlerinden katbekat daha fazla. Bu mekanizma sayesinde canlı, hasarlı veya kanserli hücreleri kolayca yok ederken, sağlıklı dokularını uzun süre koruyabiliyor.

"HÜCRE HASARINI UZUN SÜRELER BOYUNCA ENGELLİYOR"

Araştırma lideri Kinoshita, bu genetik özelliklerin hücre hasarını çok uzun süreler boyunca engellediğini belirterek, demir dengesinin ve DNA kararlılığının uzun yaşamı destekleyen en önemli mekanizmalar olduğunu ifade etti.

Bilim insanları, gen haritasından elde edilen bu bulguların kesinleşmesi için canlı hücreler üzerindeki deneylerin devam edeceğini belirtiyor. Araştırma, Proceedings of the National Academy of Sciences (PNAS) üzerinden yayımlandı.