15 yaşından küçüklere yapay zeka yasağı geliyor

Avrupa Birliği (AB), çocukların dijital ortamdaki güvenliğini artırmaya yönelik kapsamlı bir yasal düzenleme hazırlıyor.

Tasarı Avrupa Komisyonu tarafından “AB Çocuk Yasası” (EU Kids Act) adıyla hazırlandı. Tasarının, sosyal medya platformlarının yanı sıra video oyunları ve belirli yapay zekâ destekli sohbet uygulamalarını da kapsaması planlanıyor.

Tasarıyla teknoloji şirketlerine, sundukları hizmetleri “tasarımdan itibaren güvenli” (safe by design) hâle getirme yükümlülüğü getirilmesi planlanıyor. Çocukların dijital hizmetlere erişimi ise yaş gruplarına göre kademeli olarak sınırlandırılacak.

Avrupa Komisyonu’nun düzenlemeyi gündeme getirmesinde, üye ülkelerde ortaya çıkan farklı uygulamaların oluşturduğu yetki ve kural karmaşasının etkili olduğu belirtiliyor.

Fransa, Yunanistan, Avusturya, Danimarka, İspanya, Belçika, İtalya, Almanya, Polonya ve Hollanda gibi ülkeler sosyal medya kullanımına yönelik ulusal düzeyde yasak ve kısıtlamalar planlamıştı.

Bunun, AB dijital pazarında farklı kuralların ortaya çıkması riskini beraberinde getirdiği ifade ediliyor. Yeni düzenlemeyle AB genelinde çocukların dijital güvenliğine ilişkin ortak bir standart oluşturulması hedefleniyor.

Eylül ayında sunulması planlanan yasa teklifinde, temmuz ayında AB uzman heyeti tarafından hazırlanan tavsiye raporundaki ilkelerin temel alındığı belirtiliyor.

Euronews’in ulaştığı taslak belgede, ürünlerin güvenli hâle getirilmesinin öncelikle teknoloji şirketlerinin sorumluluğunda olduğu vurgulanıyor.

Çocukların yetiştirilmesinde algoritmalar yerine ebeveynlerin belirleyici olması gerektiği de belirtiliyor. Yasa teklifinin kapsamının ilk öngörülenden daha geniş tutulduğu belirtiliyor.

İspanya ve Hollanda’nın çağrıları doğrultusunda, çocuklara zihinsel sağlık ve kişisel gelişim konusunda tavsiyeler sunan yapay zekâ sistemleri ile video oyunlarının da düzenleme kapsamına alınması planlanıyor.

Eğitim kurumları ve kamu otoriteleri tarafından işletilen dijital hizmetler ile sanayi veya ofis kullanımına yönelik geliştirilen yapay zekâ sistemlerinin ise düzenleme dışında tutulması öngörülüyor.

Taslakta 15 yaş altındaki çocuklar için yaş gruplarına göre farklı erişim kuralları öngörülüyor:

3 yaş altı: Sosyal medya ve yüksek riskli tüm dijital hizmetlere erişim engellenecek.

3-13 yaş: Yalnızca çocuklara uygun şekilde tasarlanmış platformlara yetişkin gözetimiyle erişilebilecek.

13-15 yaş: Sosyal medya ve video paylaşım platformları, sınırlı özelliklerle ve ebeveyn denetimi altında kullanılabilecek.

15-18 yaş: Ebeveyn izni olmadan platformlara katılım mümkün olacak. Ancak bu yaş grubunda da “tasarımdan itibaren güvenlik” kuralları uygulanacak.

Taslak metinde teknoloji şirketlerinin uyması öngörülen bazı yasaklar da yer alıyor.

Kullanıcıların platformlarda daha uzun süre kalmasını teşvik eden “sonsuz kaydırma” (infinite scrolling), yapay bildirimler ve bağımlılık oluşturan ödül mekanizmalarının yasaklanması planlanıyor.

Öneri algoritmalarının da çocukları sürekli benzer ve tehlikeli içeriklere yönlendiren “tavşan deliği” (rabbit hole) etkisini önleyecek şekilde yeniden düzenlenmesi öngörülüyor.

Çocuk hesaplarının varsayılan olarak gizli şekilde ayarlanması ve yabancı kullanıcıların çocuklara mesaj göndermesinin engellenmesi de taslakta yer alan düzenlemeler arasında bulunuyor.

Video oyunları ve yapay zekâ sistemleri için ise sektör odaklı özdenetim ile ortak düzenleme mekanizmalarının uygulanması planlanıyor.