2021 yılında 377,9 milyar dolar olan Türkiye’nin dış borç stoku, 2025 IV çeyrekte 142 milyar dolar artarak 519,9 milyar dolara ulaştı. Dış borç stokunun artmasına da faiz nas ve arkasından gelen TL krizi neden oldu. Türkiye’nin tek bir sözle TL krizi ve henüz çözmediğimiz istikrar sorunu yaşaması iktisat tarihinde görülmemiştir. Bu söz 15 sene önce söylenmiş olsaydı aynı kriz yaşanmazdı. Çünkü o zaman ekonomi bu kadar kırılgan değildi. Ekonomide yüksek kırılganlık olması, en ufak bir yanlışı abartarak cevaplıyor.
Dış borç stoku içinde en fazla pay özel sektöre aittir. (Aşağıdaki Grafik)
Aslında Türkiye gibi sürekli cari açık veren ve pozisyon açığı olan bir ekonomide, devlet dış borcu ve özel sektör dış borcu ayırımı yapılmaz. Çünkü ister devlet ister özel sektör dış borçların ödenmesinde dövize ihtiyaç var. Dahası her durumda dış borçların ödenmesi sırasında yurt dışına kaynak çıkışı olacaktır. Bu nedenle de büyüme olumsuz etkilenecektir. Eğer toplam borç mürettebatının (anapara-faiz ve borç ödemede yapılan tüm giderler toplamı) GSMH´ya oranı, büyüme oranını geçerse, bu artan gelirden daha fazla kaynağı dışarıya transfer ediyoruz demektir. Yani diş borç mürettebatının GSMH oranı, büyüme oranından daha büyükse bu durum ülkede fakirleşme yaratacaktır.
Aslında günümüzde Jeopolitik gerilimler ve savaşlar, gelişmekte olan ülkelerin dış borçlarını çevirmesini zorlaştırarak temerrüt riskini artırmıştır. Zira, Savaşlar enerji, gıda ve navlun maliyetlerini yükseltiyor; bu da ithalatçı gelişmekte olan ülkelerde cari açığın artmasına neden oluyor. Dış borç temerrüt risk oranı (CDS) artıyor. Borçlanma maliyetleri artıyor.
Türkiye’de de dış borçlarda temerrüt riski artmıştır.
1.Hükümetin yabancı sermaye politikası, doğrudan yatırım sermayesi üstüne değil, kısa vadeli sıcak para üstüne kuruludur.
2.Türkiye’nin bir yıl içinde ödemesi gereken, kısa vadeli ve vadesi dolar dış borç tutarı 167,4 milyar dolardır. Bu nedenle döviz ihtiyacı arttı.
3.Türkiye’nin CDS oranı yılbaşında 205 iken, içerde siyasi sorunların tırmanması ve ilave olarak savaş nedeni ile dün 306,86 ya yükseldi. Dış borçları çevirme maliyeti arttı. (Aşağıdaki Grafik)
4.Commerzbank, savaş Türkiye de TL üzerindeki baskıyı artırdı diye açıklama yaptı.
Merkez Bankası döviz kurunu düşük tutmak için, döviz satıyor, sürekli baskı yaptı ve yapıyor. Türkiye’nin dış ticarette rekabet gücü düştü. İhracatta gerileme, ithalatta ve dış ticaret açığında artış var. Yeni bir kur şoku yaşayabiliriz. Bu da dış borç krizi yaratabilir.
Bu dediklerimizi yalnız biz değil, uluslararası kuruluş ve kurumlarda dile getiriyor. Hükümet ise önlem almak yerine İSO’da sanayicilere ‘’sağda solda konuşmayı bırakın‘’ diyor.
