Yapay zekada büyük kriz: Dev yatırımlar duvara tosladı

ABD’de hız kazanan yapay zeka yatırımları beklenmedik bir darboğazla karşı karşıya. Bloomberg’in aktardığı bilgilere göre 2026 yılı için planlanan veri merkezi projelerinin yaklaşık yarısı ertelendi veya tamamen iptal edildi. Bu durumun temelinde ise yeterli elektrik altyapısının kurulamaması ve kritik bileşenlerde yaşanan tedarik sıkıntıları yer alıyor.

Alphabet, Amazon, Meta ve Microsoft gibi teknoloji devlerinin yalnızca 2026 yılında 650 milyar doların üzerinde yapay zeka altyapı yatırımı yapması beklenirken bu devasa bütçenin sahaya yansıması elektrik altyapısındaki darboğaz nedeniyle sınırlı kalıyor.

SORUNUN MERKEZİNDE ELEKTRİK EKİPMANLARI VAR

Veri merkezlerinin kurulumu yalnızca sunucu ve işlem gücüyle sınırlı değil. Transformatörler ve bataryalar gibi elektrik bileşenleri, hem veri merkezlerinin içinde hem de bu tesislere enerji sağlayan şebekelerde kritik rol oynuyor. Yapay zeka şirketleri yalnızca veri merkezi kurmakla kalmayıp, bu merkezleri besleyecek enerji altyapısını da genişletmek zorunda kalıyor.

Ancak aynı dönemde elektrikli araçların yaygınlaşması ve elektrikli ısıtma sistemlerinin artışı da şebeke üzerindeki yükü ciddi biçimde artırıyor. Bu durum, veri merkezleri için gerekli enerji altyapısının kurulmasını daha da zorlaştırıyor.

Pazar analiz şirketi Sightline Climate verilerine göre ABD’de 2026 yılı içinde yaklaşık 12 gigawatt (GW) yeni veri merkezi kapasitesinin devreye alınması planlanıyor. Ancak mevcut koşullarda bu kapasitenin yalnızca üçte biri aktif olarak inşa ediliyor.

Elektrik altyapısı toplam veri merkezi maliyetinin yüzde 10’undan azını oluştursa da, bu bileşenlerde yaşanacak en küçük gecikme tüm projeyi durdurabilecek kritik bir etki yaratıyor.

TRANSFORMATÖR BEKLEME SÜRESİ 5 YILA ÇIKTI

Sorunun en çarpıcı boyutlarından biri de tedarik sürelerinde yaşanıyor. 2020 öncesinde yüksek kapasiteli transformatörlerin teslim süresi 24 ila 30 ay arasında değişirken bugün bu süre 5 yıla kadar uzamış durumda.

Bu durum, kurulum döngüsü genellikle 18 ayın altında olan yapay zeka veri merkezleri için ciddi bir kriz anlamına geliyor. Donanım hazır olsa bile enerji altyapısı olmadan veri merkezlerinin faaliyete geçmesi mümkün olmuyor.

ÇİN’E BAĞIMLILIK SÜRÜYOR

ABD ile Çin arasındaki ticaret gerilimlerine rağmen, elektrik ekipmanlarında Çin’e bağımlılık devam ediyor. Verilere göre ABD’nin batarya ithalatının yüzde 40’tan fazlası Çin’den sağlanırken bazı transformatör ve switchgear kategorilerinde bu oran yüzde 30 seviyesinde bulunuyor.

Uzmanlara göre tedarik sorunları çözülmeden yapay zekaya yapılan trilyon dolarlık yatırımların somut kapasiteye dönüşmesi mümkün olmayabilir. Çünkü artık sınırlayıcı faktör sermaye ya da işlem gücü değil, doğrudan enerji altyapısı.