Derleyen: Züleyha Öncü
SGK’DAN DUL VE YETİM AYLIKLARINA YOL HARİTASI
Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK), vefat eden sigortalının ardından geride kalan dul eş ve yetim çocuklara belirli şartlar çerçevesinde maaş bağlamaya devam ediyor. Ancak bu haklar, kanunda açıkça belirlenen kurallara bağlı olarak değişiyor.
Sosyal güvenlik mevzuatını değerlendiren yazar İsa Karakaş’ın aktardığına göre, dul ve yetim aylıkları “ömür boyu garanti” niteliğinde değil; belirli durumlarda kesilebiliyor veya yeniden bağlanabiliyor.
DUL EŞİN MAAŞ HAKKI VE ŞARTLAR
Dul eşe bağlanan ölüm aylığı, yeniden evlenme halinde kesiliyor. Evliliğin sona ermesi (boşanma veya ölüm) durumunda ise yeniden başvuru ile maaş tekrar bağlanabiliyor.
Karakaş’ın değerlendirmesine göre, birden fazla eşten aylık hakkı doğması halinde ise en yüksek maaş tercih edilebiliyor.
Öte yandan, yalnızca kağıt üzerinde yapılan boşanmalarla maaş almaya devam edilmesi “hileli işlem” olarak değerlendiriliyor ve tespit halinde geçmiş ödemeler faiziyle geri alınıyor.
ERKEK ÇOCUKLARDA YAŞ VE EĞİTİM ŞARTI
Erkek çocukların yetim aylığı hakkı;
18 yaşında genel olarak,
Lise eğitiminde 20 yaşında,
Üniversite eğitiminde 25 yaşında sona eriyor.
Ayrıca sigortalı bir işe girilmesi halinde maaş kesiliyor. Eğitim devam ediyorsa ve şartlar sağlanıyorsa evlilik maaş hakkını etkilemiyor.
KIZ ÇOCUKLARINDA FARKLI UYGULAMA
Kız çocukları evlenene veya sigortalı bir işe başlayana kadar yetim aylığı almaya devam edebiliyor. Evlenme sonrası maaş kesilirken, boşanma veya eşin vefatı halinde hak yeniden doğabiliyor.
Ayrıca evlenme ikramiyesi alanların bazı durumlarda belirli süre beklemesi gerekebiliyor.
MALUL ÇOCUKLARDA ÖZEL DURUM
Çalışma gücünü en az yüzde 60 kaybeden malul çocuklar, SGK tarafından özel olarak korunuyor. Bu kişiler;
Sağlık kurulu kontrollerine düzenli gitmek zorunda,
İyileşme halinde maaş hakkını kaybediyor,
Evlenseler bile şartlar devam ediyorsa aylık almaya devam edebiliyor.
HİLELİ İŞLEMLERE AĞIR YAPTIRIM
İsa Karakaş’ın yazısında özellikle vurgulandığı üzere, hileli boşanma gibi usulsüzlüklerin tespiti halinde SGK, bugüne kadar ödenen tüm maaşları yasal faiziyle geri talep ediyor ve ağır yaptırımlar uyguluyor.
Dul ve yetim aylıkları, sosyal devletin önemli güvencelerinden biri olsa da belirli kurallara sıkı sıkıya bağlı. SGK, hem hak sahiplerini koruyor hem de sistemin suistimal edilmesini engelliyor.