Bu hastalık sessizce ilerliyor, teşhis gecikirse kör ediyor: Uzmanlar uyardı

Glokom, halk arasında göz tansiyonu veya karasu olarak bilinen, optik sinirin (görme siniri) ilerleyici hasarıyla karakterize edilen ciddi bir göz rahatsızlığıdır. Bu hasar görme alanında daralmaya, tedavi edilmediğinde ise kalıcı körlüğe neden olur. Dünya çapında önlenebilir körlük nedenlerinin başında gelir ve erken dönemde belirti göstermediği için “görmenin sessiz hırsızı” olarak anılır.

Glokom aslında tek bir hastalık değil, bir grup hastalıktır. Temelinde gözün arka kısmındaki optik sinirin zarar görmesi yatar. Optik sinir, retinadan beyne görsel bilgileri iletir; hasar gördüğünde görme kaybı başlar.

GLOKOM NASIL OLUŞUR?

Glokomun en önemli nedeni göz içi basıncının (intraoküler basınç) yükselmesidir. Göz içinde sürekli üretilen aköz hümör adlı sıvı, gözü besler ve damarsız yapılara (kornea, lens) oksijen ile besin taşır. Normalde bu sıvı trabeküler ağ denen drenaj sistemiyle dışarı akar, basınç 10-21 mmHg arasında dengede kalır. Glokomda bu denge bozulur...

• Sıvı üretimi artar ya da drenaj tıkanır/daralır.

• Sıvı birikir, basınç yükselir.

• Yüksek basınç optik sinire baskı uygular, sinir liflerini ezer, kan akımını bozar.

• Sinir hücreleri yavaşça ölür, görme alanı daralır (önce yan görüş kaybı, sonra tünel görüşü ve sonunda körlük). Ancak her vakada yüksek basınç olmaz.

Normal tansiyon glokomunda basınç normal olsa da optik sinir hasar görür; nedenleri arasında yetersiz kan akımı, damar sorunları ve genetik etkenler bulunur.

Yeni araştırma, İngiltere’de glokomun sanılandan çok daha sık görüldüğünü kanıtladı. Özellikle yaşlılar ve bazı etnik gruplarda hızla artan bu hastalık, yüz binlerce kişinin görme kaybı riskiyle karşı karşıya olduğunu gösteriyor.

Uzmanlar, hastalığın belirti vermeden ilerlemesi nedeniyle erken teşhisin hayati olduğunu vurguladı. Bulgular sağlık sistemlerini alarma geçirdi ve koruyucu önlemlerin hızla güçlendirilmesi gerektiğini ortaya koydu.

ARAŞTIRMA BULGULARI VE ŞAŞIRTICI RAKAMLAR

University College London (UCL) ile Moorfields Göz Hastanesi’nin ortak çalışması, İngiltere’de glokom yaygınlığının beklenenden yüzde 50 daha fazla olduğunu saptadı. 40 yaş üstü yaklaşık 34 milyon yetişkinde tahmini 1,1 milyon kişinin glokomla yaşadığı hesaplandı. Bu, nüfusun yüzde 3’üne denk geliyor ve eski tahminleri neredeyse ikiye katlıyor. 85 yaş üstünde yaygınlık yüzde 11’e ulaşıyor; bu oran alarm verici bulunuyor.

Etnik kökenlere göre incelendiğinde Afrika kökenlilerde oran yüzde 4, genel nüfusta yüzde 6’yı temsil etmelerine rağmen vakaların yüzde 8’ini oluşturuyor. Asya kökenlilerde ise yüzde 2,5’in altında kalıyor.

Farklılıkların genetik kaynaklı olduğu, riskli gruplarda teşhis gecikmelerinin daha sık yaşandığı belirtiliyor. Yarısından fazlası (yarım milyondan çok kişi) hastalığından habersiz.

2060 projeksiyonu daha endişe verici: Vaka sayısı 1,61 milyona yükselecek. Nüfus sadece yüzde 28 artarken glokom yüzde 60 artacak. Yaşlanan toplum ve riskli etnik grupların büyümesi başlıca nedenler. Uzmanlar, sağlık sistemine büyük yük bineceğini ve uzman kapasitesinin artırılması gerektiğini ifade etti.

UZMAN GÖRÜŞLERİ

Duke Health’ten Dr. Jullia Rosdahl hastalığın sinsi yapısını vurgulayarak, "Glokomun riski, geri dönüşü olmayan görme kaybıdır. Bu, düzenli kontrollerle önlenebilir" dedi.

Rosdahl, yarım milyondan fazla kişinin habersiz olduğunu belirterek risk grubundakilerin tarama yaptırması gerektiğini söyledi. Erken teşhisin ilerlemeyi yıllarca geciktirebileceğini ekledi.

ABD’li glokom uzmanı Dr. Constance Okeke, "Açık açılı glokom, ABD'de en yaygın tip olup tamamen semptomsuzdur. Ani ağrı, kırmızılık ve görme kaybı gibi belirtiler acil durum işaretidir" şeklinde konuştu.

Risk faktörlerinin genetik olduğunu, düzenli muayenelerin hayat kurtardığını vurguladı. Erken yakalanan glokomun damla veya cerrahiyle kontrol altına alınabildiğini belirtti.

UCL araştırması lideri Profesör Paul Foster, "Glokom geç evrelere kadar semptomsuzdur, bu yüzden düzenli testler şarttır. Özellikle etnik azınlıklarda teşhis gecikmeleri daha yaygındır" dedi.

oster, İngiltere’de glokom hastalarının yüzde 40’ının önlenebilir görme kaybı yaşadığını, erken müdahalenin maliyetleri azalttığını ekledi.

ÖNLEME VE TEDAVİ

Uzmanlar glokomun büyük oranda önlenebilir olduğunu belirtiyor. 40 yaş sonrası düzenli (yıllık) göz muayenesi öneriliyor. Göz içi basıncını düşüren damlalar, lazer ve cerrahi yöntemler ilerlemeyi durdurabiliyor. Erken teşhis kalıcı hasarı engelliyor.

Glaucoma UK CEO’su Joanne Creighton, "Bu çalışma bir demografik saatli bomba ortaya koydu. NHS'nin ulusal bir göz stratejisi geliştirmesi gerekiyor" uyarısında bulundu.

Creighton farkındalık çalışmalarının artırılması gerektiğini söyledi. Sigara bırakma, sağlıklı beslenme ve egzersiz riski azalttığına dikkat çekildi.

Sonuçta bu araştırma glokomun küresel tehlikesini yeniden kanıtladı. İngiltere verileri diğer ülkelere de uyarı niteliği taşıyor. Toplum bilinçlendirilmesi ve sağlık altyapısının güçlendirilmesiyle milyonlarca kişinin görme yeteneği korunabilir.