Zil Kale’nin sırrı: Videolarda gördüğünüz kadar gerçekten muhteşem mi? 181 bin kişi neden akın etti…

Rize’nin Çamlıhemşin ilçesine bağlı Çat Vadisi’nde, birinci derece arkeolojik sit alanında dimdik bir kayanın üzerine inşa edilen Zil Kale, dört mevsim ziyaretçilerin favori durakları arasında bulunuyor.

Doğa ile tarihi bir arada sunan konumu sayesinde ziyaretçileri büyüleyen kale, dağlar arasındaki heybetli görüntüsüyle dikkat çekiyor.

İl Kültür ve Turizm Müdürü Alper Avluk, kaynaklara göre 14. veya 15. yüzyılda yaptırılan Zil Kale’nin 1800’lü yılların sonuna dek kullanıldığını belirtti.

Avluk, sekiz burç ve bir gözetleme kulesinden oluşan kalenin deniz seviyesinden 750 metre, dere yatağından ise 100 metre yükseklikte yer aldığını ve Rize merkezine yaklaşık 1,5 saat mesafede bulunduğunu ifade etti.

Ziyaretçi sayısının her geçen yıl yükseldiğini vurgulayan Avluk, "Özellikle spor turizmiyle ilgili faaliyetler ziyaretçi sayısını artırıyor. 2025 yılındaki ziyaretçi sayımız 181 bin 446. Geçen yıla oranla yüzde 15 ile 20 arasında bir artışımız var." diye konuştu.

Yerli ziyaretçilerin sayısının daha yüksek olduğunu kaydeden Avluk, "Ulusal anlamda kendi vatandaşlarımızın ziyareti çok fazla. Orta Doğu'dan da ziyaretçilerimizin sayısı çok fazla. Özellikle son bir yılda yapılan uluslararası organizasyonlar sayesinde Avrupa'dan gelen ziyaretçiler Zil Kale'mize ilgi gösteriyor." dedi.

Tarihi kalenin UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesi’ne dahil edilmesi için çalışma yürüttüklerini anlatan Avluk, "Sadece Zil Kale için değil, aslında kemer köprüleri de UNESCO Dünya Mirası adı altında etiketlemek istiyoruz. Çünkü etiketlediğimiz zaman marka değerini artırdığımız gibi ziyaretçi sayısının da fazla olacağını düşünüyoruz. Kurum olarak bu çalışmaya başladık." ifadelerini kullandı.

"Kalenin her yerinden tarih akıyor"

Adana’dan ailesiyle gelen 16 yaşındaki Kerem Küçükbalcı, kaleyi ilk kez ziyaret etme imkânı bulduğunu belirterek, "Çok güzel bir kale. Kaçkar Dağları'nın ortasına, bir geçitin ortasına kurulmuş, stratejik konumu olan bir kale. Gayet güzel bir kale. Herkese buraya gelmesini tavsiye ediyorum." diye konuştu.

Ankara’dan gelen Elif Tibukoğlu ise Karadeniz’i çok sevdiğini ve doğasının insana huzur verdiğini söyledi.

Zil Kale’den büyük hayranlık duyduğunu dile getiren Tibukoğlu, "Burası zaten daha önce videolardan, internetten gördüğümüz bir yer. Zil Kale çok muhteşem bir yer. Kalenin her yerinden tarih akıyor, tarih kokuyor buram buram. Çok güzel gerçekten, yani muhteşem." değerlendirmesinde bulundu.

Zil Kale'nin Tarihçesi

Zil Kale (veya Zilkale), Rize'nin Çamlıhemşin ilçesinde, Fırtına Deresi Vadisi'nde (Çat Vadisi) sarp bir kaya üzerine kurulu ortaçağ kalesidir.

Kesin inşa tarihi bilinmemekle birlikte, kaynaklarda farklı tahminler yer alır: Trabzon İmparatorluğu dönemiyle ilişkilendirilen Britanyalı tarihçi Anthony Bryer gibi uzmanlara göre 14. veya 15. yüzyılda (çoğunlukla bu dönem kabul edilir), bazı resmi kaynaklarda (Rize İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü) Bizans Dönemi'nde 5.-6. yüzyıllarda yapıldığı tahmin edilir. Nadiren 13. yüzyıla veya daha erken dönemlere (MS 527-565) işaret eden görüşler de vardır.

Kalenin yapım amacı, stratejik konumundan kaynaklanır: Hem yörenin hem de İspir'e uzanan önemli bir ortaçağ kervan yolu (İpek Yolu'nun bir parçası olarak görülen güzergah) üzerindeki güvenliği sağlamak üzere inşa edilmiştir.

Trabzon İmparatorluğu döneminde merkezi yönetim veya bağlı yerel derebeyleri (örneğin Hemşin derebeyi Arhakel) tarafından yaptırıldığı düşünülür. Kale, Varoş Kalesi, Ciha Kalesi, Kız Kalesi ve Kale-i Bala gibi yapılarla birlikte bölgeyi koruyan savunma zincirinin parçasıdır.

Osmanlıların bölgeyi fethetmesinden (1461 Trabzon'un düşüşü sonrası) sonra da askeri ve ticari amaçla kullanılmaya devam etmiş, "Kale-i Zir" (Aşağı Kale) adıyla anılmıştır. 1800'lü yılların sonuna kadar aktif olduğu bilinir.

Kalenin içinde muhafız binası, şapel, baş kule (gözetleme kulesi) ve 8 burç bulunur; savunma hendeği olarak Zil Deresi kullanılmıştır. Kalede bulunan iki el topu bugün Trabzon Müzesi'nde sergilenmektedir.

19. yüzyılda Ermeni tarihçi P. Minas Bıjışkyan gibi seyyahlar kaleyi ziyaret etmiş ve kemerli yapılar ile büyük kuleyi "şaşkınlık verici" olarak tanımlamıştır.

Günümüzde 1. derece arkeolojik sit alanı olan Zil Kale, 2008-2011 yıllarında Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından restore edilmiştir. "Zil" kelimesi Türkçe'de "zil" (çan) anlamına gelirken, asıl adı "Zir Kale" (Aşağı Kale) olup halk arasında "Zil Kale"ye dönüşmüştür.

Kale, doğa ile tarihin iç içe geçtiği konumunun yanı sıra UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesi çalışmalarıyla da gündemdedir ve her yıl yüz binlerce ziyaretçi çeker.

Zil Kale, Karadeniz'in en etkileyici tarihi yapılarından biri olarak, stratejik önemi, mimarisi ve muhteşem manzarasıyla yüzyıllardır ayakta kalmayı başarmıştır.