Türkiye'de kimse kimseye güvenmiyor: Çarpıcı araştırma

Türkiye, insanların birbirine en az güvendiği ülkeler arasında yer alıyor. Pew Research Center'ın 2025'te 25 ülkede yürüttüğü araştırmada Türkiye yüzde 14 ile insanlara en az güvenilen ülke konumunda çıktı. Türkiye Genel Sosyal Saha Araştırması'nın (TGSS) 2024 verileri de bu tabloyu doğruluyor.

Her üç kişiden biri sıfır puan veriyor

Araştırmaya göre Türkiye'de insanlara ne kadar güvendiğini 0 ile 10 arasında puanlaması istenen katılımcıların yüzde 36,4'ü sıfır puan veriyor. Katılımcıların yüzde 62,7'si 0 ile 4 arasında, yalnızca yüzde 17,8'i ise 6 ile 10 arasında puan veriyor. İnsanların çoğunun fırsat bulduğunda kandırmaya mı yoksa dürüst davranmaya mı çalıştığını soran başka bir soruda da benzer bir tablo ortaya çıkıyor: Güvensizlik yüzde 53,6 düzeyinde kalırken, yüksek güven tarafı yüzde 22,5'te kalıyor.

Eğitim ve gelir belirleyici

Güven düzeyinde en belirgin ayrım eğitimde ortaya çıkıyor. Türkiye'de eğitim düzeyi yükseldikçe insanlara duyulan güven de artıyor; bu fark ilkokuldan lisansüstüne kademeli olarak büyüyor. Araştırmacılar bunu, eğitimin bireyi farklı çevrelerle tanıştırmasına ve toplumsal kurallara duyulan güveni artırmasına bağlıyor. TGSS verilerine göre gelir düzeyi yüksek olanlar da insanlara daha fazla güveniyor.

Kadın-Erkek farkı

İkinci belirgin ayrım cinsiyette görülüyor. İnsanlara güven puanı kadınlarda ortalama 2,7/10, erkeklerde ise 3,3/10 düzeyinde kalıyor. Kadınlar, karanlıkta tek başına dışarıda kendini güvende hissetme sorusunda da erkeklerden belirgin biçimde düşük puan veriyor. Buna karşılık yaş ve yaşanılan yer, tanımadık insanlara duyulan güven açısından fark yaratmıyor.

Mahalleye güven biraz daha yüksek

Yaşanılan mahalle veya köydeki insanlara güven sorusunda tablo nispeten ılımlı: Katılımcıların yüzde 27,9'u mahallesindeki insanlara güvendiğini, yüzde 24,7'si güvenmediğini söylüyor; neredeyse her iki kişiden biri ise kararsız kalıyor.

Bu soruda en belirgin fark yaşta ortaya çıkıyor. Gençler komşularına en az güvenen kesim olurken, 55 yaş üzerindekilerde mahalleye güven oranı gençlerin neredeyse iki katına ulaşıyor. Köy ve küçük yerleşimlerde yaşayanlar, büyükşehirlerde yaşayanlara göre komşularına belirgin biçimde daha fazla güveniyor; İstanbul ise bu soruda 12 bölge arasında son sıralarda yer alıyor.

Çocukluğundan beri aynı yerde yaşayanlar, sonradan taşınanlara göre mahallesine daha fazla güveniyor. Komşularıyla haftada en az bir kez görüşenlerde mahalleye güvenenlerin oranı yüzde 36'ya çıkarken, yılda birkaç kez veya daha seyrek görüşenlerde bu oran yüzde 18'e geriliyor. Mahallesini güvensiz bulanlar ve çevresinde suç olaylarının sık yaşandığını düşünenler de komşularına daha az güveniyor.

Sonuç: Düşük güvenin bedeli ağır

Türkiye'de insanların birbirine duyduğu güvenin zayıf olması, uluslararası karşılaştırmalarla da doğrulanıyor. Güven, tanımadık kişilerle iş birliğini mümkün kılan ve ekonomiden siyasete kadar toplumsal yaşamın işleyişini belirleyen temel bir unsur. Güvenin zayıf olduğu toplumlarda her anlaşma teminata, her iş ilişkisi tanışıklığa bağlanıyor; iş birliği aile, hemşerilik ve tanıdık çevresi gibi kapalı ağlara çekiliyor. Bu ağlar üyelerini korurken kayırmacılığı da normalleştiriyor. Düşük sosyal güven, gündelik hayattan kamusal yaşama kadar her alanı daha pahalı ve daha yavaş işler hale getiriyor.

Kaynak: RaporBülteni